Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

कुम्भकर्णप्रस्थानम् तथा अङ्गदप्रेरणा

Kumbhakarna’s sortie and Angada’s rallying of the Vanaras

तमवध्यंमघवतायमेनवरुणेनवा ।प्रेक्ष्यभीमाक्षमायान्तंवानराविप्रदुद्रुवुः ।।।।

tam avadhyaṁ maghavatā yamena varuṇena vā |

prekṣya bhīmākṣam āyāntaṁ vānarā vipradudruvuḥ ||

Melihat dia yang bermata menggerunkan itu mara—yang disangka tidak dapat dibunuh walau oleh Indra, Yama atau Varuṇa—para Vānara pun lari bertempiaran dalam ketakutan.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
अवध्यम्unkillable
अवध्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअ-वध्य (प्रातिपदिक; वध्य from √वध् धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) तम् इति कर्मपदस्य
मघवताby Indra
मघवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमघवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
यमेनby Yama
यमेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
वरुणेनby Varuna
वरुणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formसमुच्चय/विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: 'or/even')
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√ईक्ष् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having seen/observing’
भीमाक्षम्fearful-eyed
भीमाक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभीम + अक्षि (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (भीमम् अक्षि यस्य/भीमाक्षः) विशेषणम् तम्
आयान्तम्coming/approaching
आयान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√या (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; तम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्
वानराःthe Vanaras
वानराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
विप्रदुद्रुवुःran away in fear
विप्रदुद्रुवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√द्रु (धातु) + वि + प्र (उपसर्ग)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्

Observing that rakshasa with frightening eyes, who could not be killed by Indra or Yama or even by Varuna coming towards them the vanaras ran in fear.

K
Kumbhakarṇa (implied by context)
I
Indra (Maghavat)
Y
Yama
V
Varuṇa
V
Vānara army

FAQs

Dharma is tested under fear: even strong allies may falter, creating the need for moral leadership to restore courage.

Kumbhakarṇa’s terrifying approach causes a rout among the Vānaras.

The verse highlights the absence of steadiness (dhṛti) in the troops—setting up Aṅgada’s later rallying role.