Adhyaya 4

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्माच्चंद्रहरिस्थानादाग्नेय्यां दिशि संस्थितः । देवो धर्महरिर्न्नाम कलिकल्मषनाशकः

अगस्त्य म्हणाले—त्या चंद्रहरि-स्थानाच्या आग्नेय दिशेस ‘धर्महरि’ नावाचा देव विराजमान आहे; तो कलियुगातील कल्मष नष्ट करतो।

Verse 2

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः स्वकर्मपरिनिष्ठितः । पुरा समागतो धर्मस्तीर्थयात्राचिकीर्षया

वेद-वेदांगांचे तत्त्व जाणणारा आणि स्वकर्मात दृढनिष्ठ असा धर्म, पूर्वी तीर्थयात्रा करण्याच्या इच्छेने आला।

Verse 3

आगत्य च चकारोच्चैर्यात्रां तत्रादरेण सः । दृष्ट्वा माहात्म्यमतुलमयोध्यायाः सविस्मयः

तेथे येऊन त्याने मोठ्या आदराने तीर्थयात्रा केली; आणि अयोध्येचे अतुल माहात्म्य पाहून तो विस्मयाने भरून गेला।

Verse 4

विधाय स्वभुजावूर्ध्वौ विप्रोऽवोचन्मुदान्वितः । अहो रम्यमिदं तीर्थमहो माहात्म्यमुत्तमम्

दोन्ही भुजा उंचावून तो विप्र आनंदाने म्हणाला—“अहो! हे तीर्थ किती रम्य आहे; अहो! याचे माहात्म्य किती उत्तम आहे!”

Verse 5

अयोध्यासदृशी कापि दृश्यते नापरा पुरी । या न स्पृशति वसुधां विष्णुचक्रस्थिताऽनिशम्

अयोध्येसारखी दुसरी कोणतीही पुरी दिसत नाही; ही नगरी पृथ्वीला स्पर्श करत नाही, विष्णूच्या चक्रावर नित्य स्थिर आहे।

Verse 6

यस्यां स्थितो हरिः साक्षात्सेयं केनोपमीयते । अहो तीर्थानि सर्वाणि विष्णुलोकप्रदानि वै

ज्यात साक्षात् हरि विराजमान आहेत, तिची उपमा कशाशी द्यावी? अहो! ही सर्व तीर्थे निश्चयच विष्णुलोक देणारी आहेत।

Verse 7

अहो विष्णुरहो तीर्थमयोध्याऽहो महापुरी । अहो माहात्म्यमतुलं किं न श्लाघ्यमिहास्थितम्

अहो विष्णू! अहो तीर्थ! अहो अयोध्या—महापुरी! अहो याचे अतुल माहात्म्य! येथे असे काय आहे जे स्तुत्य नाही?

Verse 8

इत्युक्त्वा तत्र बहुशो ननर्त प्रमदाकुलः । धर्मो माहात्म्यमालोक्य अयोध्याया विशेषतः

असे बोलून धर्म आनंदाने व्याकुळ होऊन तेथे वारंवार नाचला; विशेषतः अयोध्येचे विलक्षण माहात्म्य पाहून।

Verse 9

तं तथा नर्तमानं वै धर्मं दृष्ट्वा कृपान्वितः । आविर्बभूव भगवान्पीतवासा हरिः स्वयम् । तं प्रणम्य च धर्मोऽथ तुष्टाव हरिमादरात्

धर्म असा नाचत आहे हे पाहून करुणायुक्त भगवान् स्वतः प्रकट झाले—पीतांबरधारी हरि। मग धर्माने त्यांना प्रणाम करून आदराने हरिची स्तुती केली।

Verse 10

धर्म उवाच । नमः क्षीराब्धिवासाय नमः पर्यंकशायिने । नमः शंकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे

धर्म म्हणाला—क्षीरसागरात वास करणाऱ्या प्रभूस नमस्कार; शय्येवर शयन करणाऱ्यास नमस्कार। शंकरांनी स्पर्श केलेले दिव्य चरण ज्यांचे, त्या विष्णूस नमस्कार।

Verse 11

भक्त्यार्च्चितसुपादाय नमोऽजादिप्रियाय ते । शुभांगाय सुनेत्राय माधवाय नमो नमः

भक्तीने पूजिलेले सुंदर चरण ज्यांचे, त्या तुम्हांस नमस्कार; ब्रह्मा आदि देवांना प्रिय असणाऱ्या तुम्हांस नमस्कार। शुभ अंग व सुंदर नेत्र असलेल्या माधवास वारंवार नमस्कार।

