Previous Verse
Next Verse

Shloka 87

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।।।

aṅgadasya vacaḥ śrutvā pracakrodha narāntakaḥ | sandaśya daśanair oṣṭhaṁ niviśvasya bhujaṅgavat || abhigamya aṅgadaṁ kruddho vāli-putraṁ narāntakaḥ | prāsaṁ samāvidhya tadā aṅgadāya samujjvalantaṁ sahasotsasarja | sa vāli-putrorasi vajra-kalpe babhūva bhagno nyapatac ca bhūmau ||

Mendengar kata-kata Aṅgada, Narāntaka menyala oleh murka; dia menggigit bibir dengan gigi lalu mendesis seperti ular. Dengan marah dia mendekati putera Vāli itu dan melontar lembing yang menyala gemilang ke arah Aṅgada dengan sekuat tenaga. Namun ketika menghentam dada Aṅgada bagaikan vajra, lembing itu pun pecah lalu jatuh ke bumi.

aṅgadasyaof Angada
aṅgadasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (Genitive), Ekavacana
vacaḥwords
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
FormNapुंसakaliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), avyaya; having heard
pracukrodhabecame enraged
pracukrodha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√krudh (धातु)
FormLiṭ lakāra (Perfect), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
narāntakaḥNarantaka
narāntakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnarāntaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana
sandaśyabiting
sandaśya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-√daś (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having bitten/pressing with teeth
daśanaiḥwith teeth
daśanaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdaśana (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (Instrumental), Bahuvacana
oṣṭhamlip
oṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootoṣṭha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
niḥśvasyahissing/breathing out
niḥśvasya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootniḥ-√śvas (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having sighed/hissed
bhujaṅgavatlike a serpent
bhujaṅgavat:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootbhujaṅga + vat (प्रातिपदिक)
FormAvyaya; taddhita -vat used adverbially = 'like a serpent'
abhigamyahaving approached
abhigamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootabhi-√gam (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having approached
aṅgadamAngada
aṅgadam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
kruddhaḥenraged
kruddhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√krudh (धातु)
FormKta participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; 'having become angry'
vāliputramVali's son (Angada)
vāliputram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāli + putra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa
narāntakaḥNarantaka
narāntakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnarāntaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
prāsamspear
prāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāsa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
samāvidhyahaving hurled
samāvidhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ā-√vyadh (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya; having hurled/thrust
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAvyaya; kālavācaka (temporal adverb)
aṅgadāyatowards/for Angada
aṅgadāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Caturthī (Dative, 4th), Ekavacana
samujjvalantamblazing, shining
samujjvalantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsam-ud-√jval (धातु)
FormŚatṛ present participle (शतृ), Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; qualifying prāsa
sahasāsuddenly/violently
sahasā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय)
FormAvyaya; manner adverb
utsasarjathrew/released
utsasarja:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√sṛj (धातु)
FormLaṅ lakāra (Imperfect), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
saḥit/he
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; demonstrative pronoun
vāliputra-urasion Vali's son's chest
vāliputra-urasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāliputra (प्रातिपदिक) + uras (प्रातिपदिक)
FormSaptamī (Locative), Ekavacana; urasi with genitive-dependent vāliputra- (on the chest of Vali's son)
vajra-kalpe(as if) thunderbolt-like
vajra-kalpe:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvajra + kalpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/Napuṃsaka, Saptamī (Locative), Ekavacana; tatpuruṣa: vajra-kalpa = like a thunderbolt (locative agreeing with urasi context)
babhūvabecame/was
babhūva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLiṭ lakāra (Perfect), Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
bhagnaḥbroken
bhagnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√bhaj/√bhañj (धातु)
FormKta participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; 'broken'
nyapatatfell down
nyapatat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√pat (धातु)
FormLaṅ lakāra, Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Saptamī (Locative), Ekavacana

Hearing Angada's words Naranthaka flew into a rage. Biting his lips with teeth, hissing like a serpent Naranthaka stood before Angada. He hurled his spear glowing like fire on Angada's chest violently. It struck Angada and shattered, went round, and fell.

A
Aṅgada
N
Narāntaka
V
Vāli
S
spear (prāsa)

FAQs

Uncontrolled anger clouds judgment and leads to failure; dharma favors steadiness over rage, even in warfare.

Narāntaka, provoked by Aṅgada’s challenge, throws a spear that strikes Aṅgada but breaks apart and drops harmlessly.

Aṅgada’s steadfastness under attack (and the implied futility of rage-driven violence).