Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

निकुम्भवधः — The Slaying of Nikumbha

Hanuman’s Duel

ततःपुस्फोटचर्मास्यप्रसुस्राव च शोणितम् ।।।।मुष्टिनातेनसञ्जज्ञेमेघेविद्युदिवोत्थिता ।

tataḥ pusphoṭa carmāsya prasusrāva ca śoṇitam |

muṣṭinā tena sañjajñe meghe vidyud ivotthitā ||

Maka kulitnya pun pecah dan darah mengalir; oleh tumbukan penumbuk itu, tampak bagaikan kilat menyambar dari awan.

ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb of time: "then")
पुस्फोटburst/split
पुस्फोट:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्फुट् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन
चर्मskin
चर्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
प्रसुस्रावflowed forth
प्रसुस्राव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√स्रु (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
शोणितम्blood
शोणितम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशोणित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
मुष्टिनाwith the fist
मुष्टिना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
तेनby him/with that
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सञ्जज्ञेarose/appeared
सञ्जज्ञे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formलिट् (आत्मनेपद, perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन
मेघेin a cloud
मेघे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
विद्युत्lightning
विद्युत्:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootविद्युत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (particle of comparison)
उत्थिताrisen
उत्थिता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootउत्-√स्था (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past participle, active sense here); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विद्युत्-विशेषण

By that blow, Nikumbha was not moved. Recovering from that he caught hold of Hanuman of extraordinary strength.

N
Nikumbha
H
Hanumān
M
megha (cloud)
V
vidyut (lightning)

FAQs

The verse underscores karmic consequence within battle: harmful intent meets an answering force; dharma protects its agents while adharma brings suffering.

Hanumān’s punch wounds Nikumbha; blood flows and is poetically compared to lightning in a cloud.

Pratāpa (overwhelming might): Hanumān’s strength is depicted as swift and impactful.