Kārtika-Māhātmya (The Greatness of Kārtika)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । एवं धर्मांगदो राज्यं चकार वसुधातले । पितुर्ननियोगाद्राजेंद्र पालयन् हरिवासरम् ॥ १ ॥

Vasiṣṭha berkata: “Demikianlah Dharmāṅgada memerintah kerajaan di muka bumi, wahai raja; dan menurut titah ayahandanya, baginda menunaikan dengan sempurna hari suci Hari (Harivāsara).”

Verse 2

न बभूव जनः कश्चिद्यो न धर्मे व्यवस्थितः । नासुखी नाप्रजः कश्चिन्न वा कुष्ठी महीपते ॥ २ ॥

Wahai raja, tiada seorang pun yang tidak teguh berpegang pada dharma. Tiada yang berdukacita; tiada yang tidak berzuriat; dan tiada pula yang ditimpa penyakit kusta, wahai pemerintah bumi.

Verse 3

हृष्टपुष्ट जने तस्मिन् क्ष्मा चैव निधिदायिनी । घटदोग्ध्रीषु नृपते तृप्तवत्सासु धेनुषु ॥ ३ ॥

Wahai raja, apabila rakyat bersukacita dan sihat-berisi, bumi sendiri menjadi pemberi khazanah. Dan apabila lembu-lembu begitu melimpah susunya hingga dapat diperah ke dalam bekas, sementara anak-anak lembu telah kenyang, maka kemakmuran pun hadir dengan sendirinya.

Verse 4

पुटके कुटके क्षौद्रं द्रोणमात्रं द्रुमे द्रुमे । प्रहृष्टायां तु मेदिन्यां सर्वधान्यसमुद्भवः ॥ ४ ॥

Pada setiap rongga dan celah terdapat madu sebanyak ukuran droṇa; dan di bumi yang berseri gembira itu, segala jenis biji-bijian pun tumbuh melimpah-ruah.

Verse 5

कृतस्य स्पर्द्धिनि युगे त्रेतान्ते द्वापरे युगे । व्यतीते जलदापाये निर्मले चांबरे गृहे ॥ ५ ॥

Dalam zaman Kṛta yang penuh persaingan, pada penghujung zaman Tretā, dan juga dalam zaman Dvāpara—tatkala musim hujan berlalu, awan pun sirna, dan langit di atas rumah menjadi bening suci—amalan itu pun dilaksanakan.

Verse 6

सुगंधिशालिपक्वाढ्ये कुंभोद्भवविलोकिते । मध्यप्रवाहयुक्तासु निम्नगासु समंततः ॥ ६ ॥

Di sekelilingnya terbentang aliran sungai rendah dengan arus tengah yang tetap; sawah padi yang masak lagi harum melimpah; dan semuanya menjadi bertuah oleh pandangan Sang Ṛṣi yang lahir dari kendi (Agastya).

Verse 7

तीरोत्थैः काशपुष्पैश्च शुक्लकेशैरिवांगना । चन्द्रांशुधवले लोके नातितीव्रे दिवाकरे ॥ ७ ॥

Dihiasi bunga kāśa yang tumbuh di tebing sungai, alam tampak bagaikan wanita berambut putih; dunia pun memutih laksana sinar bulan, kerana matahari tidak terlalu terik.

Verse 8

तस्मिन्मनुष्यबहुलैर्जलस्नानविचित्रितैः । यत्रोत्सुकैः प्रयातैस्तु भूमिपालैः समंततः ॥ ८ ॥

Di sana—di tempat suci itu—orang ramai berhimpun, dihiasi pelbagai pemandangan mandi penyucian; para raja di bumi juga datang dari segala penjuru dengan penuh ghairah dan hasrat.

Verse 9

प्रबोधसमये विष्णोराश्विनांते जगद्गुरोः । मोहिनी रमयामास तत्काले हृच्छयार्दिता ॥ ९ ॥

Pada saat Viṣṇu terjaga—di penghujung bulan Āśvina—Sang Guru jagat; Mohinī, si pemikat, ketika itu dirundung rindu asmara, berusaha menggembirakan Guru seluruh dunia.

Verse 10

राजानं विविधैः सौख्यैः सर्वभावेन सुंदरी । वनेषु गिरिश्रृंगेषु नदीनां संगमेषु च ॥ १० ॥

Wanita jelita itu, dengan segenap jiwa, menggembirakan raja dengan pelbagai kenikmatan—di rimba, di puncak gunung, dan di pertemuan sungai-sungai.

Verse 11

पद्मिनी कुसुमाढ्येषु सरःसु विविधेषु च । मलये मन्दरे विंध्ये महेंद्रे विबुधालये ॥ ११ ॥

Baginda (dewi) bersemayam sebagai “Padminī” di pelbagai tasik yang sarat dengan bunga teratai; demikian juga di gunung Malaya, Mandara, Vindhya, Mahendra, serta di kediaman para dewa.

