Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

इन्द्रजित्-लक्ष्मणयुद्धम् तथा वानरप्रोत्साहनम्

Indrajit–Lakshmana Battle and the Rallying of the Vanaras

तमसापिहितंसर्वमासीत्प्रतिभयंमहत् ।अस्तंगतेसहस्रांशेसम्वृतेतमसा च वै ।।।।रुधिरौघामहानद्यःप्रावर्तन्तसहस्रशः ।

tamasāpihitaṃ sarvam āsīt pratibhayaṃ mahat |

astaṃ gate sahasrāṃśe saṃvṛte tamasā ca vai ||

rudhiraughā mahānadyāḥ prāvartanta sahasraśaḥ |

Apabila matahari seribu sinar telah terbenam dan kegelapan menyelubungi, segalanya tampak tertutup dan amat menggerunkan; dan beribu-ribu sungai besar darah pun mula mengalir deras.

tamasāby darkness
tamasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (singular)
āpihitamcovered, enveloped
āpihitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootā-√dhā/√pidh?; āpihita (कृदन्त, past passive participle)
Formकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सर्वम् इति पदस्य विशेषणम्
sarvameverything
sarvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन
āsītwas
āsīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
pratibhayama dreadful appearance
pratibhayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpratibhaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; महत् इति विशेष्य-विशेषणभावः
mahatgreat, immense
mahat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रतिभयम् इति विशेषणम्
astaṅgatewhen (it) had set
astaṅgate:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootastaṃ-gata (कृदन्त; √gam धातु)
Formकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; सहस्रांशे इति विशेषणम्; समासः: अस्तम् + गत
sahasrāṅśein the thousand-rayed (sun)
sahasrāṅśe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsahasra-aṃśu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः: सहस्र + अंशु (thousand-rayed = sun)
samvṛtebeing covered
samvṛte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsam-√vṛ (कृदन्त, PPP)
Formकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सहस्रांशे इति विशेषणम्
tamasāby darkness
tamasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
rudhiraughāḥstreams of blood
rudhiraughāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrudhira-ogha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: रुधिर + ओघ (stream of blood)
mahānadyaḥgreat rivers
mahānadyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā-nadī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: महती च सा नदी च (great rivers)
prāvartantaflowed forth, started flowing
prāvartanta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vṛt (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
sahasraśaḥby thousands
sahasraśaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasraśas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; distributive/multiplicative)

As the sun sank down, darkness enveloped, everything was dark and dreadful in appearance. Streams of blood of thousands flowed.

S
Sūrya (the Sun)

FAQs

The verse highlights the moral cost of adharma-driven war: violence creates a world ‘covered in darkness.’ Dharma calls for protection of life and restoration of order, not the normalization of bloodshed.

As evening falls, the battlefield becomes dark and horrific, with blood flowing in great streams.

Not a personal virtue but a moral warning: the need for righteous ends and controlled means in conflict.