HomeRig VedaMandala 1Sukta 127Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.127

Rishi: Parucchēpa or related Agni hymn seer-tradition (traditional attribution varies)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहंतरः परशुर्न द्रुहंतरः । वीळु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् । निःषहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते ॥

स हि पु॒रू चि॒दोज॑सा वि॒रुक्म॑ता॒ दीद्या॑नो॒ भव॑ति द्रुहंत॒रः प॑र॒शुर्न द्रु॑हंत॒रः । वी॒ळु चि॒द्यस्य॒ समृ॑तौ॒ श्रुव॒द्वने॑व॒ यत्स्थि॒रम् । नि॒:षह॑माणो यमते॒ नाय॑ते धन्वा॒सहा॒ नाय॑ते ॥

sá hí purū́ cid ójasā virúkmātā dī́dyāno bhávati druhantaráḥ paraśúr ná druhantaraḥ | vīḷú cid yásya sámṛtau śrúvad vánéva yát sthirám | niḥ-sáhamāṇo yamate ná āyate dhanvā-sáhā ná āyate ||

Sesungguhnya dia, walau dengan kekuatan yang beraneka, bersinar dengan kilau emas, menjadi pemukul yang lebih menggerunkan—seperti kapak, pemukul yang lebih menggerunkan. Bahkan yang teguh pun, seperti pohon rimba, tunduk dalam pertembungan kepadanya; dia mara menekan, mengatasi—dia tidak berundur; menaklukkan hamparan luas, dia tidak berundur.

सः । हि । पु॒रु । चि॒त् । ओज॑सा । वि॒रुक्म॑ता । दीद्या॑नः । भव॑ति । द्रु॒ह॒म्ऽत॒रः । प॒र॒शुः । न । द्रु॒ह॒न्त॒रः । वी॒ळु । चि॒त् । यस्य॑ । सम्ऽऋ॑तौ । श्रुव॑त् । वना॑ऽइव । यत् । स्थि॒रम् । निः॒ऽसह॑माणः । य॒म॒ते॒ । न । अ॒य॒ते॒ । ध॒न्व॒ऽसहा॑ । न । अ॒य॒ते॒ ॥सः । हि । पुरु । चित् । ओजसा । विरुक्मता । दीद्यानः । भवति । द्रुहम्तरः । परशुः । न । द्रुहन्तरः । वीळु । चित् । यस्य । सम्ऋतौ । श्रुवत् । वनाइव । यत् । स्थिरम् । निःसहमाणः । यमते । न । अयते । धन्वसहा । न । अयते ॥saḥ | hi | puru | cit | ojasā | virukmatā | dīdyānaḥ | bhavati | druham-taraḥ | paraśuḥ | na | druhantaraḥ | vīḷu | cit | yasya | sam-ṛtau | śruvat | vanāiva | yat | sthiram | niḥ-sahamāṇaḥ | yamate | na | ayate | dhanva-sahā | na | ayate

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
पुरूmany, much
पुरू:
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
ओजसाby strength
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
विरुक्मताwith shining ornaments
विरुक्मता:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootवि-रुक्म (प्रातिपदिक) + -त (मतुप्)
दीद्यानःshining, blazing
दीद्यानः:
Kartā
TypeParticiple
Rootदीद्य्/दीप् (धातु; तीव्रदीप्तौ) → दीद्यान (शतृ/शानच्-प्रत्ययः)
भवतिbecomes, is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
द्रुहन्तरःmore harmful, more hostile
द्रुहन्तरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्रुह् (धातु; द्रोहे) → द्रुहन्तर (तृच्/तर-तुल्यः तुलनात्मकः)
परशुःan axe
परशुः:
Kartā
TypeNoun
Rootपरशु (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
द्रुहन्तरःmore harmful
द्रुहन्तरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्रुह् → द्रुहन्तर (तुलनात्मक)
वीळुthe firm/strong (thing), stronghold
वीळु:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootवीळु (प्रातिपदिक; ‘दृढ/कठिन’ इत्यर्थे वैदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समृतौin the encounter, in the clash
समृतौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमृति (प्रातिपदिक; ‘संघर्ष/समागम’ वैदिक)
श्रुवत्sounding, resounding
श्रुवत्:
TypeParticiple
Rootश्रु (धातु; श्रवणे) → श्रुवत् (शतृ)
वनforest
वन:
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
स्थिरम्firm, steady
स्थिरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
निःसहमाणःoverpowering, prevailing
निःसहमाणः:
Kartā
TypeParticiple
Rootनि: + सह् (धातु; सहने) → सहमान (शानच्) + नि: (उपसर्ग)
यमतेcontrols, restrains
यमते:
TypeVerb
Rootयम् (धातु; यमने/नियमे) अथवा यम् ‘to restrain’
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अयतेgoes, yields
अयते:
TypeVerb
Rootअय्/इ (धातु; गत्यर्थे) → अयते
धन्वासहाconquering with the bow / bow-prevailing
धन्वासहा:
Kartā
TypeAdjective
Rootधन्वन् (प्रातिपदिक) + सह (प्रातिपदिक; ‘सह’=विजयी/सहमान) → समासः
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अयतेgoes, yields
अयते:
TypeVerb
Rootअय्/इ (धातु; गत्यर्थे)