Valmiki Ramayana 2.99.25 — Ayodhya Kanda, Sarga 99, Shloka 25

चित्रकूटप्राप्तिः

Bharata Reaches Chitrakuta and Beholds Rama

Devanagari script

निरीक्ष्य स मुहूर्तं तु ददर्श भरतो गुरुम्।उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम्।।2.99.25।।

Transliteration

nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharato gurum |

uṭaje rāmam āsīnaṃ jaṭā-maṇḍala-dhāriṇam || 2.99.25 ||

Translation

Setelah memerhati seketika, Bharata melihat guru—abangnya yang mulia, Rama—duduk di pondok, berambut jata yang bergumpal seperti pertapa.

Word by Word

• निरीक्ष्य: having looked around/observed
• निरीक्ष्य: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकालिकः)
• Type: Verb
• Root: नि-√ईक्ष् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
• Form: अव्ययकृदन्तः (क्त्वान्त/ल्यबन्तः), पूर्वकालिकक्रिया; धातुः: ईक्ष् (दर्शनार्थकः) उपसर्गः: नि-; English: gerund/absolutive “having looked/after looking”

• सः: he (that)
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; English: pronoun, nominative singular masculine

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: कर्म (कालावधिः)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालाधिकरणार्थे कर्मवत् (अवधि-कालः); English: accusative singular “for a moment”

• तु: then/indeed
• तु: सम्बन्ध/वाक्यालङ्कारः (निपातः)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्ययम्)
• Form: निपातः/समुच्चय-व्यतिरेकसूचकः; English: particle “but/indeed/then”

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परिपूर्णभूतः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; English: perfect, 3rd person singular “saw”

• भरतः: Bharata
• भरतः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; English: nominative singular (proper noun)

• गुरुम्: the revered elder (brother)
• गुरुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेष्यः (रामम्) प्रति विशेषणवत् “गुरु/पूज्य”; English: accusative singular “the revered (one)”

• उटजे: in the cottage
• उटजे: अधिकरणम्
• Type: Noun
• Root: उटज (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; English: locative singular “in the hut/cottage”

• रामम्: Rama
• रामम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; English: accusative singular (object)

• आसीनम्: seated
• आसीनम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Verb
• Root: √आस् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्ययः)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः), पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (रामम्) प्रति; English: past participle “seated”

• जटामण्डलधारिणम्: wearing matted locks (in a coil/circle)
• जटामण्डलधारिणम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: जटा + मण्डल + धारिन् (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: जटायाः मण्डलम् (जटामण्डलम्) + तद् धारयति इति (धारिन्) → जटामण्डलधारिन्; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (रामम्) प्रति; English: accusative singular adjective “wearing a circle/coil of matted hair”

Context

Bharata looked around for a moment and saw his esteemed brother Rama seated in that thatched cottage wearing matted locks of hair.

Characters & Entities

• Bharata
• Rama
• matted locks (jaṭā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is reverence and rightful relationship: Bharata’s vision of Rama as ‘guru’ underscores humility and the honoring of rightful elders and moral authority.

What is the narrative situation?

Bharata reaches the hut and finally sees Rama directly, seated as an ascetic in forest attire.

Which character virtue is emphasized?

Bharata’s humility and devotion; Rama’s renunciant steadfastness in accepting exile.