Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

सराजमार्गंवपुषाप्रकाशयन् सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।जगामतत्राञ्जलिमालयावृतश्शतक्रतुर्गेहमिवस्वयम्भुवः ।।।।

sa rāja-mārgaṃ vapuṣā prakāśayan sahasra-raśmir dharaṇīm ivāṃśubhiḥ |

jagāma tatrāñjali-mālayāvṛtaḥ śatakratur geham iva svayambhuvaḥ ||

Dengan tubuhnya dia menerangi jalan diraja, bagaikan matahari seribu sinar menyinari bumi dengan pancarannya. Dia melangkah maju, dikelilingi rākṣasa yang menangkup tangan, seolah-olah Śatakratu (Indra) menuju ke rumah Yang Maha Lahir Sendiri (Brahmā).

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (pronoun/सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
rājamārgamthe royal road
rājamārgam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājamārga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: rājñaḥ mārgaḥ (राज्ञः मार्गः); Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
vapuṣāwith (his) body/splendor
vapuṣā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvapus (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन)
prakāśayanilluminating
prakāśayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootprakāśaya (धातु; √kāś with pra, causative)
FormPresent active participle (वर्तमानकाले कर्तरि शतृ), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sahasraraśmiḥthe thousand-rayed one (sun-like)
sahasraraśmiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsahasra + raśmi (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi: sahasrāḥ raśmayaḥ yasya (सहस्राः रश्मयः यस्य); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
dharaṇīmthe earth
dharaṇīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharaṇī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
ivalike/as
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (simile particle/उपमावाचक अव्यय)
aṅśubhiḥwith rays
aṅśubhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootaṅśu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
jagāmawent
jagāma:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormDeśa-avyaya (locative adverb/देशवाचक अव्यय)
añjalimālayāby a garland of joined palms (gesture of reverence)
añjalimālayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootañjali + mālā (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: añjalīnām mālā (अञ्जलीनां माला); Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन)
vṛtaḥsurrounded/encircled
vṛtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√vṛ (वृ धातु; past passive participle)
FormPast passive participle (क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
śatakratuḥŚatakratu (Indra)
śatakratuḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootśatakratu (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi epithet: śataṃ kratūn yasya (शतं क्रतून् यस्य); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
gehamto the house
geham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgeha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
ivalike/as
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (simile particle/उपमावाचक अव्यय)
svayambhuvaḥof Svayambhū (Brahmā)
svayambhuvaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsvayambhū (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi: svayam bhavati iti (स्वयं भवति इति); Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)

Kumbhakarna went like the thousand rayed Sun illuminating the earth by his splendour brightening the royal path, greeted by a circle of Rakshasas joining palms like Indra who has done a hundred sacrifices went to the abode of self-born Brahma.

K
Kumbhakarṇa
I
Indra (Śatakratu)
B
Brahmā (Svayambhū)
R
Rākṣasas
R
Royal road

FAQs

The verse cautions that outward splendor and honor can surround even an unrighteous champion; Dharma judges by conduct and cause, not by radiance or acclaim.

Kumbhakarṇa proceeds along the royal road, receiving salutations, portrayed through grand cosmic comparisons.

Majesty and charisma are emphasized—social reverence that does not necessarily indicate moral worth.