Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

पितृमरणश्रवणं जलक्रिया च

Hearing of Daśaratha’s death and the libation rites at Mandākinī

स तत्र कांश्चित्परिषस्वजे नरान्नरास्तु केचित्तु तमभ्यवादयन्।चकार सर्वान्सवयस्यबान्धवान्यथार्ह मासाद्य तदा नृपात्मजः।।।।

sa tatra kāṃścit pariṣasvaje narān narās tu kecit tu tam abhyavādayan |

cakāra sarvān sa-vayasya-bāndhavān yathārham āsādya tadā nṛpātmajaḥ ||

Di sana baginda memeluk sebahagian lelaki, sementara yang lain menunduk memberi sembah. Maka putera raja itu pun menyapa serta memuliakan semuanya—sahabat dan kaum kerabat seusia—menurut adab yang patut bagi tiap-tiap orang.

सःhe (Rama)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; सर्वनाम
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: there)
कांश्चित्some
कांश्चित्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; अनिश्चित-परिमाण (indefinite: some)
परिषस्वजेembraced
परिषस्वजे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्वज् (धातु, परि- उपसर्ग)
Formलिट्/परिपूर्णभूत (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
नरान्men
नरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग
नराःmen (others)
नराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग
तुbut
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis)
केचित्some (people)
केचित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; अनिश्चित (some)
तुhowever
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (again: but/indeed)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; सर्वनाम
अभ्यवादयन्saluted, paid obeisance
अभ्यवादयन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभ्यवादयत् (कृदन्त; √वद् धातु, अभि- उपसर्ग, णिच् causative)
Formवर्तमानकृदन्त/शतृ (Present active participle) used with finite sense in narrative; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; क्रियासमानार्थ (paid obeisance)
चकारdid, performed
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्/परिपूर्णभूत (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (वयस्यबान्धवान्)
सवयस्यबान्धवान्friends and relatives
सवयस्यबान्धवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस-वयस्य-बान्धव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वयस्याश्च बान्धवाश्च = friends and kinsmen; स- उपसर्ग 'with'), द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग
यथार्हम्as appropriate
यथार्हम्:
Kriya-vishesana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा-अर्हम् (अव्यय-समास)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (as is proper/according to merit)
आसाद्यhaving approached
आसाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआसाद्य (कृदन्त; √सद्/√साद् धातु, आ- उपसर्ग)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having reached/approached)
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
नृपात्मजःthe king's son
नृपात्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप-आत्मज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नृपस्य आत्मजः), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग

Rama embraced some, while others paid him obeisance. Therafter, he honoured his erstwhile companions and relations in accordance with their status.

R
Rāma
F
friends (savayasya)
K
kinsmen (bāndhava)

FAQs

Dharma as propriety (yathārham): Rāma gives each person fitting respect—balancing affection and formal honor according to relationship and social duty.

On meeting the crowd, Rāma responds in culturally appropriate ways—embracing some, accepting salutations from others, and honoring his peers and relatives.

Maryādā (decorum) and saṃgraha (gracious inclusion): he maintains right conduct toward all even in personal crisis.