Previous Verse
Next Verse

Shloka 78

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

अनार्य इति मामार्याः पुत्रविक्रायकं ध्रुवम्।धिक्करिष्यन्ति रथ्यासु सुरापं ब्राह्मणं यथा।।।।

anārya iti mām āryāḥ putravikrāyakaṁ dhruvam | dhikkariṣyanti rathyāsu surāpaṁ brāhmaṇaṁ yathā ||

Di jalan-jalan umum, orang-orang mulia pasti akan mencelaku sebagai ‘hina’, seolah-olah aku menjual anakku sendiri; sebagaimana mereka mencela seorang Brahmana yang meminum arak.

अनार्य‘ignoble’
अनार्य:
Predicate/Label (विशेष्य-निर्देश)
TypeAdjective
Rootअनार्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (उक्तिरूपेण/सम्बोधनार्थे ‘as non-ārya’); इति-पूर्वक-उद्धरणपदम्
इतिthus
इति:
Quotative (इति-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formद्वितीया, एकवचन
आर्याःrespectable people
आर्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
पुत्रविक्रायकम्a seller of (his) son
पुत्रविक्रायकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र + विक्रायक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पुत्रस्य विक्रायकः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (whom they will censure as...)
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग; निश्चयार्थक (certainly)
धिक्करिष्यन्तिwill censure
धिक्करिष्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधिक् + √कृ (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple future), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; धिक्-उपसर्ग/निपात-पूर्वक (will censure)
रथ्यासुin the streets
रथ्यासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन; अधिकरणम्
सुरापम्a liquor-drinker
सुरापम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootसुरा + अप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सुरां पिबति इति/सुरायाः अपः—‘drinker of liquor’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-पदम्
ब्राह्मणम्a brahmin
ब्राह्मणम्:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-विशेष्य
यथाas
यथा:
Upamana-marker (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमा/दृष्टान्त-वाचक-अव्यय (as/like)

Respectable people on the highway will certainly say 'He sold away his son' and censure me as a mean person like a brahmin consuming liquor.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī
R
Rāma

FAQs

Rajadharma includes moral accountability before society; actions perceived as betrayal of parental duty and justice invite public condemnation.

Daśaratha foresees disgrace if he sends Rāma away, imagining people equating it with the gravest social transgressions.

The virtue emphasized is responsibility: a king and father must protect his son and uphold ethical norms, not act under coercion or delusion.