Valmiki Ramayana 2.12.92 — Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 92

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

Devanagari script

मया रामेण च त्यक्तं शाश्वतं सत्कृतं गुणैः।।।।इक्ष्वाकुकुलमक्षोभ्यमाकुलं पालयिष्यसि।

Transliteration

mayā rāmeṇa ca tyaktaṃ śāśvataṃ satkṛtaṃ guṇaiḥ | ikṣvākukulamakṣobhyam ākulaṃ pālayiṣyasi ||

Translation

Engkau akan memerintah keturunan Ikṣvāku—yang sejak dahulu dimuliakan kerana kebajikan—namun ditinggalkan oleh aku dan oleh Rāma, ia akan menjadi kacau dan diliputi dukacita.

Word by Word

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचनम्; करण/कर्तृ-हेतौ (by me)

• रामेण: by Rāma
• रामेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• त्यक्तम्: abandoned
• त्यक्तम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: tyaj (धातु) + ta (क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• शाश्वतम्: everlasting / ancient
• शाश्वतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: śāśvata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्

• सत्कृतम्: honoured
• सत्कृतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sat (प्रातिपदिक) + kṛ (धातु) + ta (क्त)
• Form: उपपद-समासवत् (सत्+कृत); PPP, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्

• गुणैः: by virtues
• गुणैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: guṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचनम्; साधन/हेतु (by virtues)

• इक्ष्वाकुकुलम्: the Ikṣvāku dynasty
• इक्ष्वाकुकुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ikṣvāku (प्रातिपदिक) + kula (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (इक्ष्वाकूणां कुलम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्

• अक्षोभ्यम्: unshakable
• अक्षोभ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: a- (नञ्) + kṣobhya (प्रातिपदिक; √kṣubh)
• Form: नञ्-पूर्वक-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्

• आकुलम्: distressed / agitated
• आकुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ākula (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्

• पालयिष्यसि: you will rule/protect
• पालयिष्यसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pāl (धातु)
• Form: लृट् (simple future), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचनम्

Context

You will rule undisturbed the Ikshvaku race honoured for its divine virtues. Now abandoned by me and Rama it will be afflicted with grief.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Kaikeyī
• Rāma
• Ikṣvāku dynasty

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of governance: a ruler’s legitimacy rests on virtue and stability; removing the righteous heir fractures social order and harms the dynasty’s moral standing.

What is the narrative situation?

Daśaratha warns Kaikeyī that even if she attains control, the kingdom and dynasty will be distressed without him and Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s role as the stabilizing dharmic center of the dynasty—his absence is portrayed as societal upheaval.