Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

एकोनचत्वारिंशः सर्गः

Dasaratha’s Lament, Sumantra’s Commission, and Sita’s Vow of Marital Dharma

सीताया वचनं श्रुत्वा कौशल्या हृदयङ्गमम्।शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम्।।2.39.32।।

sītāyā vacanaṃ śrutvā kauśalyā hṛdayaṅgamam |

śuddha-sattvā mumocāśru sahasā duḥkha-harṣajam ||2.39.32||

Mendengar kata-kata Sītā yang menyentuh hati, Kauśalyā—yang suci wataknya—tiba-tiba menitis air mata, lahir daripada dukacita dan kegembiraan.

सीतायाःof Sita
सीतायाः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard’
कौशल्याKausalya
कौशल्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkauśalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हृदयङ्गमम्heart-stirring
हृदयङ्गमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothṛdayaṃgama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः (तत्पुरुष) — ‘हृदयम् गच्छति’ (going to the heart); वचनम् इति विशेषण
शुद्धसत्त्वाpure-minded
शुद्धसत्त्वा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuddha-sattvā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः — ‘शुद्धं सत्त्वं यस्याः’ (one whose mind/nature is pure); कौशल्या इति विशेषण
मुमोचshed, released
मुमोच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√muc (मुच् धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अश्रुtears
अश्रु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaśru (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय)
Formअव्यय; काल/रीति-वाचक क्रियाविशेषण (suddenly/at once)
दुःखहर्षजम्arising from grief and joy
दुःखहर्षजम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootduḥkha-harṣa-ja (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः — ‘दुःखात् हर्षात् च जातम्’ (born of grief and joy); अश्रु इति विशेषण

Listening to the heart-stirring words of Sita, Kausalya with her heart so pure burst instantaneously into tears of joy and grief.

S
Sītā
K
Kauśalyā

FAQs

Dharma here is shown through empathetic recognition: Kauśalyā’s tears reflect the moral beauty of Sītā’s resolve and the painful righteousness of enduring hardship for duty.

After Sītā’s dharmic declaration regarding her husband, Kauśalyā is emotionally moved and responds with tears that mix sorrow at separation and joy at Sītā’s nobility.

Kauśalyā’s purity of heart and compassion—her ability to honor virtue even amidst personal suffering.