Verse 12

नमोऽरविन्दपादाय पद्मनाभाय वै नमः । नमः क्षीराब्धिकल्लोलस्पृष्टगात्राय शार्ङ्गिणे

कमलासारख्या चरणांना नमस्कार; पद्मनाभास निश्चयच नमस्कार। क्षीरसागराच्या लाटांनी स्पर्शिलेल्या देहधारी शार्ङ्गिणास नमस्कार।

Verse 13

ॐ नमो योगनिद्राय योगर्क्षैर्भावितात्मने । तार्क्ष्यासनाय देवाय गोविन्दाय नमोनमः

ॐ—योगनिद्रास्वरूपाला नमस्कार; योगऋषींनी भाविलेल्या आत्मस्वरूपाला नमस्कार। तार्क्ष्य (गरुड) आसन असलेल्या देव गोविंदास वारंवार नमस्कार।

Verse 14

सुकेशाय सुनासाय सुललाटाय चक्रिणे । सुवस्त्राय सुवर्णाय श्रीधराय नमोनमः

सुंदर केश, सुंदर नाक व मनोहर ललाट असलेल्या—चक्रधारी प्रभूस नमस्कार। उत्तम वस्त्रे व सुवर्णप्रभा असलेल्या श्रीधरास वारंवार नमस्कार।

Verse 15

सुबाहवे नमस्तुभ्यं चारुजंघाय ते नमः । सुवासाय सुदिव्याय सुविद्याय गदाभृते

हे सुबाहु! तुला नमस्कार; हे चारुजंघा! तुला नमस्कार। हे उत्तम निवासधारी, परम दिव्य, सत्यविद्यास्वरूप, गदाधारी! तुला प्रणाम।

Verse 16

केशवाय च शांताय वामनाय नमोनमः । धर्मप्रियाय देवाय नमस्ते पीतवाससे

केशव, शांतस्वरूप, आणि वामन यांना वारंवार नमस्कार। धर्मप्रिय देवाला नमस्कार; हे पीतांबरधारी! तुला प्रणाम।

Verse 17

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतो जगन्नाथो धर्मेण श्रीपतिर्मुदा । उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः

अगस्त्य म्हणाले—धर्माने अशी स्तुती केल्यावर जगन्नाथ, श्रीपति, आनंदाने भरून गेले. मग प्रसन्न हृषीकेश उदारबुद्धी धर्माला म्हणाले.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽहं भवतो धर्म स्तोत्रेणानेन सुव्रत । वरं वरय धर्मज्ञ यस्ते स्यान्मनसः प्रियः

श्रीभगवान म्हणाले—हे धर्मा, हे सुव्रता! या स्तोत्राने मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे. हे धर्मज्ञा! तुझ्या मनास जे प्रिय असेल तो वर माग.

Verse 19

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति मानवो मामतन्द्रितः । सर्वान्कामानवाप्नोति पूजितः श्रीयुतःसदा

जो मनुष्य या स्तोत्राने मला अखंड, न थकता स्तुती करतो, तो सर्व कामना प्राप्त करतो आणि सदैव पूजित व श्रीसमृद्ध राहतो.

Verse 20

धर्म उवाच । यदि तुष्टोसि भगवन्देवदेव जगत्पते । त्वामहं स्थापयाम्यत्र निजनाम्ना जगद्गुरो

धर्म म्हणाला—हे भगवन्, देवदेव, जगत्पते! आपण प्रसन्न असाल तर, हे जगद्गुरो, मी येथे माझ्या स्वतःच्या नावाने आपली स्थापना करीन।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । एवमस्त्विति संप्रोच्याभवद्धर्महरिर्विभुः । स्मरणादेव मुच्येत नरो धर्महरेर्विभोः

अगस्त्य म्हणाला—‘एवमस्तु’ असे म्हणून तो सर्वव्यापी प्रभू ‘धर्म-हरी’ म्हणून प्रसिद्ध झाला. त्या समर्थ धर्म-हरीचे केवळ स्मरण केले तरी मनुष्य मुक्त होतो।

Verse 22

सरयूसलिले स्नात्वा सुचिंताकुलमानसः । देवं धर्महरिं पश्येत्सर्वपापैः प्रमुच्यते

सरयूच्या जलात स्नान करून, पवित्र चिंतनाने भरलेले मन ठेवून देव धर्म-हरीचे दर्शन घ्यावे; तो सर्व पापांतून मुक्त होतो।

Verse 23

अत्र दानं तथा होमं जपो ब्राह्मणभोजनम् । सर्वमक्षयतां याति विष्णुलोके निवासकृत्

येथे केलेले दान, होम, जप आणि ब्राह्मणभोजन—यांचे फळ सर्वथा अक्षय होते आणि विष्णुलोकात निवास घडवते।

Verse 24

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्किंचिद्दुष्कृतं भवेत् । प्रायश्चित्तं विधातव्यं तन्नाशाय प्रयत्नतः

अज्ञानाने किंवा जाणूनबुजून काहीही दुष्कृत्य झाले असेल, तर त्याच्या नाशासाठी प्रयत्नपूर्वक विधिपूर्वक प्रायश्चित्त करावे।

Verse 25

प्रायश्चित्तेन विधिना पापं तस्य प्रणश्यति । तस्मादत्र प्रकर्त्तव्यं प्रायश्चित्तं विधानतः

विधिपूर्वक केलेल्या प्रायश्चित्ताने त्याचे पाप नष्ट होते। म्हणून येथे शास्त्रोक्त विधीने प्रायश्चित्त करणे आवश्यक आहे।

Verse 26

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा । नित्यकर्मनिवृत्तिः स्याद्यस्य पुंसोऽवशात्मनः । तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः

अज्ञानाने किंवा जाणूनबुजून, तसेच राजा इत्यादींच्या प्रतिबंधामुळे, विवश पुरुषाचे नित्यकर्म जर थांबले, तर त्यानेही येथे प्रयत्नपूर्वक प्रायश्चित्त करावे।

Verse 27

अत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः । तस्माद्वर्णयितुं शक्यो महिमा न हि मानवैः

येथे साक्षात् स्वयं भगवान विष्णु आदराने वास करतात। म्हणून या स्थानी त्यांची महिमा मानवांना वर्णन करणे शक्य नाही।

Verse 28

आषाढे शुक्ल पक्षस्य एकादश्यां द्विजोत्तम । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्तव्या तु विधानतः

हे द्विजोत्तम! आषाढ शुक्ल पक्षातील एकादशीस त्या वार्षिक यात्रेचे शास्त्रोक्त विधीने आचरण करावे।

Verse 29

स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्महरिं विभुम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके वसेत्सदा

स्वर्गद्वार येथे स्नान करून आणि धर्मस्वरूप विभु हरिचे दर्शन घेऊन, मनुष्य सर्व पापांपासून शुद्ध होऊन सदैव विष्णुलोकात वास करतो।

Verse 30

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे स्वर्णस्य खनिरुत्तमा । यत्र चक्रे स्वर्णवृष्टिं कुबेरो रघुजाद्भयात्

त्या स्थळाच्या दक्षिण दिशाभागी सुवर्णाची एक उत्तम खाण आहे; जिथे रघुपुत्राच्या भयाने कुबेराने सुवर्णवृष्टी केली।

Verse 31

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वज्ञ स्वर्णवृष्टिरभूत्कथम् । कुबेरस्य कथं भीतिरुत्पन्ना रघुभूपतेः

व्यास म्हणाले—हे भगवन्, तत्त्वज्ञ! सुवर्णवृष्टी कशी झाली? आणि रघुवंशी राजामुळे कुबेरास भय कसे उत्पन्न झाले?

Verse 32

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मम सुव्रत । श्रुत्वा कथारहस्यानि न तृप्यति मनो मम

हे सुव्रत! हे सर्व मला विस्ताराने सांग; कारण कथांचे हे रहस्य ऐकूनही माझे मन तृप्त होत नाही।

Verse 33

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि स्वर्णस्योत्पत्तिमुत्तमाम् । यस्य श्रवणतो नृणां जायते विस्मयो महान्

अगस्त्य म्हणाले—हे विप्र! ऐक, मी सुवर्णाची उत्तम उत्पत्ती सांगतो; ज्याचे श्रवण केल्याने लोकांना महान् विस्मय वाटतो।

Verse 34

आसीत्पुरा रघुपतिरिक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । रघुर्निजभुजोदारवीर्यशासितभूतलः

प्राचीन काळी इक्ष्वाकुकुलवर्धन रघुपती रघु होते; ते आपल्या भुजांच्या उदार पराक्रमाने पृथ्वीचे शासन करीत.

Verse 35

प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः । प्रजाः पालयता सम्यक्तेननीतिमता सता

त्याच्या पराक्रमाने तापलेल्या शत्रुसमूहानेच त्याची तत्काळ कीर्ती जाहीर केली. तो नीतिमान्, धर्मात्मा राजा प्रजांचे योग्य रीतीने पालन करीत असे.

Verse 36

यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा । स चक्रे प्रौढविभवसाधनां विजयक्रमात्

त्याच्या यशाच्या पूराच्या शुभ्र तेजाने दहा दिशा जणू अभिषिक्त झाल्या. आणि विजयक्रमाने तो प्रौढ समृद्धीची साधने सिद्ध करीत गेला.

Verse 37

नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः । भूतानि वशमानीय वसु जग्राह दण्डतः

चतुरंगिणी सेनेसह तो अनेक देशांवर चाल करून गेला. विरोधकांना वश करून दंडनीतीच्या बळावर त्याने धन हस्तगत केले.

Verse 38

उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान् । रत्नानि विविधान्याशु जग्राहातिबलस्तदा

त्या महाबली वीराने बळाने श्रेष्ठ असलेल्या राजांनाही दंडित केले. तेव्हा त्याने त्वरेने विविध प्रकारची रत्ने हस्तगत केली.

Verse 39

स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम् । अयोध्यामागतो राजा राजधानीं च तां शुभाम्

सर्व दिशा जिंकून आणि रत्नसंचय घेऊन तो राजा शुभ राजधानी अयोध्येत परत आला.

Verse 40

तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः । चकार निर्मलां बुद्धिं निजवंशोचितक्रियाम

तेथे येऊन काकुत्स्थ नृप यज्ञासाठी उत्सुकचित्त झाला; त्याने बुद्धी निर्मळ केली आणि आपल्या वंशास शोभणाऱ्या विधी करण्याचा निश्चय केला.

Verse 41

वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्

त्याने मुनि वसिष्ठ तसेच वामदेव आणि कश्यप यांनाही आज्ञा देऊन बोलावले.

Verse 42

अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान् । समानयद्विनीतेन द्विजवर्येण भूपतिः

राजाने विविध तीर्थांत आश्रित असलेल्या इतरही मुनिश्रेष्ठांना, एका विनीत व श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या द्वारा बोलावून आणले.

Verse 43

दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् । तानागतान्विदित्वाथ रघुः परपुरंजयः । निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः

ते सर्व मुनि जणू प्रज्वलित अग्नीसारखे उभे आहेत असे पाहून, आणि त्यांचे आगमन जाणून, परपुरंजय महायशस्वी रघु स्वतःच यथान्याय बाहेर आला.

Verse 44

ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान् । उवाच धर्मयुक्तं च वचनं यज्ञसिद्धये

मग काकुत्स्थाने त्या सर्व द्विजसत्तमांशी विनयाने वागून, यज्ञसिद्धीसाठी धर्मयुक्त वचन बोलले.

Verse 45

रविरुवाच । मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः । यज्ञं विधातुमिच्छामि तत्राज्ञां दातुमर्हथ

रवि म्हणाला—हे मुनिवरांनो, तुम्ही सर्वांनी माझे वचन ऐका। मला यज्ञ करावयाचा आहे; म्हणून त्यासाठी तुमची आज्ञा/संमती द्यावी।

Verse 46

सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः । एतद्विचार्य्य तत्त्वेन ब्रूत यूयं मुनीश्वराः

हे मुनिसत्तमांनो, सध्या माझ्यासाठी कोणता यज्ञ योग्य ठरेल? हे तत्त्वतः विचार करून सांगा, हे मुनीश्वरांनो।

Verse 47

मुनय ऊचुः । राजन्विश्वजिदाख्यातो यज्ञानां यज्ञ उत्तमः । सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः

मुनी म्हणाले—हे राजन्, ‘विश्वजित्’ नावाचा यज्ञ हा यज्ञांमध्ये उत्तम आहे। तो आत्ताच प्रयत्नपूर्वक कर; उगीच विलंब करू नकोस।

