Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

महोदरस्तुसङ्कृद्धःकुञ्जरंपर्वतोपमम् ।भूयस्समधिरुह्याशुमन्दरंरमशिमानिव ।।6.70.28।।ततोबाणमयंवर्षंनीलस्योरस्यपातयत् ।गिरौवर्षंतडिच्चक्रचापवानिवतोयदः ।।6.70.29।।

mahodaras tu saṅkruddhaḥ kuñjaraṃ parvatopamam |

bhūyaḥ samadhiruhyāśu mandaraṃ ramaśimān iva ||

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ nīlasyorasi pātayat |

girau varṣaṃ taḍiccakracāpavān iva toyadaḥ ||

Mahodara yang murka segera menaiki gajahnya yang laksana gunung, bagaikan surya yang bersinar naik di atas Mandara; lalu ia menghujani dada Nīla dengan anak panah, seperti awan ribut berkilat dan berpelangi menurunkan hujan ke gunung.

महोदरःMahodara
महोदरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/पक्षे (particle; 'but/indeed')
सङ्कृद्धःenraged
सङ्कृद्धः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसङ्कृद्ध (कृदन्त; √क्रुध् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
कुञ्जरम्elephant
कुञ्जरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकुञ्जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
पर्वतोपमम्mountain-like
पर्वतोपमम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootपर्वत-उपम (प्रातिपदिक; पर्वत + उपम)
Formतत्पुरुषसमास (उपमान-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कुञ्जरम् इति विशेषण
भूयःagain/further
भूयः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formअव्यय; पुनः/भूयः (adverb: again/further)
समधिरुह्यhaving mounted
समधिरुह्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-अधि-√रुह् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालक्रिया (having mounted)
आशुquickly
आशु:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रम् (adverb: quickly)
मन्दरम्Mandara (mountain)
मन्दरम्:
उपमान (Upamāna; in simile)
TypeNoun
Rootमन्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रमशिमान्the sun (radiant one)
रमशिमान्:
उपमेय (Upameya; implied subject of simile)
TypeNoun
Rootरम-शिमन् (प्रातिपदिक; रम + शिमन्)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्य रमाः शिमाः/किरणाः सः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
उपमासूचक (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (simile particle: like/as)

Mahodara got enraged, mounted on an elephant just as the Sun went over Mandara mountain and went for war. Then Mahodara wielding bow rained arrows, just as rainy clouds with lightning and rainbows showers rain, on the mountain like chest of Neela.

M
Mahodara
N
Nīla
M
Mandara
S
Sun (ramaśimān)
R
Rain-cloud (toyada)
L
Lightning (taḍit)
E
Elephant (kuñjara)

FAQs

As in 6.70.28, the ethical focus is on mastery over krodha (anger): unchecked fury turns prowess into destructive excess.

A repeated/duplicate listing of Mahodara’s assault on Nīla with a heavy arrow-shower.

Nīla’s resilience and continued participation in the righteous war-effort despite severe pressure.