Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 26

कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka

Consecration/Installation

पुत्रं निरीक्ष्य च तदा जगदेकबंधुः प्रीत्यान्वितः परमया परया भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः परेशः

putraṃ nirīkṣya ca tadā jagadekabaṃdhuḥ prītyānvitaḥ paramayā parayā bhavānyā | snehānvito bhujagabhogayuto hi sākṣātsarveśvaraḥ parivṛtaḥ pramathaiḥ pareśaḥ

Kemudian, setelah memandang putera itu, satu-satunya sanak sejati bagi segala dunia—Tuhan Śiva sendiri, Penguasa Tertinggi—dipenuhi sukacita yang paling luhur bersama Bhavānī. Melimpah kasih sayang keibubapaan, berhias ular sebagai perhiasan suci, dan dikelilingi para Pramatha, Tuhan segala-galanya tampak nyata dalam wujud-Nya yang penuh rahmat.

पुत्रम्the son
पुत्रम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
क्रियाविशेषण (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootनि + √ईक्ष्/√इक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
जगत्-एक-बन्धुःthe sole kinsman of the world
जगत्-एक-बन्धुः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः एकः बन्धुः)
प्रीत्या-अन्वितःendowed with affection
प्रीत्या-अन्वितः:
विशेषण (of जगदेकबन्धुः)
TypeAdjective
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) उपसर्गः अनु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
परमयाwith the highest
परमया:
करण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootपरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
परयाsupreme
परया:
करण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
भवान्याwith Bhavānī (Pārvatī)
भवान्या:
सह/करण (association/instrument)
TypeNoun
Rootभवानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
स्नेह-अन्वितःfilled with tenderness
स्नेह-अन्वितः:
विशेषण (of Śiva)
TypeAdjective
Rootस्नेह (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) उपसर्गः अनु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
भुजग-भोग-युतःadorned with serpent-coils
भुजग-भोग-युतः:
विशेषण (of Śiva)
TypeAdjective
Rootभुजग (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज् (धातु) क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (भुजगस्य भोगः; तेन युतः)
हिindeed
हि:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis/indeed)
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
क्रियाविशेषण/विशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb; directly/manifestly)
सर्व-ईश्वरःLord of all
सर्व-ईश्वरः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषाम् ईश्वरः)
परिवृतःsurrounded
परिवृतः:
विशेषण (of Śiva)
TypeAdjective
Rootपरि + √वृ (धातु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
प्रमथैःby the Pramathas (attendants)
प्रमथैः:
करण (agent/instrument of surrounding)
TypeNoun
Rootप्रमथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
परेशःthe Supreme Lord
परेशः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootपरेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta Gosvāmī (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Type: stotra

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

S
Shiva
P
Parvati
P
Pramathas

FAQs

It reveals Śiva as jagad-eka-bandhu—the intimate protector of all beings—showing that the Supreme (Pati) is not remote, but lovingly present and responsive in His manifest (saguṇa) grace, a key bhakti-oriented thrust of the Purāṇa.

The verse explicitly presents Śiva “in person” (sākṣāt) with recognizable marks—serpent-ornament and gaṇa attendants—supporting saguṇa upāsanā. In Śaiva understanding, the Liṅga is the stable, worshipful sign of that same Lord who also appears in compassionate personal form for devotees.

A practical takeaway is saguṇa dhyāna: meditate on Śiva with His traditional emblems (serpent ornament, gaṇas) while repeating the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya,” cultivating snehabhāva (loving devotion) toward the Lord who cares for the worlds.