Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

निकुम्भिला-यज्ञविघ्नोपदेशः

Counsel to Disrupt the Nikumbhilā Rite

कथयन्तंतुसौमित्रिंसन्निवार्यविभीषणः ।पुष्कलार्थमिदंवाक्यंविसंज्ञंराममब्रवीत् ।।।।

kathayantaṃ tu saumitriṃ sannivārya vibhīṣaṇaḥ |

puṣkalārtham idaṃ vākyaṃ visaṃjñaṃ rāmam abravīt ||

Namun Vibhīṣaṇa menahan Saumitrī ketika dia hendak berkata, lalu menyampaikan kata-kata yang sarat makna ini kepada Rāma yang tidak sedarkan diri.

कथयन्तम्(one) speaking/telling
कथयन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्यय/Present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; √कथय् = to tell/speak
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’
सौमित्रिम्Saumitri (Lakshmana)
सौमित्रिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘Lakṣmaṇa’ (son of Sumitrā)
सन्निवार्यhaving restrained
सन्निवार्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनि-√वृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), उपसर्गः ‘सम्+नि’; अर्थः ‘having restrained/checked’
विभीषणःVibhishana
विभीषणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
पुष्कलार्थम्full of meaning
पुष्कलार्थम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपुष्कल + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विशेषण-विशेष्यभावः: ‘पुष्कलः अर्थः यस्य’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; qualifying ‘वाक्यम्’
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; qualifying ‘वाक्यम्’
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
विसंज्ञम्unconscious
विसंज्ञम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविसंज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; qualifying ‘रामम्’; ‘unconscious’
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अब्रवीत्spoke
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he spoke’

He (Vibheeshana) saw the great soul, the delight of the Ikshvaku race deluded, distressed, and lying on the lap of Lakshmana.

V
Vibhīṣaṇa
L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
R
Rāma

FAQs

Dharma includes disciplined speech and timely counsel—restraining unhelpful talk and offering guidance that restores right action.

As Lakṣmaṇa starts explaining, Vibhīṣaṇa intervenes and turns to address the unconscious Rāma with purposeful counsel.

Vibhīṣaṇa’s discernment (viveka) and restraint—he prioritizes what will help Rāma recover composure.