Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

Devanagari script

तेन नाम्ना द्विजश्रेष्ठ लिंगमेतद्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्देवि जातं कलकलेश्वरम्

Transliteration

tena nāmnā dvijaśreṣṭha liṃgametadbhaviṣyati | etasmātkāraṇāddevi jātaṃ kalakaleśvaram

Translation

त्याच नावाने, हे द्विजश्रेष्ठ, हे लिंग ओळखले जाईल; हे देवी, याच कारणामुळे याचे नाव ‘कलकलेश्वर’ असे झाले।

Word by Word

• तेन: by that/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; तृतीया, एकवचन; करण (instrumental ‘by that/with that’)

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; करण (instrumental ‘by the name’)

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; समासः—द्विजानां श्रेष्ठः

• लिङ्गम्: liṅga/emblem
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्ता (subject)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of ‘लिङ्गम्’)

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/भविष्यत्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एतस्मात्: from this/because of this
• एतस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान/हेतु (from this/because of this)

• कारणात्: from the reason
• कारणात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थ (ablative of cause)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• जातम्: has arisen/was born
• जातम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: जात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जन् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; विधेय (predicate: ‘has arisen/has come to be’)

• कलकलेश्वरम्: Kalakaleśvara
• कलकलेश्वरम्: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलकल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (as predicate-noun with ‘जातम्’)

Speaker

Narrator (contextual; continuing the explanatory frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kalakaleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-śreṣṭha / Devī addressed within the narrative frame

Visual Art Cues

Scene: A priestly figure or divine voice declares the liṅga’s destined name ‘Kalakaleśvara’; the liṅga is shown newly prominent, with attendants and a listening dvija, while the Goddess is addressed in the narrative frame.

Characters & Entities

• Kalakaleśvara
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic place-names preserve moral memory: a site’s name can encode a lesson about dharma and its breach.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kalakaleśvara-liṅga at Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it establishes the liṅga’s identity and māhātmya setting.