Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

प्रणष्टयोषा ये विप्रा वणिजश्चैव भारत । चैत्रमासे तु संप्राप्ते धर्मारण्ये नृपोत्तम

praṇaṣṭayoṣā ye viprā vaṇijaścaiva bhārata | caitramāse tu saṃprāpte dharmāraṇye nṛpottama

Wahai Bhārata, para brāhmaṇa dan para pedagang yang kehilangan isteri mereka, apabila bulan Caitra tiba, mereka pun datang ke Dharmāraṇya, wahai raja yang paling utama.

प्रणष्टयोषाःwhose wives were lost/absent
प्रणष्टयोषाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रणष्ट-योषा (प्रातिपदिक; नष्ट < √नश् (धातु) + प्र- उपसर्ग; योषा-स्त्री)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; विशेषणम्—'विप्राः/वणिजः' इत्यस्य
येwho
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)
विप्राःBrahmins
विप्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
वणिजःmerchants
वणिजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवणिज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)
भारतO Bhārata
भारत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
चैत्रमासेin the month of Caitra
चैत्रमासे:
Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचैत्र-मास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कालाधिकरणम्
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्ययम् (particle: but/indeed)
संप्राप्तेwhen (it) had arrived
संप्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute) — 'चैत्रमासे ... संप्राप्ते'
धर्मारण्येin Dharmāraṇya
धर्मारण्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म-अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; देशाधिकरणम्
नृपोत्तमO best of kings
नृपोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप-उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced from Purāṇic narration style; exact speaker not in snippet]

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Listener: Bhārata / nṛpottama (king addressed)

Scene: A procession of brāhmaṇas and merchants, travel-worn and anxious, entering a sacred forest-kshetra at the onset of Caitra; banners, waterpots, and offerings; the mood is searching and hopeful.

B
Bhārata
D
Dharmāraṇya
C
Caitra māsa
B
brāhmaṇas (viprāḥ)
M
merchants (vaṇijaḥ)

FAQs

In times of loss, seekers turn to a celebrated tīrtha; sacred geography becomes a refuge where dharma and hope are renewed.

Dharmāraṇya, presented as a powerful pilgrimage-forest within the Skanda Purāṇa’s Dharmāraṇya-khaṇḍa.

No specific rite is prescribed in this verse; it sets the time (Caitra) and the arrival at the tīrtha as the auspicious context.