Mantra 4
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda school attribution)
Devata: Makha (Yajña personified); implicitly Pṛthivī/Devayajana as locus
Chandas: Yajus (prose formula with embedded accentuation)
Samhita Patha (Devanagari)
देव्यो॑ वम्र्यो भू॒तस्य॑ प्रथम॒जा म॒खस्य॑ वो॒ऽद्य शिरो॑ राध्यासं देव॒यज॑ने पृथि॒व्याः । म॒खाय॑ त्वा म॒खस्य॑ त्वा शी॒र्ष्णे
Transliteration
devyò vamryò bhū́tasya prathamajā́ makhásya vo ’dyá śíro rādhiyāsaṃ devayájane pṛthivyā́ḥ | makhā́ya tvā makhásya tvā śī́rṣṇe
Translation
Wahai gumpalan tanah ilahi dari busut semut, yang pertama lahir daripada Yang Ada, pada hari ini kiranya aku berjaya menempatkan kamu sebagai kepala Makha di atas Bumi, di tempat korban bagi para dewa. Untuk Makha engkau; untuk kepala Makha engkau!
Padapatha (Word Analysis)
देव्यः । वम्र्यः । भूतस्य । प्रथम-जा । मखस्य । वः । अद्य । शिरः । राध्यासम् । देव-यजने । पृथिव्याः । मखाय । त्वा । मखस्य । त्वा । शीर्ष्णे
Word by Word
देव्यःthe goddesses
देव्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव (दिव् ‘दीप्तौ’)
वम्र्यःant(-like)/of the anthill (epithet)
वम्र्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवम्री (प्रातिपदिक; ‘वम्र’/‘वम्रि’ = चींटी/वम्रीक-सम्बद्ध)
भूतस्यof what has come to be / of the being
भूतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भू ‘भवने’)
प्रथमजाfirst-born
प्रथमजा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्रथमजा (समास-प्रातिपदिक = प्रथम + जा < √जन् ‘जनने’)
मखस्यof the sacrifice
मखस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
वःfor you / your
वः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गतः ‘for you/your’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अद्यtoday / now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
राध्यासम्may I accomplish / may I make successful
राध्यासम्:
कर्तृ (अहं)
TypeVerb
Root√राध् (राध्ने/सिद्धौ)
देवयजनेin the place of divine worship / sacrificial ground
देवयजने:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootदेवयजन (समास-प्रातिपदिक = देव + यजन)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
मखायfor the sacrifice
मखाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मखस्यof the sacrifice
मखस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शीर्ष्णेon/for the head
शीर्ष्णे:
अधिकरण/सम्प्रदान (प्रसङ्गतः ‘on/for the head’)
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
M
Makha (Yajña personified)P
Pṛthivī (Earth)D
Devāḥ (the Gods) / DevayajanaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes