Adhyaya 75

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं शाकलकलेश्वरम् । शाकल्येश्वरनैरृत्ये धनुषां षष्टिभिः स्थितम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, ‘शाकलकलेश्वर’ नावाच्या लिंगाकडे जावे. ते शाकल्येश्वराच्या नैऋत्येस (दक्षिण-पश्चिमेस) साठ धनुष्य अंतरावर स्थित आहे.

Verse 2

तच्चतुर्युगनामाढ्यं स्मृतं पातकनाशनम् । पूर्वं कामेश्वरंनाम त्रेतायां पुलहेश्वरम्

ते (लिंग) चारही युगांत विविध नावांनी युक्त असून पातकनाशक म्हणून स्मरणात आहे. पूर्वी त्याचे नाव ‘कामेश्वर’ होते; त्रेतायुगात ते ‘पुलहेश्वर’ म्हणून ओळखले गेले.

Verse 3

द्वापरे सिद्धिनाथं तु नारदेशं कलौ स्मृतम् । तथा कलकलेशं च नाम तस्यैव कीर्त्तितम्

द्वापरयुगात ते ‘सिद्धिनाथ’ म्हणून ओळखले गेले; कलियुगात ‘नारदेश’ या नावाने स्मरण केले जाते. त्याच (लिंग) साठी ‘कलकलेश’ हे नावही कीर्तित आहे.

Verse 4

समुद्रे च महापुण्ये यस्मिन्काले सरस्वती । आगता सा महाभागा हृष्टा तुष्टा सरिद्वरा । तस्य तोयस्य शब्देन सागरस्य महात्मनः

त्या महापुण्य समुद्रतीरी, ज्या वेळी सरस्वती आली—ती महाभागा, श्रेष्ठ नदी, हर्षित व तृप्त झाली—तेव्हा त्या महात्मा सागराच्या जलनादाने (एक दिव्य प्रसंग घडला).

Verse 5

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । नेदुः कलकलं तत्र तुमुलं लोमहर्षणम्

तेव्हा देवगण गंधर्वांसह, तसेच ऋषि, सिद्ध व चारण यांनी तेथे अतिशय प्रचंड, लोमहर्षक ‘कलकल’ असा महान् कोलाहल केला।

Verse 6

तेन शब्देन महता मम मूर्त्तिः समुत्थिता । कल्कलेश्वरनामेति ततो लिंगं प्रकीर्तितम्

त्या महान् शब्दामुळे माझी प्रकट मूर्ती उदयास आली; म्हणून ते लिंग ‘कल्कलेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध झाले।

Verse 7

इति ते पूर्ववृत्तांतं कथितं नामकार णम् । सांप्रतं तु यथा जातं पुनः कलकलेश्वरम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये

अशा रीतीने मी तुला पूर्ववृत्तांत—नावकरणाचे कारण—सांगितले. आता पुढे काळात कलकलेश्वर पुन्हा कसा प्रकट झाला, ते मी तुला सांगतो; प्रिये, एकाग्र मनाने ऐक.

Verse 9

पुरा द्वापरसंधौ च प्रविष्टे तु कलौ युगे । नारदस्तु समागत्य क्षेत्रं प्राभासिकं शुभम् । संचकार तपश्चोग्रं तत्र लिंगसमीपतः

पूर्वी द्वापर-संधीच्या वेळी, कलियुग प्रविष्ट झाल्यावर, नारद तेथे येऊन शुभ प्राभासिक क्षेत्रात त्या लिंगाजवळ उग्र तपश्चर्या करू लागले।

Verse 10

ततो हृष्टमना भूत्वा तल्लिंगस्य समीपतः । स चकार महायज्ञं पौंडरीकमिति श्रुतम्

मग हर्षित मनाने त्याने त्या लिंगाजवळ ‘पौंडरीक’ म्हणून प्रसिद्ध असा महायज्ञ केला।

Verse 11

देवदेवस्य तुष्ट्यर्थं स सदा भावितात्मवान् । समाहूय ऋषींस्तत्र ब्रह्मलोकात्सहस्रशः

देवदेवाच्या तुष्टीसाठी तो सदा संयतचित्त राहून ब्रह्मलोकातून सहस्रों ऋषींना तेथे बोलावू लागला।

Verse 12

ततः संभृतसंभारो यज्ञोपकरणान्वितः । कृत्वा कुण्डादिकं सर्वं समारेभे ततः क्रतुम्

मग त्याने सर्व सामग्री जमवून, यज्ञोपकरणांनी युक्त होऊन, कुण्डादी सर्व व्यवस्था करून त्या क्रतूचा आरंभ केला।

Verse 13

ततः संपूर्णतां प्राप्ते तस्मिन्क्रतौ वरानने

मग, हे वरानने, तो क्रतू पूर्णत्वास पोहोचल्यावर,

Verse 14

अथागमंस्ततो विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । दक्षिणार्थं महदेवि शतशोऽथ सहस्रशः

तेव्हा, हे महादेवी, त्या क्षेत्रात राहणारे विप्र दक्षिणेसाठी शेकडो व हजारोंच्या संख्येने तेथे आले।

Verse 15

ततः स कौतुकाविष्टस्तेषां युद्धार्थमेव हि । प्राक्षिपत्तत्र रत्नानि सुवर्णं च महीतले

मग तो कौतुकाने भारावून, त्यांना भांडणास प्रवृत्त करण्यासाठी, तेथे जमिनीवर रत्ने व सुवर्ण टाकू लागला।

Verse 16

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे युध्यमानाः परस्परम् । कोलाहलं परं चक्रुर्बहुद्रव्यपरीप्सया

त्यानंतर ते सर्व ब्राह्मण परस्परांशी झुंज देत, विपुल धन मिळविण्याच्या लोभाने मोठा कोलाहल करू लागले।

Verse 17

एके दिगंबरा देवि त्यक्तयज्ञोपवीतिनः । विकचाः केऽपि दृश्यंते त्वन्ये रुधिरविप्लवाः

हे देवी, काही जण दिगंबर दिसत होते, त्यांनी यज्ञोपवीत टाकून दिले होते; काहींचे केस विस्कटलेले, तर काही रक्ताने माखलेले होते—असा तेथील गोंधळ होता।

Verse 18

अन्ये परस्परं जघ्नुर्मुष्टिभिश्चरणैस्तथा । एवं तत्र तदा क्षिप्तं यद्द्रव्यं नारदेन तु

इतरांनी परस्परांना मुठी व पायांनी मारहाण केली. अशा रीतीने त्या वेळी नारदाने तेथे फेकलेले धन असे दृश्य घडवून आणले।

Verse 19

अथाभावे तु वित्तस्य ये च विप्रा ह्यकिंचनाः । विद्याविनयसंपन्ना ब्राह्मणैर्जर्जरीकृताः

नंतर धनाचा अभाव झाल्यावर जे विप्र खरोखरच अकिंचन होते, तरीही विद्या व विनयाने संपन्न होते, त्यांना इतर ब्राह्मणांनी मारून जर्जर केले।

Verse 20

ते तमूचुर्भृशं शांताः स्मयमानं मुहुर्मुहुः । कलहार्थं यतो दानं त्वया दत्तमिदं मुने

ते अत्यंत शांत लोक वारंवार हसत असलेल्या त्या मुनींना म्हणाले—“हे मुने, तुमच्याकडून दिलेले हे दान कलहाचे कारण झाले आहे…”

Verse 21

विद्यायुक्तान्परित्यज्य विधिं त्यक्त्वा तु याज्ञिकम् । तस्मादस्य मुने नाम ख्यातं कलकलेश्वरम्

विद्यायुक्त जनांना दूर सारून आणि याज्ञिक विधीचा त्याग केल्यामुळे, हे मुने, याचे नाव ‘कलकलेश्वर’—कलकलाचा अधिपती—असे प्रसिद्ध झाले।

Verse 22

तेन नाम्ना द्विजश्रेष्ठ लिंगमेतद्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्देवि जातं कलकलेश्वरम्

त्याच नावाने, हे द्विजश्रेष्ठ, हे लिंग ओळखले जाईल; हे देवी, याच कारणामुळे याचे नाव ‘कलकलेश्वर’ असे झाले।

Verse 23

यस्तं स्नाप्य नरो भक्त्या कुरुते त्रिः प्रदक्षिणम् । स गच्छेद्रुद्रलोकं तु त्वत्प्रसादादसंशयम्

जो मनुष्य भक्तीने त्यास स्नान घालून तीनदा प्रदक्षिणा करतो, तो तुमच्या प्रसादाने निःसंशय रुद्रलोकास जातो।

Verse 24

यस्तं पूजयते भक्त्या गंधपुष्पानुलेपनैः । हेमं दत्त्वा द्विजातिभ्यः स गच्छेत्परमं पदम्

जो भक्तीने गंध, पुष्प व अनुलेपनांनी त्याची पूजा करतो आणि द्विजांना सुवर्ण दान देतो, तो परम पदास प्राप्त होतो।

Verse 75

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक पंच्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला।