Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

Transliteration

daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ dṛṣṭvā devo maheśvaraḥ | tīrthaṃ pratyañjaliṃ baddhvā namaścakre trilocanaḥ

Translation

Tatkala melihat Daśāśvamedhika Tīrtha, Maheśvara yang bermata tiga merapatkan kedua tangan (añjali) menghadap tīrtha itu lalu menunduk memberi namaskāra dengan penuh bhakti.

Word by Word

• दशाश्वमेधिकम्: connected with ten Aśvamedhas
• दशाश्वमेधिकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्या-प्रातिपदिक) + अश्वमेधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (दश अश्वमेधाः यस्मिन्/सम्बद्धम्)

• तीर्थम्: the sacred ford/place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महेश्वरः: Maheśvara (the Great Lord)
• महेश्वरः: Samānādhikaraṇa (Apposition)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् ईश्वरः)

• तीर्थम्: the tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रति: towards
• प्रति: Dik/Adhikaraṇa (Direction)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय (preposition: towards)

• अञ्जलिम्: folded hands (añjali)
• अञ्जलिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• बद्ध्वा: having bound/formed (hands)
• बद्ध्वा: Pūrvakāla (Prior action)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)

• नमः: obeisance
• नमः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपातवत् प्रयोगः (indeclinable interjection used with √कृ: ‘obeisance’)

• चक्रे: made/did (paid)
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• त्रिलोचनः: Trilocana (three-eyed one)
• त्रिलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (त्रीणि लोचनानि यस्य)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Daśāśvamedhika Tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Maheśvara (Trilocana) beholds Daśāśvamedhika Tīrtha, joins palms, and bows—divinity venerating the sacred ford.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Daśāśvamedhika Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is so exalted that even Śiva honors it—teaching humility and reverence toward sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daśāśvamedhika Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A model act of devotion: anjali (joined palms) and namaskāra (bowing) upon tīrtha-darśana.