Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटां वसुंधरां तां प्रलये प्रलीनाम् । दंष्ट्रैकया विष्णुरतुल्यसाहसः समुद्दधार स्वयमेव देवः

viśīrṇaśailopalaśṛṅgakūṭāṃ vasuṃdharāṃ tāṃ pralaye pralīnām | daṃṣṭraikayā viṣṇuratulyasāhasaḥ samuddadhāra svayameva devaḥ

Bumi itu, yang telah larut dalam pralaya, dengan gunung-ganang, batu-batuan, puncak dan tebingnya hancur berkecai—Viṣṇu, Dewa yang keberaniannya tiada bandingan, mengangkatnya dengan satu taring sahaja, oleh-Nya sendiri.

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटाम्whose mountains, rocks, peaks and summits were shattered
विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + शीर्ण (कृदन्त) + शैल (प्रातिपदिक) + उपल (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + कूट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः; विशेषण (वसुंधराम्)—‘विशीर्णानि शैल-उपल-शृङ्ग-कूटानि यस्याः’ (with shattered mountains/rocks/peaks/summits)
वसुंधराम्the earth
वसुंधराम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवसुंधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ताम्that (her)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
प्रलयेin the dissolution
प्रलये:
Adhikarana (Location/Time)
TypeNoun
Rootप्रलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रलीनाम्merged, submerged
प्रलीनाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + ली (धातु) → प्रलीन (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वसुंधराम्)
दंष्ट्रैकयाwith a single tusk
दंष्ट्रैकया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + एका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (एकया दंष्ट्रया)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतुल्यसाहसःof incomparable valor
अतुल्यसाहसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअतुल्य (प्रातिपदिक) + साहस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘अतुल्यं साहसं यस्य’
समुद्धधारlifted up, raised
समुद्धधार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उद् + धृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः-प्रयोग (by oneself)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात; अवधारणार्थ (emphasis)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Scene: Varāha emerges from the ocean holding the Earth aloft on one tusk; shattered mountains and debris drip away; the cosmos re-forms around him; the scene balances ferocity and protection.

V
Viṣṇu
V
Varāha (implied by tusk)
P
Pralaya
E
Earth (Vasundharā)

FAQs

When the world collapses, the Lord’s power and compassion raise it again—dharma is never abandoned.

No specific tīrtha is identified in this verse; it is a cosmic episode embedded in the Revā-khaṇḍa’s sacred narrative.

None; it is a praise narrative (māhātmya-style) of the Lord’s saving act.