Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्

Transliteration

eṣa te kaṣṭado rājā samāyātastavāgrataḥ | saṃbhūṣayasva viprarṣe janaṃ devāsuraṃ gaṇam

Translation

“Inilah raja yang telah menyebabkan kesusahan kepadamu; kini dia datang di hadapanmu. Wahai resi brāhmaṇa, muliakanlah dan sambutlah perhimpunan ini—rombongan para dewa dan asura sekali gus.”

Word by Word

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom. sg.)

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (Dat. sg.)

• कष्टदः: trouble-giving
• कष्टदः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कष्टद (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘कष्टं ददाति’ (giver of trouble); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘राजा’ इति विशेषण

• राजा: king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom. sg.)

• समायातः: has come
• समायातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + या (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: या, उपसर्ग: सम्+आ

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.)

• अग्रतः: in front (of)
• अग्रतः: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (adverb/postposition: ‘in front of’)

• संभूषयस्व: honor, welcome
• संभूषयस्व: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + भूष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; धातु: भूष्, उपसर्ग: सम्

• विप्रर्षे: O brahmin-sage
• विप्रर्षे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय ‘विप्रः (च) ऋषिः’/‘विप्र-ऋषिः’; पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• जनम्: people, assembly
• जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Acc. sg.)

• देवासुरम्: of gods and demons
• देवासुरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देव + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: समास: द्वन्द्व (इतरेतर) ‘देवाः च असुराः’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जनम्/गणम्’ इति विशेषण (collective)

• गणम्: group, multitude
• गणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Acc. sg.)

Speaker

Brahmā–Viṣṇu–Īśa (implied continuation of the divine address)

Characters & Entities

• King
• Māṇḍavya
• Devas
• Asuras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when wronged, a sage upholds dharma through restraint, hospitality, and the power to reconcile.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa tīrtha where a king’s approach and a cosmic assembly frame a dharmic resolution.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied prescription is satkāra (honoring guests/assemblies), a key dharmic observance in sacred contexts.