Verse 48

अगस्त्य उवाच । नृपश्चक्रे ततो यज्ञं विश्वदिग्जयसंज्ञितम् । नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्

अगस्त्य म्हणाला—मग राजाने ‘विश्वदिग्जय’ नावाचा यज्ञ केला; तो नानाविध मधुर सामग्रीने संपन्न होता आणि दक्षिणा अशी की सर्वस्वच अर्पण केले होते।

Verse 49

नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत् । सर्वस्वमेव प्रददौ द्विजेभ्यो बहुमानतः

नानाविध दानांनी मुनिंना संतोष व हर्ष देत, त्याने बहुमानाने द्विजांना आपले सर्वस्वच अर्पण केले।

Verse 50

तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् । बन्धुष्वपि च तुष्टेषु मुनिषु प्रणतेषु च

जेव्हा ते सर्व पूजित अतिथी आपापल्या घरी निघून गेले, आणि बंधुजन संतुष्ट झाले, तसेच मुनिगणही प्रणाम करून प्रसन्न झाले।

Verse 51

तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः । शुशुभे शोभनाचारः स्वर्गे देवेंद्रवत्क्षणात्

विधिपूर्वक केलेल्या त्या यज्ञामुळे, शोभन आचरण असलेला नरेश्वर क्षणात स्वर्गात देवेन्द्रासारखा तेजस्वी झाला।

Verse 52

तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः । विश्वामित्रमुनेरंतेवासी कौत्स इति स्मृतः

तेवढ्यात यम-नियमात श्रेष्ठ असा एक मुनि आला—कौत्स नावाने प्रसिद्ध—जो विश्वामित्र मुनींचा अंतेवासी शिष्य म्हणून ओळखला जात असे।

Verse 53

दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम् । चतुर्दशसुवर्णानां कोटीराहर सत्वरम्

गुरुदक्षिणेसाठी आणि त्या नरेश्वराला पावन करण्याच्या हेतूने, त्या बुद्धिमानाने त्वरेने चौदा कोटी सुवर्णमुद्रा आणल्या।

Verse 54

मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा । आगतः स मुनिः कौत्सस्ततो याचितुमादरात् । रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्

‘माझी दक्षिणा!’—असे म्हणत गुरुंनी रागाने वारंवार आग्रह केला; तेव्हा मुनि कौत्स व्याकुळ होऊन आला आणि आदराने रघूकडे याचना करू लागला—जो राजांचा तिलक होता आणि ज्याने यज्ञदक्षिणेत सर्वस्व दान केले होते।

Verse 55

तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा । उत्थाय पूजयामास विधिवत्स परंतपः । सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया

त्यांचे आगमन ओळखून रघुने आदराने उठून विधिपूर्वक पूजन केले. तो परंतप राजा मृद्भांडांनी होणाऱ्या साध्या क्रियांसह सर्व सेवा-विधी पूर्ण करू लागला.

Verse 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

अशी अल्प पूजासामग्री पाहून मुनीश्वर विस्मित झाले व आनंदहीन झाले; दक्षिणेची आशा सोडली. वाक्यज्ञानात निपुण होऊन त्यांनी मधुर वचन उच्चारले.

Verse 57

कौत्स उवाच । राजन्नभ्युदयस्तेऽस्तु गच्छाम्यन्यत्र सांप्रतम्

कौत्स म्हणाला—हे राजन्, तुझा अभ्युदय होवो; मी आता अन्यत्र जातो.

Verse 58

गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम् । त्वां न याचे धनाभावादतोऽन्यत्र व्रजाम्यहम्

गुरूंचा हेतू साधण्यासाठी मी सर्वस्व दक्षिणा म्हणून अर्पण केले आहे. धनाभावामुळे मी तुझ्याकडे याचना करीत नाही; म्हणून मी अन्यत्र जातो.

Verse 59

अगस्त्य उवाच । इत्युक्तस्तेन मुनिना रघुः परपुरंजयः । क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः

अगस्त्य म्हणाले—त्या मुनिने असे म्हटल्यावर परपुरंजयी रघु क्षणभर विचार करून, विनयाने हात जोडून त्याला उत्तर देऊ लागला.