Verse 12

सह्ये प्रालेयसंज्ञे च दिगंबरगिरौ शुभे । अन्येषु चैव राजानं स्वर्गस्थानादिकेषु च ॥ १२ ॥

Di banjaran Sahya, di puncak bernama Prāleya, di gunung Digambara yang mulia, dan juga di tempat-tempat suci lain seperti Svargasthāna dan seumpamanya—di sana hendaklah disembah Sang Raja, yakni Tuhan Viṣṇu.

Verse 13

रमयायास राजेंद्र दिव्यरूपा दिने दिने । राजापि मोहिनीं प्राप्य सर्वं कृत्यं परित्यजन् ॥ १३ ॥

Wahai raja agung, dia menggembirakan (baginda) berulang-ulang, dengan rupa yang kian bersifat ilahi dari hari ke hari. Dan raja pun, setelah memperoleh wanita yang mempesona itu, meninggalkan segala tugas dan kewajipan.

Verse 14

त्यक्तं न वासरं विष्णोर्जन्ममृत्युनिकृंतनम् । व्रतं नोपेक्षते तत्तु अतिमुग्धोऽपि पार्थिवः ॥ १४ ॥

Janganlah diabaikan walau satu pun hari suci bagi Viṣṇu—vrata yang memutuskan kelahiran dan kematian. Sesungguhnya, bahkan raja yang sangat terpesona pun tidak mengabaikan vrata itu.

Verse 15

क्रीडां त्यजति भूपालो दशम्यादिदिनत्रये । एवं प्रकीडतस्तस्य पूर्णे संवत्सरे गते ॥ १५ ॥

Selama tiga hari bermula dari hari Daśamī, raja meninggalkan segala permainan dan hiburan. Setelah demikian menunaikan disiplin itu, dan genap setahun berlalu, upacara itu pun mencapai kesempurnaan.

Verse 16

काले कालविदां श्रेष्ठः संप्राप्तः कार्तिकः शुभः । निद्राछेदकरो विष्णोः स मासः पुण्यदायकः ॥ १६ ॥

Antara musim dan waktu suci, telah tiba bulan Kārtika yang bertuah—yang utama bagi mereka yang memahami ilmu waktu. Bulan itu membangunkan (memutus) tidur Śrī Viṣṇu; ia adalah pemberi pahala kebajikan (puṇya).

Verse 17

यस्मिन्कृतं हि सुकृतं वैष्णवैर्मनुजैर्नृप । अक्षयं हि भवेत्सर्वं विष्णुलोकप्रदायकम् ॥ १७ ॥

Wahai Raja, apa jua kebajikan yang dilakukan oleh insan Vaiṣṇava pada waktu itu menjadi seluruhnya tidak binasa, dan menganugerahkan alam Viṣṇu (Viṣṇuloka).

Verse 18

न कार्तिकसमो मासो न कृतेन समं युगम् । न धर्मस्तु दया तुल्यो न ज्योतिश्चक्षुषा समम् ॥ १८ ॥

Tiada bulan menyamai Kārtika; tiada zaman menyamai Kṛta Yuga. Tiada dharma menyamai belas kasih; dan tiada cahaya menyamai mata (sebagai alat melihat).

Verse 19

न वेदेन समं शास्त्रं न तीर्थं गंगया समम् । न भूम्या सदृशं दानं न सुखं भार्यया समम् ॥ १९ ॥

Tiada kitab suci menyamai Veda; tiada tīrtha menyamai Sungai Gaṅgā. Tiada sedekah menyamai pemberian tanah; dan tiada kebahagiaan menyamai kebahagiaan yang datang melalui isteri.

Verse 20

न कृष्या तु समं वित्तं न लाभः सुरभीसमः । न तपोऽनशनादन्यन्न दमेन समं शिवम् ॥ २० ॥

Tiada harta yang setara dengan harta daripada pertanian; tiada keuntungan yang sebanding dengan lembu baka yang baik. Tiada tapa yang melebihi berpuasa; dan tiada yang seindah-berkat seperti pengendalian diri, mengekang indera (dama).

Verse 21

तृप्तिर्न रसनातुल्या न समोऽन्यो द्विजेन च । न धर्मेण समं मित्रं न सत्येन समं यशः ॥ २१ ॥

Tiada kepuasan yang setara dengan menahan lidah dan indera. Tiada siapa sebanding dengan seorang brāhmaṇa yang sejati. Tiada sahabat yang menyamai Dharma; dan tiada kemasyhuran yang menyamai Kebenaran (Satya).

Verse 22

नारोग्यसममैश्वर्यं न देवः केशवात्परः । न कार्तिकसमं लोके पावनं कवयो विदुः ॥ २२ ॥

Tiada kemakmuran yang setara dengan bebas daripada penyakit; tiada dewa yang lebih tinggi daripada Keśava. Dan di dunia ini, para bijaksana mengetahui tiada yang lebih menyucikan daripada bulan Kārtika.

