Mantra 3
Rishi: Traditional Śukla-Yajurvedic attribution; not explicitly marked here
Devata: Dyāvā-Pṛthivī; Makha (yajña-personification) as ritual referent
Chandas: Yajus with ṛgvedic-style cadence (not strictly fixed in common meters)
Samhita Patha (Devanagari)
देवी॑ द्यावापृथिवी म॒खस्य॑ वाम॒द्य शिरो॑ राध्यासं देव॒यज॑ने पृथि॒व्याः । म॒खाय॑ त्वा म॒खस्य॑ त्वा शी॒र्ष्णे
Transliteration
devī́ dyāvāpṛthivī́ makhásya vā́m adyá śíro rādhiyāsaṃ devayájane pṛthivyā́ḥ | makhā́ya tvā makhásya tvā śī́rṣṇe
Translation
Wahai Dewi Langit dan Bumi, semoga pada hari ini aku berjaya menyempurnakan bagi kamu kepala Makha, di tempat pemujaan para dewa di atas bumi. Untuk Makha aku mengambil engkau; untuk kepala Makha aku mengambil engkau.
Padapatha (Word Analysis)
देवी । द्यावा-पृथिवी । मखस्य । वाम् । अद्य । शिरः । राध्यासम् । देव-यजने । पृथिव्याः । मखाय । त्वा । मखस्य । त्वा । शीर्ष्णे
Word by Word
देवीthe two goddesses
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव (स्त्री.)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth (the pair)
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास) < द्यौ/द्यावा + पृथिवी
मखस्यof the sacrifice / of the rite
मखस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
वाम्of you two / your
वाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अद्यtoday / now
अद्य:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअद्य
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
राध्यासम्may I accomplish / may I succeed
राध्यासम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootराध् (धातु) → राध्य (कृदन्त, यत्) + अस् (धातु) → आसम्
देवयजनेin the divine place of worship / in the देवयजन
देवयजने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव-यजन (तत्पुरुष-समास) < देव + यजन
पृथिव्याःof the Earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
मखायfor the sacrifice
मखाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मखस्यof the sacrifice
मखस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शीर्ष्णेfor (as) the head / to the head-position
शीर्ष्णे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)M
Makha (personified Yajña)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes