Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

भित्त्वार्णवं तोयमथान्तरस्थं विवेश पातालतलं क्षणेन । जले निमग्नां धरणीं समस्तां समस्पृशत्पङ्कजपत्रनेत्राम्

bhittvārṇavaṃ toyamathāntarasthaṃ viveśa pātālatalaṃ kṣaṇena | jale nimagnāṃ dharaṇīṃ samastāṃ samaspṛśatpaṅkajapatranetrām

Dengan membelah air samudera dan memasuki kedalaman di dalamnya, sekelip mata Dia sampai ke dasar Pātāla. Di sana Dia menyentuh seluruh Bumi yang tenggelam dalam air—Bumi yang bermata laksana kelopak teratai, indah berseri.

भित्त्वाhaving split
भित्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); ‘भित्त्वा’ = having split
अर्णवम्ocean
अर्णवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तोयम्water
तोयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Sequencer)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक/क्रमसूचक (then)
अन्तरस्थम्situated within
अन्तरस्थम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्तर (अव्यय/प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पातालतलम् इति) — ‘अन्तरे स्थितम्’
विवेशentered
विवेश:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + विश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
पातालतलम्the floor/region of Pātāla
पातालतलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पातालस्य तलम्)
क्षणेनin a moment
क्षणेन:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोग (in an instant)
जलेin water
जले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
निमग्नाम्submerged
निमग्नाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + मज्ज् (धातु) → निमग्न (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (धरणीम्)
धरणीम्earth
धरणीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समस्ताम्entire
समस्ताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (धरणीम्)
समस्पृशत्touched
समस्पृशत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्पृश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
पङ्कजपत्रनेत्राम्having lotus-leaf-like eyes
पङ्कजपत्रनेत्राम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपङ्कज (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘पङ्कजपत्रे इव नेत्रे यस्याः’ (lotus-leaf-eyed) विशेषण (धरणीम्)

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Scene: Varāha cleaves the ocean like a curtain, plunging downward; below, the jeweled gloom of Pātāla; the Earth-personified, lotus-eyed, lies submerged; the moment of divine touch is both tender and world-shaking.

V
Varāha (implied)
P
Pātāla
D
Dharā/Dharaṇī (Earth)

FAQs

The Divine actively seeks and restores what is lost; dharma is protected even from the depths of chaos.

No tīrtha is named; the verse is part of the Varāha rescue narrative within the Revā-khaṇḍa.

None; it is descriptive mythic theology.