Verse 23

कार्तिकः प्रवरो मासो विष्णोश्चापि प्रियः सदा । अव्रतो हि क्षिपेद्यस्तु मासं दामोदरप्रियम् ॥ २३ ॥

Bulan Kārtika ialah yang paling utama antara bulan-bulan dan sentiasa dikasihi oleh Viṣṇu. Namun sesiapa yang membiarkan bulan ini—yang amat disayangi Dāmodara—berlalu tanpa memegang vrata (nazar/ikrar suci), sesungguhnya dia mensia-siakan bulan itu.

Verse 24

तिर्यग्योनिमवाप्नोति सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ २४ ॥

Dibuang daripada segala dharma, dia akan memperoleh kelahiran dalam rahim yang rendah, yakni sebagai binatang.

Verse 25

मांधातोवाच । संप्राप्य कार्तिके मासे राजा रुक्मांगदो मुने । मोहिनीं मोहसंयुक्तां कथं स बुभुजे वद ॥ २५ ॥

Māndhātā berkata: Wahai muni, apabila bulan Kārtika tiba, bagaimanakah Raja Rukmāṅgada dapat menikmati Mohinī yang terbelenggu oleh khayal dan delusi? Ceritakanlah kepadaku.

Verse 26

विष्णुभक्तः श्रुतिपरः प्रवरः स महीक्षिताम् । तस्मिन्पुण्यतमे मासे किं चकार नृपोत्तमः ॥ २६ ॥

Raja yang terbaik itu ialah bhakta Viṣṇu, setia kepada Śruti (wahyu Veda), dan terunggul antara para pemerintah. Dalam bulan yang paling suci itu, apakah yang dilakukan oleh raja mulia tersebut?

Verse 27

वसिष्ठ उवाच । संप्राप्तं कार्तिकं दृष्ट्वा प्रबोधकरणं हरेः । अतिप्रमुग्धो राजेंद्रो मोहिनीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २७ ॥

Vasiṣṭha berkata: Melihat bulan Kārtika telah tiba—masa yang membangunkan Hari—raja itu sangat bersukacita lalu berkata kepada Mohinī kata-kata ini.

Verse 28

रतं देवि त्वया सार्द्धं मया संवत्सरान्बहून् । तवापमानभीतेन नोक्तं किञ्चिदपि क्वचित् ॥ २८ ॥

Wahai Devi, aku telah hidup dalam keintiman bersamamu selama bertahun-tahun; namun kerana takut akan ketidaksenangan dan penghinaan daripadamu, aku tidak pernah berkata apa-apa pada bila-bila masa.

Verse 29

सांप्रतं वक्तुकामोऽहं तन्निबोध शुभानने । त्वय्यासक्तस्य मे देवि बहवः कार्तिका गताः ॥ २९ ॥

Kini aku ingin berkata—dengarlah, wahai yang berwajah indah. Wahai Devi, bagi diriku yang terpaut kepadamu, banyak bulan Kārtika telah berlalu.

Verse 30

न व्रती कार्तिके जातो मुक्त्वैकं हरिवासरम् । सोऽहं कार्तिकमिच्छामि व्रते न पर्य्युपासितुम् ॥ ३० ॥

Tiada seorang pun dilahirkan sebagai pemegang vrata pada bulan Kārtika, kecuali satu hari yang suci bagi Hari. Maka aku berhasrat menunaikan Kārtika-vrata sebagai nazar dan mengamalkannya dengan sempurna.

Verse 31

अव्रतेन गतो येषां कार्तिको मर्त्यधर्मिणाम् । इष्टापूर्तौ वृथा तेषां धर्मो द्रुहिणसंभवे ॥ ३१ ॥

Wahai yang lahir daripada Brahmā, bagi para insan fana yang membiarkan bulan Kārtika berlalu tanpa sebarang vrata, segala yajña dan kebajikan awam mereka menjadi sia-sia; dharma mereka sendiri pun menjadi hampa.

Verse 32

मांसाशिनोऽपि भूपाला अत्यर्थं मृगयारताः । ते भांसं कार्तिके त्यक्त्वा गता विष्ण्वालयं शुभे ॥ ३२ ॥

Bahkan raja-raja yang memakan daging dan sangat tekun berburu—apabila mereka meninggalkan daging pada bulan Kārtika, mereka mencapai kediaman Viṣṇu yang penuh keberkatan.

Verse 33

प्रवृत्तानां हि भक्ष्याणां कार्तिके नियमे कृते । अवश्यं विष्णुरूपत्वं प्राप्यते साधकेन हि ॥ ३३ ॥

Sesungguhnya, apabila pantang-larang yang ditetapkan bagi bulan Kārtika dipatuhi—terutama terhadap makanan yang biasanya cenderung dimakan—pengamal itu pasti mencapai keadaan menyerupai Viṣṇu.

Verse 34

तिष्ठंतु बहुवित्तानि दानानि वरवर्णिनि । हृदयायासकर्तॄणि दीपदानाद्दिवं व्रजेत् ॥ ३४ ॥

Wahai wanita yang elok rupanya, biarkanlah pelbagai sedekah yang mahal—yang membebankan hati dengan usaha—tetap di sisi; dengan persembahan sebuah pelita sahaja, seseorang dapat menuju ke syurga.

Verse 35

तस्याप्यभावात्सुभगे परदीपप्रबोधनम् । कर्तव्यं भक्तिभावेन सर्वदानाधिकं च तत् ॥ ३५ ॥

Wahai wanita yang bertuah, jika bahkan itu pun tiada, maka hendaklah seseorang menyalakan pelita untuk orang lain (di kuil atau tempat suci) dengan rasa bhakti; sesungguhnya amalan itu lebih utama daripada segala dāna (sedekah).

Verse 36

एकतः सर्वदानानि दीपदानं हि चैकतः । कार्तिकेन समं प्रोक्तं दीपदानात्प्रबोधनम् ॥ ३६ ॥

Di satu pihak ada segala bentuk sedekah, dan di pihak yang lain hanya dāna pelita semata-mata. Dinyatakan bahawa ‘kebangkitan’ pahala dan keberkatan melalui persembahan pelita adalah setara dengan pahala seluruh bulan Kārtika.

Verse 37

कर्तव्यं भक्तिभावेन सर्वदानाधिकं स्मृतम् । कार्तिकीं च तिथिं कृत्वा विष्णोर्नाभिसरोरुहे ॥ ३७ ॥

Hendaklah dilakukan dengan rasa bhakti; ia diingati sebagai lebih utama daripada segala dāna. Dengan memuliakan tithi Kārtikī, hendaklah menyembah Viṣṇu, yang dari pusat-Nya terbit bunga teratai.

Verse 38

आजन्मकृतपापात्तु मुच्यते नात्रसंशयः । व्रतोपवासनियमैः कार्तिको यस्य गच्छति ॥ ३८ ॥

Tiada keraguan bahawa seseorang dibebaskan daripada dosa yang terkumpul sejak lahir, apabila bulan Kārtika dilaluinya dengan nazar (vrata), puasa, dan disiplin pantang-larang keagamaan.

Verse 39

देवो वैमानिको भूत्वा स याति परमां गतिम् । तस्मान्मोहिनि मोहं त्वं परित्यज्य ममोपरि ॥ ३९ ॥

Menjadi makhluk surgawi yang berkelana dengan kenderaan langit, dia mencapai tujuan tertinggi. Maka, wahai yang memperdaya, tinggalkanlah khayal dan halakanlah hatimu kepadaku sahaja.

Verse 40

आज्ञां विधेहि तत्कालं करिष्ये कार्त्तिकव्रतम् । तव वक्षोजपूजाया विरतो नीरजेक्षणे ॥ ४० ॥

Perintahkan aku segera; aku akan melaksanakan nazar Kārttika. Wahai yang bermata teratai, aku akan menahan diri daripada memuja payudaramu.

Verse 41

अहं व्रतधरश्चैव भविष्ये हरिपूजने । मोहिन्युवाच । विस्तरेण समाख्याहि माहात्म्यं कार्तिकस्य च ॥ ४१ ॥

Aku juga akan memegang nazar dan menyembah Hari. Mohinī berkata: “Jelaskan kepadaku dengan terperinci kemuliaan bulan Kārttika juga.”

Verse 42

सर्वपुण्याकरः प्रोक्तो मासोऽयं राजसत्तमा । विशेषात्कुत्र कथितस्तदादिश महामते ॥ ४२ ॥

Wahai raja yang utama, bulan ini telah dinyatakan sebagai sumber segala pahala. Wahai yang berhati agung, beritahulah—di manakah keistimewaan khasnya diajarkan secara khusus?

Verse 43

श्रुत्वा कार्त्तिकमाहात्म्यं करिष्येऽहं यथेप्सितम् ॥ ४३ ॥

Setelah mendengar kemuliaan bulan Kārttika, aku akan melaksanakan segala amalan nazar tepat sebagaimana diingini dan ditetapkan.

Verse 44

रुक्मांगद उवाच । माहात्म्यमभिधास्यामि मासस्यास्य वरानने । येन भक्तिर्भवित्री ते प्रकर्तुं हरिपूजनम् ॥ ४४ ॥

Rukmāṅgada berkata: “Wahai yang berwajah jelita, aku akan menyatakan kemuliaan suci bulan ini; dengannya bhakti akan bangkit dalam dirimu, sehingga engkau mampu melakukan pemujaan kepada Hari (Viṣṇu).”

Verse 45

कार्त्तिके कृच्छ्रसेवी यः प्राजापत्यचरोऽपि वा । एकांतरोपवासी वा त्रिरात्रोपोषितोऽपि वा ॥ ४५ ॥

Sesiapa dalam bulan Kārttika menjalani tapa Kṛcchra, atau memegang amalan Prājāpatya; atau berpuasa selang sehari; atau berpuasa tiga malam sekalipun—maka ia memperoleh pahala dharma yang telah dinyatakan.

Verse 46

यद्वा दशाहं पक्षं वा मासं वा वरवर्णिनि । क्षपयित्वा नरो याति स विष्णोः परमं पदम् ॥ ४६ ॥

Atau, wahai wanita berwajah indah, jika seseorang menunaikan disiplin itu selama sepuluh hari, atau setengah bulan, atau sebulan, maka ia mencapai kediaman tertinggi Viṣṇu.

Verse 47

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । अस्मिन् नरैर्धरा चैव प्राप्यते द्वीपमालिनी ॥ ४७ ॥

Dengan nazar makan sekali sahaja, makan pada waktu malam, dan juga hidup dengan makanan yang datang tanpa diminta (tanpa mengemis), manusia di dunia ini memperoleh Bumi—yang dilingkari gugusan pulau.

Verse 48

विशेषात्पुष्करे तीर्थे द्वारावत्यां च शौकरे । मासोऽयं भक्तिदः प्रोक्तो व्रतदानार्चनादिभिः ॥ ४८ ॥

Bulan ini dinyatakan sebagai pemberi bhakti—terutama di tīrtha Puṣkara, di Dvāravatī, dan di tempat suci Śaukara (berkaitan Varāha)—melalui amalan seperti nazar, sedekah, pemujaan, dan seumpamanya.

Verse 49

तस्निन्हरि दिनं पुण्यं तथा वै भीष्मपंचकम् । प्रबोधिनीं नरः कृत्वा जागरेण समन्विताम् ॥ ४९ ॥

Hari yang dipersembahkan kepada Hari itu sungguh suci; demikian juga Bhīṣma-pañcaka. Setelah melaksanakan upacara Prabodhinī, seseorang hendaklah berjaga sepanjang malam bersamanya.

Verse 50

न मातुर्जठरे तिष्ठेदपि पापान्वितो नरः । तस्मिन्दिने वरारोहे मंडलं यस्तु पश्यति ॥ ५० ॥

Wahai wanita yang elok pinggangnya, bahkan seorang lelaki yang sarat dosa pun tidak akan terus tinggal dalam rahim ibunya, jika pada hari itu juga dia memandang maṇḍala yang suci.

Verse 51

विना सांख्येन योगेन स याति परमं पदम् । कार्तिके मंडलं दृष्ट्वा शौकरेः सूकरं शुभे ॥ ५१ ॥

Wahai wanita yang diberkati, tanpa Sāṅkhya dan Yoga pun seseorang mencapai kediaman tertinggi dengan menyaksikan pada bulan Kārtika maṇḍala suci serta rupa Babi Hutan yang mulia (Varāha) milik Śaukara.

Verse 52

दृष्ट्वा कोकवराहं वा न भूयस्तनयो भवेत् । त्रिविधस्यापि पापस्य दृष्ट्वा मुक्तिर्भवेन्नृणाम् ॥ ५२ ॥

Setelah menyaksikan Koka-Varāha (rupa Varāha di Koka), seseorang tidak lagi lahir kembali sebagai anak manusia. Dengan melihatnya sahaja, manusia memperoleh pembebasan bahkan daripada tiga jenis dosa.

Verse 53

मंडलं चपलापांगि श्रीधरं कुब्जके तथा । कार्तिके वर्जयेत्तैलं कार्त्तिके वर्जयेन्मधु ॥ ५३ ॥

Wahai yang bermata lincah, pada bulan Kārttika hendaklah menjauhi minyak dan juga menjauhi madu—pantang ini diajarkan dalam laku nazar yang disebut Maṇḍala, Capalāpāṅgī, Śrīdhara dan Kubjakā.

Verse 54

कार्तिके वर्जयेन्मांसं कार्तिके वर्जयेत्स्त्रियः । निष्पावान्कार्तिके देवि त्यंजेद्विष्णुतत्परः ॥ ५४ ॥

Pada bulan Kārtika hendaklah menjauhi daging; pada bulan Kārtika juga hendaklah menjauhi kenikmatan seksual. Wahai Dewi, seorang bhakta yang teguh kepada Viṣṇu pada Kārtika hendaklah meninggalkan niṣpāva (sejenis kacang).

Verse 55

संवत्सरकृतात्पापाद्ब्रहिर्भवति तत्क्षणात् । प्राप्नोति राजकीं योनिं सकृद्भक्षणसंभवात् ॥ ५५ ॥

Dengan sekali sahaja memakan persembahan suci itu, seseorang serta-merta dibebaskan daripada dosa yang terkumpul selama setahun; dan dengan kuasa yang lahir daripada satu santapan itu, dia memperoleh kelahiran diraja (rahim yang mulia).

Verse 56

कार्तिके शौकरमांसं यस्तु भुञ्जीत दुर्मतिः । षष्टिवर्षसहस्राणि रौरवे परिपच्यते ॥ ५६ ॥

Sesiapa yang berakal sesat lalu memakan daging babi hutan pada bulan Kārtika, akan dimasak dan diseksa di neraka Raurava selama enam puluh ribu tahun.

