Next Verse

Shloka 1

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्।प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।

atha rātryāṃ vyatītāyām avasuptam anantaram | prabodhayāmāsa śanair lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ ||

Setelah malam berlalu, Rāma—kebanggaan keturunan Raghu—perlahan-lahan membangunkan Lakṣmaṇa yang sedang tidur.

अथthen
अथ:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formमङ्गल/अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereafter)
रात्र्याम्in the night
रात्र्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
व्यतीतायाम्when (the night) had passed
व्यतीतायाम्:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootवि-अती (धातु)
Formक्त (PPP) used adjectivally, स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) with रात्र्याम्
अवसुप्तम्sleeping
अवसुप्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव-स्वप् (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of लक्ष्मणम्)
अनन्तरम्immediately thereafter
अनन्तरम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणम् (adverb) ‘immediately/afterwards’
प्रबोधयामासawakened
प्रबोधयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-बुध् (धातु)
Formलिट् (Periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; causative sense ‘caused to wake’
शनैःgently; slowly
शनैः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (manner adverb)
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
रघुनन्दनःRama (delight of the Raghus)
रघुनन्दनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरघु-नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

When the night was over, Rama, Delight of the Raghus, gently awakened Lakshmana who was asleep.

R
Rāma (Raghunandana)
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma in daily conduct (ācāra): gentleness toward others, even in austere life, reflects self-control and respect for a companion’s fatigue.

At Citrakūṭa, after a night’s rest, Rāma wakes Lakṣmaṇa softly to begin the day’s activities.

Considerate leadership—Rāma’s tenderness and restraint.