Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 59

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । एवमभ्यर्चितः स्तुत्या रागद्वेषादिवर्जितः । प्राहेशः सर्वभूतानां मध्ये नारायणो नृप

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | evamabhyarcitaḥ stutyā rāgadveṣādivarjitaḥ | prāheśaḥ sarvabhūtānāṃ madhye nārāyaṇo nṛpa

Translation

Mārkaṇḍeya berkata: Setelah dipuja demikian dengan puji-pujian, bebas daripada rāga, dveṣa dan seumpamanya, Tuhan bagi segala makhluk pun bersabda: “Wahai Raja, Nārāyaṇa bersemayam di tengah semua makhluk.”

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (said)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक (indeclinable adverb: thus)

• अभ्यर्चितः: having been worshipped
• अभ्यर्चितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अभि + अर्च् (धातु) → अभ्यर्चित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle: having been worshipped)

• स्तुत्या: by (a) hymn of praise
• स्तुत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्तुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular: by praise)

• रागद्वेषादिवर्जितः: free from passion, hatred, etc.
• रागद्वेषादिवर्जितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: राग + द्वेष + आदि + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक from √वर्ज्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (समाहार/तत्पुरुष-भावः) ‘राग-द्वेष-आदि-भिः वर्जितः’ (devoid of passion, hatred, etc.); वर्जित = क्त-प्रत्ययान्त

• प्राह: spoke
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (said/spoke)

• ईशः: the Lord
• ईशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः ‘सर्वाणि भूतानि’ (Genitive plural: of all beings)

• मध्ये: in the midst
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular: in the midst)

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (Vocative singular)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-khaṇḍa (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a king (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya narrates: after pure-hearted praise free of rāga-dveṣa, the Lord speaks to the king, revealing Nārāyaṇa’s presence within all beings.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Nārāyaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship culminates in inner purity and the realization that Nārāyaṇa dwells within all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is framed within Revā Khaṇḍa’s pilgrimage theology, but the verse itself is doctrinal rather than site-specific.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship through stuti (hymns) is indicated; the verse emphasizes freedom from rāga and dveṣa as the inner discipline.