Verse 57

तन्मुक्तो जायते पापी विष्ठाशी ग्राम्यसूकरः । मात्स्यं मांसं न भुञ्जीत न कौर्मं नापि हारिणम् ॥ ५७ ॥

Setelah jatuh daripada disiplin itu, si pendosa lahir sebagai babi kampung yang memakan najis. Maka janganlah memakan daging ikan, jangan daging kura-kura, dan jangan pula daging rusa.

Verse 58

चाण्डालो जायते देवि कार्तिके मांसभक्षणात् । कार्तिकः सर्वपापघ्नः किञ्चिद्व्रतधरस्य हि ॥ ५८ ॥

Wahai Dewi, dengan memakan daging pada bulan Kārtika, seseorang menjadi caṇḍāla. Kerana Kārtika memusnahkan segala dosa hanya bagi orang yang memegang walau sedikit sahaja vrata (nazar suci).

Verse 59

कार्तिके तु कृतादीक्षा नृणां जन्मनिकृंतनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दीक्षां कुर्वीत कार्तिके ॥ ५९ ॥

Dīkṣā (inisiasi suci) yang dilakukan pada bulan Kārtika memutuskan ikatan kelahiran berulang bagi manusia. Maka dengan segala usaha, hendaklah seseorang mengambil dīkṣā pada bulan Kārtika.

Verse 60

अदीक्षितस्य वामोरु कृतं सर्वं निरर्थकम् । पशुयोनिमवाप्नोति दीक्षया रहितो नरः ॥ ६० ॥

Wahai yang berpeha indah, bagi orang yang belum menerima dīkṣā, segala amalnya menjadi sia-sia; manusia yang tanpa dīkṣā akan memperoleh kelahiran sebagai binatang.

Verse 61

न गृहे कार्तिकं कुर्याद्विशेषेण तु कार्तिकीम् । तीर्थे हि कार्तिकीं कुर्वन्नरो याति हरेः पदम् ॥ ६१ ॥

Janganlah melakukan vrata Kārtika di rumah, lebih-lebih lagi amalan Kārtikī. Sesiapa yang menunaikan Kārtikī di tīrtha akan sampai ke kediaman Hari.

Verse 62

कार्तिके शुक्लपक्षस्य कृत्वा ह्येकादशीं नरः । प्रातर्दत्वा शुभान्कुंभान्प्रयाति हरिमंदिरम् ॥ ६२ ॥

Dalam paruh terang bulan Kārtika, sesiapa yang menunaikan Ekādaśī dengan sempurna dan pada pagi hari mendermakan kendi-kendi air yang suci (kumbha) akan menuju ke mandir Hari (Viṣṇu).

Verse 63

संवत्सरव्रतानां हि समाप्तिः कार्तिकं स्मृता । विवाहा यत्र दृश्यंते विष्णोर्नाभिसरोरुहे ॥ ६३ ॥

Sesungguhnya Kārtika dikenang sebagai bulan penutup bagi vrata setahun; kerana pada saat/di tempat itu terlihat perkahwinan-perkahwinan ilahi di atas teratai yang tumbuh dari pusat Viṣṇu.

Verse 64

दिनानि तत्र चत्वारि यथैकं वरावर्णिनि । विनोत्तरायणे कालं लग्नशुद्धिं विनापि च ॥ ६४ ॥

Wahai wanita berwajah cerah, dalam amalan itu empat hari dihitung seolah-olah satu hari; dan pada masa selain Uttarāyaṇa, waktu yang sesuai boleh diambil walaupun tanpa meneliti kesucian lagna (ascendan).

Verse 65

दृश्यन्ते यत्र सम्बन्धाः पुत्रपौत्रविवर्द्धनाः । तस्मान्मोहिनि कर्तास्मि कार्तिके व्रतसेवनम् ॥ ६५ ॥

Di tempat ikatan kekeluargaan terlihat subur—menambah anak dan cucu—maka, wahai Mohinī yang mempesona, aku akan menunaikan amalan nazar suci bulan Kārtika (Kārtika-vrata) dengan penuh bhakti.

Verse 66

अशेषपापनाशाय तव प्रीतिविवृद्धये । मोहिन्युवाच । अहो माहात्म्यमतुलं कार्तिकस्य त्वयोरितम् ॥ ६६ ॥

“Untuk memusnahkan segala dosa dan menambah keredaanmu…” Mohinī berkata: “Ah! Tiada bandingan kemuliaan bulan Kārtika sebagaimana telah dihuraikan oleh kamu berdua.”

Verse 67

चातुर्मास्यव्रतानां हि विधिमुद्यापनं वद । पूर्णता येन भवतगि व्रतानां पृथिवीपते ॥ ६७ ॥

Wahai raja, tuan bumi, jelaskanlah tata cara upacara penyempurnaan (udyāpana) bagi nazar Cāturmāsya, agar nazar-nazar itu menjadi sempurna dan sah sepenuhnya.

