Previous Verse
Next Verse

Shloka 65

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्देप्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु ।निपात्यमानेषु च राक्षसेषुमहर्षयोदेवगणाश्चनेदुः ।।।।

tasmin pravṛtte tumule vimarde prahṛṣyamāṇeṣu valīmukheṣu | nipātyamāneṣu ca rākṣaseṣu maharṣayo devagaṇāś ca neduḥ ||

Tatkala pertempuran yang dahsyat dan gemuruh itu memuncak—wajah-wajah kera bersorak gembira dan para Rākṣasa dijatuhkan—para Mahārṣi dan bala dewa pun berseru lantang dalam sukacita.

तस्मिन्in that (situation/time)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/locative)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे (neuter), सप्तमी-विभक्ति (locative/7th), एकवचन (singular)
प्रवृत्तेhaving begun / in progress
प्रवृत्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Rootpra√vṛt (धातु) > pravṛtta (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying) to विमर्दे
तुमुलेtumultuous
तुमुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Roottumula (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to विमर्दे
विमर्देin the clash/battle
विमर्दे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/locative)
TypeNoun
Rootvimarda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (masculine), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्रहृष्यमाणेषुwhile rejoicing
प्रहृष्यमाणेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Rootpra√hṛṣ (धातु) > prahṛṣyamāṇa (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकृदन्त/Pres. pass. part.)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् to वलीमुखेषु
वलीमुखेषुamong the monkey-faced (vanaras)
वलीमुखेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootvalīmukha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
निपात्यमानेषुwhile being struck down
निपात्यमानेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Rootni√pat (धातु) > nipātyamāna (कृदन्त-प्रातिपदिक, वर्तमानकृदन्त/Pres. pass. part. of causative sense)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् to राक्षसेषु
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
राक्षसेषुamong the rakshasas
राक्षसेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootmaharṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति (nominative/1st), बहुवचन
देवगणाःhosts of gods
देवगणाः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootdeva-gaṇa (प्रातिपदिक; components: deva + gaṇa)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): देवानां गणाः
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
नेदुःroared / made loud cries
नेदुः:
क्रिया (verb/predicate)
TypeVerb
Root√nad (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद (perfect, parasmaipada), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

As the conflict progressed and tumultuous fighting was on, Vanaras were feeling exultant and seeing Rakshasas struck down the ascetics and Devatas made loud noises in joy.

V
Vānara (valīmukha)
R
Rākṣasa
M
Maharṣi

FAQs

Dharma is affirmed as a cosmic order: when adharma is checked, even divine and ascetic witnesses respond, signaling moral alignment of the struggle.

The battle intensifies; Vānaras gain momentum while Rākṣasas fall, and celestial beings react audibly.

Collective morale and righteous zeal—joy arising from effective resistance to wrongdoing.