Shloka 15

निकुम्भवधः — The Slaying of Nikumbha

Hanuman’s Duel

Devanagari script

तमुद्यम्यमहातेजानिकुम्भोरसिवीर्यवान् ।।।।अभिचिक्षेपवेगेनवेगवान् वायुविक्रमः ।

Transliteration

tam udyamya mahātejā nikumbhorasi vīryavān |

abhicikṣepa vegena vegavān vāyu-vikramaḥ ||

Translation

Lalu Hanumān yang bercahaya dan perkasa—sepantas Angin—mengangkat penumbuknya dan melontarkannya deras ke dada Nikumbha.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• उद्यम्य: having lifted
• उद्यम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-यम् (धातु)
• Form: कृदन्त; ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive) "having lifted"

• महातेजाः: of great splendor
• महातेजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वायुविक्रमः/हनुमान्)

• निकुम्भोरसि: on Nikumbha's chest
• निकुम्भोरसि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निकुम्भ + उरस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (निकुम्भस्य उरस्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• वीर्यवान्: valiant
• वीर्यवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• अभिचिक्षेप: hurled/struck down
• अभिचिक्षेप: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-क्षिप् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद, perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन

• वेगेन: with speed
• वेगेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• वेगवान्: swift
• वेगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• वायुविक्रमः: one whose prowess is like the wind
• वायुविक्रमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (वायोः विक्रमः इव/सदृशः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Then Nikumbha's skin split, and blood started flowing, which appeared as though lightning had risen in the cloud.

Characters & Entities

• Hanumān
• Nikumbha
• Vāyu (Wind-god)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous action can require decisive force when protecting a just cause; dharma is not passivity, but measured power used to stop adharma.

What is the narrative situation?

Hanumān counters Nikumbha’s assault with a swift, direct blow to the chest.

Which character virtue is emphasized?

Śaurya (heroic courage) joined with kauśala (effective action): Hanumān responds quickly and purposefully.