Verse 68

अवैकल्यं भवेच्चैव व्रतं पुण्यफलस्य तु । राजोवाच । नक्तव्रती षड्रसेन ब्राह्मणं भोजयेत्प्रिये ॥ ६८ ॥

Hanya apabila nazar dipelihara tanpa sebarang kekurangan barulah ia menghasilkan pahala yang sempurna. Raja berkata: “Wahai kekasih, sesiapa yang berpuasa malam (naktavrata) hendaklah menjamu seorang brāhmaṇa dengan enam rasa.”

Verse 69

अयाचिते त्वनङ्काहं सहिरण्यं प्रदापयेत् । अमांसाशीभवेद्यस्त्तु गां प्रदद्यात्सदक्षिणाम् ॥ ६९ ॥

Apabila seseorang memberi tanpa diminta, hendaklah dihadiahkan seekor lembu yang tidak bertanda bersama emas. Dan sesiapa yang menghadiahkan lembu beserta dakṣiṇā yang wajar hendaklah menjadi orang yang menjauhi daging.

Verse 70

धात्रीस्नाने नरो दद्याद्दधिपायसमेव च । फलानां नियमे सुभ्रु फलदानं समाचरेत् ॥ ७० ॥

Pada waktu mandi suci Dhātrī, seorang lelaki hendaklah bersedekah nasi pāyasa (nasi dimasak dengan susu) bersama dadhi (susu masam/yogurt); dan ketika berpantang dengan diet buah yang teratur, wahai yang jelita, hendaklah ia menunaikan pemberian buah-buahan dengan sempurna.

Verse 71

तैलत्यागे घृतं दद्याद्धृतत्यागे पयस्तथा । धान्यानां नियमे शालींस्तत्तद्धान्यमथापि वा ॥ ७१ ॥

Apabila seseorang bernazar meninggalkan minyak, hendaklah ia bersedekah ghee (ghṛta); apabila meninggalkan ghee, hendaklah ia juga bersedekah susu. Dan ketika berpantang tentang bijirin, hendaklah ia memberi beras śāli yang halus, atau bijirin yang sama sesuai dengan nazarnya.

Verse 72

दद्याद्भूशयने शय्यां तूलिकागंडकान्विताम् । पत्रभोजी नरोदद्याद्भाजनं घृतसंयुतम् ॥ ७२ ॥

Sesiapa yang tidur di atas tanah hendaklah mendermakan sebuah katil yang dilengkapi tilam dan bantal panjang. Sesiapa yang makan di atas pinggan daun hendaklah menyedekahkan sebuah bekas yang sesuai, disertai ghee (ghṛta).

Verse 73

मौने घंटां तिलान्वापि सहिरण्यान्प्रदापयेत् । दंपत्योर्भोजनं कार्यमुभयोः शयनान्वितम् ॥ ७३ ॥

Dalam amalan Mauna (berdiam diri), hendaklah diberikan sebagai sedekah sebuah loceng, biji bijan, dan juga emas. Hendaklah diatur jamuan untuk sepasang suami isteri, serta disediakan kelengkapan tempat tidur bagi kedua-duanya.

Verse 74

संभोगं दक्षिणोपेतं व्रतस्य परिपूर्तये । प्रातः स्नाने हयं दद्यान्निःस्नेहे घृतसक्तुकान् ॥ ७४ ॥

Untuk menyempurnakan nazar, hendaklah dilakukan upacara penutup beserta dakṣiṇā (pemberian kepada pendeta) sebagaimana ditetapkan. Pada mandi pagi, hendaklah didermakan seekor kuda; dan bagi yang berpantang tanpa minyak, hendaklah dipersembahkan saktu (tepung bijirin sangai) yang dicampur ghee (ghṛta).

Verse 75

नखराणां च केशानां धारणे दर्पणं ददेत् । उपानहौ प्रदद्यात्तु पादत्राणविवर्जने ॥ ७५ ॥

Untuk memelihara kuku dan rambut dengan tertib, hendaklah dihadiahkan sebuah cermin. Dan jika seseorang tidak beralas kaki (atau telah meninggalkan perlindungan kaki), maka hendaklah didermakan sepasang selipar.

Verse 76

लवणस्य तु संत्यागे दातव्या सुरभिस्तथा । आमिषस्य परित्यागे सवत्सां कपिलां ददेत् ॥ ७६ ॥

Apabila seseorang bernazar meninggalkan garam, hendaklah didermakan seekor lembu susu yang harum dan baik. Dan apabila meninggalkan daging, hendaklah dihadiahkan seekor lembu kapilā berwarna kekuningan bersama anaknya.

Verse 77

नित्यं दीपप्रदो यस्तु व्रतेऽभीष्टे सुरालये । स कांचनं तथा ताम्रं सघृतं दीपकं प्रिये ॥ ७७ ॥

Wahai kekasih, sesiapa yang dalam vrata yang dihajati, sentiasa mempersembahkan pelita di rumah suci para dewa, sesungguhnya mempersembahkan pelita daripada emas atau tembaga, penuh dengan ghee.

Verse 78

प्रदद्याद्वाससा छत्रं वैष्णवे व्रतपूर्तये । एकांतरोपवासी तु क्षौमवस्त्रं प्रदापयेत् ॥ ७८ ॥

Untuk menyempurnakan vrata Vaiṣṇava, hendaklah didermakan pakaian dan sebuah payung. Namun, sesiapa yang berpuasa selang sehari hendaklah menghadiahkan pakaian daripada kain linen.

Verse 79

त्रिरात्रे कांचनोपेतां दद्याच्छय्यां स्वलंकृताम् । षड्ररात्राद्युपवासेषु शिबिकां छत्रसंयुताम् ॥ ७९ ॥

Bagi amalan tiga malam, hendaklah didermakan sebuah katil yang dihias indah serta disertai emas. Bagi puasa yang bermula dengan amalan enam malam dan seumpamanya, hendaklah didermakan sebuah tandu yang dilengkapi payung.

Verse 80

सवाहपुरुषं पीनमनङ्वाहमथार्पयेत् । अजाविकं त्वेकभक्ते फलाहारे सुवर्णकम् ॥ ८० ॥

Kemudian hendaklah dipersembahkan seorang lelaki pembawa yang lengkap kelengkapan, tegap dan kuat, serta seorang pemikul beban. Bagi yang berikrar makan sekali sehari atau hidup dengan buah-buahan, hendaklah didermakan seekor kambing atau biri-biri daripada emas.

Verse 81

शाकाहारे फलं दद्यात्सौवर्णं घृतसंयुतम् । रसानां चैव सर्वेषां त्यागेऽनुक्तस्य वापि च ॥ ८१ ॥

Bagi yang hidup dengan sayur-sayuran, hendaklah didermakan buah-buahan, beserta emas dan minyak sapi suci (ghṛta). Demikian juga, bagi yang meninggalkan segala rasa—atau apa jua bentuk pengekangan yang tidak disebut—itulah persembahan yang ditetapkan.

Verse 82

दातव्यं राजतं पात्रं सौवर्ण वापि शक्तितः । यथोक्तस्याप्रदाने तु यथोक्ताकरणेऽपि वा ॥ ८२ ॥

Hendaklah diberikan sebuah bejana perak, atau menurut kemampuan, bahkan bejana emas. Namun jika pemberian yang ditetapkan tidak diberikan, atau tata cara yang ditetapkan tidak dilaksanakan, maka upacara itu dianggap tidak sempurna.

Verse 83

विप्रवाक्यं चरेत्सुभ्रु विष्णुस्मरणपूर्वकम् । वृथा विप्रवचो यस्तु मन्यते मनुजः शुभे ॥ ८३ ॥

Wahai yang elok, hendaklah engkau mengikuti kata-kata seorang brāhmaṇa, dengan terlebih dahulu mengingati Viṣṇu. Tetapi manusia yang menganggap nasihat brāhmaṇa itu sia-sia, wahai wanita yang membawa keberkatan—

Verse 84

दक्षिणां नैव दद्याद्वा स याति नरकेध्रुवम् । व्रतवैकल्यमासाद्य कुष्ठी चांधः प्रजायते ॥ ८४ ॥

Jika seseorang tidak memberikan dakṣiṇā yang ditetapkan, dia pasti jatuh ke neraka; dan kerana kecacatan dalam pelaksanaan vrata, dia lahir semula sebagai penghidap kusta dan buta.

Verse 85

धरामराणां वचने व्यवस्थिता दिवौकसस्तीर्थगणा मखाश्च । को लंघयेत्सुभ्रु वचो हि तेषां श्रेयोभिकामो मनुजस्तु विद्वान् ॥ ८५ ॥

Dengan titah para resi yang lahir dari bumi dan para yang abadi, para dewa, himpunan tīrtha suci, serta upacara yajña pun ditegakkan menurut ketetapan. Wahai yang berkening indah, manusia bijaksana yang mendambakan kesejahteraan sejati—siapakah yang berani melanggar sabda mereka?

Verse 86

इदं मया धर्मरहस्ययुक्तं विरंचये श्रीपतिना यथोक्तम् । प्रकाशितं तुभ्यमनन्यवाच्यं फलप्रदं माधवतुष्टिहेतुम् ॥ ८६ ॥

Wahai Viraṅca (Brahmā), telah aku nyatakan kepadamu—tepat sebagaimana yang dititahkan oleh Śrīpati (Viṣṇu)—ajaran yang mengandung rahsia inti dharma. Ia tidak wajar diperkatakan kepada sebarang orang; ia mengurniakan hasil dan menjadi sebab keredaan Mādhava.

Verse 87

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे कार्तिकमाहात्म्यं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥

Demikianlah berakhir bab kedua puluh dua, bernama “Keagungan Kārtika”, dalam Uttara-bhāga bagi Bṛhannāradīya Purāṇa yang mulia.