Verse 60

रघुरुवाच । भगवंस्तिष्ठ मे हर्म्ये दिनमेकं मुनिव्रत । यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः

रघु म्हणाला— हे भगवन्, हे मुनिव्रत! माझ्या राजप्रासादात एक दिवस निवास करा. तोपर्यंत, हे पूज्य, तुमच्या कार्यासाठी आवश्यक साधन मी अत्यंत प्रयत्नाने सिद्ध करीन।

Verse 61

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा परमोदारवचो मुनिमुदारधीः । प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया

अगस्त्य म्हणाले— असे परम उदार वचन बोलून, उदारबुद्धी रघु कुबेरावर विजय मिळवून धन प्राप्त करण्याच्या इच्छेने तेथून निघून गेला।

Verse 62

तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः । प्रसन्नमनसं चक्रे वृष्टिं स्वर्णस्य चाक्षयाम्

त्याच्या आगमनाची वार्ता ऐकून कुबेर प्रसन्नचित्त झाला आणि त्याने सुवर्णाची अक्षय वर्षा पाडली।

Verse 63

स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा । स मुनिं दर्शयामास खनिं तेन निवेदिताम्

जिथे ती सुवर्णवर्षा झाली, तिथे उत्तम सुवर्णखाण निर्माण झाली. त्याने ती खाण मुनिंना दाखवून त्यांना अर्पण केली।

Verse 64

तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम् । मुनीन्द्रोऽपि गृहीत्वाशु ततो गुर्वर्थमादरात्

रघुने ती उत्तम खाण त्यांना अर्पण केली. मुनींद्रांनीही ती त्वरेने स्वीकारून, गुरूंच्या कार्यासाठी आदराने उपयोग केला।

Verse 65

राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः । वरानथ ददौ तुष्टः कौत्सो मतिमतां वरः

गुणाधिक्याने श्रेष्ठ असा तो सर्व वृत्तान्त राजास निवेदित झाला। मग मतिमंतांत श्रेष्ठ कौत्स प्रसन्न होऊन वरदानें देऊ लागला।

Verse 66

कौत्स उवाच । राजंल्लभस्व सत्पुत्रं निजवंशगुणान्वितम् । इयं स्वर्णखनिस्तूर्णं मनोभीष्टफलप्रदा

कौत्स म्हणाला—हे राजन्, निजवंशगुणांनी युक्त असा सत्पुत्र तुला लाभो. आणि ही सुवर्णखाण त्वरित तुझ्या मनोभीष्ट फळे प्रदान करो.

Verse 67

भूयादत्र परं तीर्थं सर्वपापहरं सदा । अत्र स्नानेन दानेन नृणां लक्ष्मीः प्रजायते

येथे सदा सर्वपापहर असे परम तीर्थ होवो. येथे स्नान व दान केल्याने मनुष्यांना लक्ष्मी—समृद्धी—प्रकट होते.

Verse 68

वैशाखे शुक्लद्वादश्यां यात्रा सांवत्सरी स्मृता । नानाभीष्टफलप्राप्तिर्भूयान्मद्वचसा नृणाम्

वैशाख शुक्ल द्वादशीस ही यात्रा ‘सांवत्सरी’ म्हणजे वार्षिक मानली आहे. माझ्या वचनाने लोकांना नानाविध अभिष्ट फळांची प्राप्ती होवो.

Verse 69

अगस्त्य उवाच । इति दत्त्वा वरान्राज्ञे कौत्सः संतुष्टमानसः । प्रतस्थे निजकार्यार्थे गुरोराश्रममुत्सुकः

अगस्त्य म्हणाला—अशा रीतीने राजाला वर देऊन कौत्साचे मन संतुष्ट झाले. मग आपल्या कार्यासाठी उत्सुक होऊन तो गुरूंच्या आश्रमाकडे निघाला.

Verse 70

राजा स कृतकृत्योऽथ शेषं संगृह्य तद्धनम् । द्विजेभ्यो विधिवद्दत्त्वा पालयामास वै प्रजाः

मग तो राजा कृतकृत्य होऊन उरलेले धन गोळा करून, विधिपूर्वक द्विज ब्राह्मणांना दान देऊन, प्रजेचे यथायोग्य पालन-रक्षण करू लागला।

Verse 71

एवं स्वर्णखनेर्जातं माहात्म्यं च मुनीश्वरात्

अशा रीतीने मुनीश्वरांकडून प्राप्त झालेले ‘स्वर्णखाण’ यासंबंधीचे माहात्म्य-वृत्तान्त प्रकट झाले।