Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

अयोध्याकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः

Daśaratha’s orders for Rama’s escort; Kaikeyi’s fear; the Asamañjasa precedent

श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः।शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ | śokopahatayā vācā kaikeyīm idam abravīt ||

Setelah mendengar kata-kata Siddhārtha yang berniat baik, raja—dengan suara yang kian lemah—berkata kepada Kaikeyī dengan tutur yang terputus-putus kerana dukacita.

śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund), ‘having heard’
tubut/then
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
siddhārthavacaḥSiddhartha’s words
siddhārthavacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsiddhārtha-vacas (सिद्धार्थवचस् प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (siddhārtha + vacas)
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (राजन् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
śrāntatarasvanaḥwith a very feeble voice
śrāntatarasvanaḥ:
Karta (कर्ता/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrānta-tara-svana (श्रान्ततरस्वन प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (śrānta-tara + svana) ‘with a more and more failing voice’
śokopahatayāstricken by grief
śokopahatayā:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootśoka-upahata (शोकोपहत प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; तत्पुरुषः (śoka + upahata) qualifying ‘vācā’
vācāwith (his) speech/voice
vācā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvāc (वाच् प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
kaikeyīmKaikeyi
kaikeyīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaikeyī (कैकेयी प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
idamthis
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (इदम् सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
abravītsaid/spoke
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (ब्रू धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Having heard Siddhartha, the king, stricken with grief, said to Kaikeyi in a graduallyfeeble voice.

D
Daśaratha (king)
K
Kaikeyī
S
Siddhārtha (speaker referenced)

FAQs

The verse frames a dharma-crisis: a righteous king is emotionally crushed as truth and duty are contested, showing how adharma pressures even the virtuous.

After hearing counsel, Daśaratha—overcome by sorrow—begins speaking directly to Kaikeyī.

Daśaratha’s deep attachment and moral sensitivity; his grief signals the gravity of the ethical violation being pursued.