Previous Verse
Next Verse

Shloka 266

पञ्चमहाभूतगुण-इन्द्रियनिग्रह-उपदेशः | Teaching on the Qualities of the Five Elements and Sense-Control

अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन्‌ मत्तो ग्राह्मो वरो द्विज । भगवान्‌ विष्णु बोले--सज्जनशिरोमणे! मैं तुम्हारी लोभशून्यता एवं उत्तम भक्तिसे तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ। ब्रह्मन! तुम्हें मुझसे कोई वर अवश्य लेना चाहिये

avaśyaṃ hi tvayā brahman matto grāhyo varo dvija | bhagavān viṣṇur uvāca—sajjanaśiromaṇe! ahaṃ tava lobhaśūnyatāyāḥ uttamabhakteś ca tuṣṭaḥ | brahman, tvaṃ mattaḥ kaścid varaṃ niyataṃ vṛṇīṣva |

Bhagavān Viṣṇu bersabda: “Wahai Brahmana, wahai dwija, engkau mesti menerima suatu anugerah daripadaku.” Lalu baginda bersabda lagi: “Wahai permata mahkota orang berbudi! Aku amat berkenan kepadamu kerana bebas daripada loba dan kerana bhakti-mu yang unggul. Maka, wahai Brahmana, mintalah suatu anugerah daripadaku dengan pasti.”

अवश्यम्certainly, necessarily
अवश्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअवश्य
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Instrumental, Singular
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
मत्तःfrom me
मत्तः:
Apadana
TypePronoun
Rootअहम्
Form—, Ablative, Singular
ग्राह्यःto be accepted (to be taken)
ग्राह्यः:
TypeAdjective
Rootग्रह्
FormMasculine, Nominative, Singular
वरःa boon
वरः:
Karma
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विजO twice-born (Brahmin)
द्विज:
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Vocative, Singular

उत्तड्ुक उवाच

U
Uttanka (Uttaṅka)
V
Viṣṇu

Educational Q&A

The verse highlights that freedom from greed (lobha-śūnyatā) and sincere devotion (bhakti) are ethically elevating qualities that attract divine favor; grace is portrayed as responding to inner virtue rather than worldly power.

In the Uttanka episode of the Vana Parva, a boon is being offered: Uttanka urges that a boon must be accepted, and Viṣṇu—pleased by Uttanka’s non-greed and devotion—invites him to choose a desired boon.