Shloka 25

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

Devanagari script

तांप्रविश्यगुहांरम्यांशुभांकाञ्चनकुट्टिमाम् ।।।।ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानंभीमविदर्शनम् ।

Transliteration

tāṁ praviśya guhāṁ ramyāṁ śubhāṁ kāñcana-kuṭṭimām | dadṛśur nairṛta-vyāghraṁ śayānaṁ bhīma-vidarśanam ||

Translation

Setelah memasuki gua yang indah itu—mulia lagi berlantai hamparan emas—mereka melihat sang “harimau” kaum Rākṣasa sedang terbaring tidur, ngeri dipandang.

Word by Word

• ताम्: that (cave)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• प्रविश्य: having entered
• प्रविश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-विश् (धातु) → प्रविश्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having entered)

• गुहाम्: the cave
• गुहाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रम्याम्: delightful
• रम्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गुहाम्)

• शुभाम्: auspicious/splendid
• शुभाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गुहाम्)

• काञ्चनकुट्टिमाम्: with a golden pavement
• काञ्चनकुट्टिमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक) + कुट्टिम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (काञ्चनेन कुट्टिमा यस्याः/या) विशेषणम् (गुहाम्)

• ददृशुः: saw
• ददृशुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; perfect (they saw)

• नैरृतव्याघ्रम्: the tiger among the Rakshasas
• नैरृतव्याघ्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नैरृत (प्रातिपदिक) + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नैरृतानां व्याघ्रः)

• शयानम्: lying/sleeping
• शयानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) → शयान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (नैरृतव्याघ्रम्)

• भीमविदर्शनम्: terrible to behold
• भीमविदर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + विदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (भीमं विदर्शनं यस्य) विशेषणम् (नैरृतव्याघ्रम्)

Context

The Rakshasas entered the beautiful residence of Kumbhakarna which was one yojana on all sides with huge gates, taking fragrant garlands and foods (to wake up Kumbhakarna) from where they were pushed out by the breath of Kumbhakarna. The Rakshasas endowed with mighty strength pushed their way into the residence of Kumbhakarna and entered.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Outer splendor and fearsome power are morally neutral; dharma asks how such power will be used—toward protection and justice or toward oppression.

What is the narrative situation?

The attendants finally reach the inner chamber and behold Kumbhakarṇa asleep within a richly adorned dwelling.

Which character virtue is emphasized?

The verse mainly emphasizes vīrya (formidable might) as an attribute—setting the stage for the ethical question of its application.