Adhyaya 59

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ वच्मि तृतीयां ते ज्ञानशक्तिं शिवात्मिकाम् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थां दारिद्र्यौघविनाशिनीम्

ईश्वर म्हणाले—आता मी तुला तिसरी शक्ती, शिवात्मिका ज्ञानशक्ती सांगतो; ती प्रभासक्षेत्राच्या मध्यभागी स्थित असून दारिद्र्याच्या प्रवाहांचा नाश करणारी आहे।

Verse 2

अजेति नाम्नीं तां देवीं राह्वीशाद्दक्षिणे स्थिताम् । मम वक्त्राद्विनिष्क्रांता षष्ठाद्वै विष्णुपूजितात्

त्या देवीचे नाव ‘अजेती’ आहे; ती राह्वीशाच्या दक्षिणेस स्थित आहे. ती माझ्या मुखातून—विशेषतः विष्णूने पूजिलेल्या सहाव्या मुखातून—प्रकट झाली आहे।

Verse 3

देव्युवाच । पंचवक्त्राणि देवेश प्रसिद्धानि तव प्रभौ । षष्ठं यद्वदनं देव तस्य किं नाम संस्मृतम् । समुत्पन्ना कथं तस्मादजादेवीति या श्रुता

देवी म्हणाली—हे देवेश, हे प्रभो! तुझे पाच मुख प्रसिद्ध आहेत. पण हे देव, त्या सहाव्या मुखाचे कोणते नाव स्मरणात घेतले जाते? आणि त्यातून ‘अजादेवी’ म्हणून प्रसिद्ध देवी कशी उत्पन्न झाली?

Verse 4

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि यद्गोप्यं स्वसुतेष्वपि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि अप्रसिद्धागमोदितम्

ईश्वर म्हणाले—देवि, तू उत्तम प्रश्न विचारलास; हा विषय स्वपुत्रांमध्येही गोपनीय आहे। आता मी तुला अल्पप्रसिद्ध आगमपरंपरेत सांगितलेले सांगतो.

Verse 5

वक्त्राणि मम देवेशि सप्तासन्पूर्वमेव हि । सद्योजातादिपंचैव षष्ठं स्मृतमजेति च

देवेशी, पूर्वी माझी सात मुखे होती—सद्योजात इत्यादी पाच, आणि सहावे ‘अज’ असे स्मरणात आहे.

Verse 6

सप्तमं पिचुनामेति सप्तैवं वदनानि मे । तेभ्योऽजं ब्रह्मणे दत्तं पिचुवक्त्रं तु विष्णवे

सातवे ‘पिचु’ नावाचे होते—अशी माझी सात मुखे होती. त्यांतून ‘अज’ मुख ब्रह्माला दिले, आणि ‘पिचु’ मुख विष्णूला दिले.

Verse 7

तस्मादहं महादेवि पंचवक्त्रोऽधुनाऽभवम् । अजस्तु ब्रह्मा सञ्जज्ञे पिचुर्विष्णुरजायत

म्हणून, महादेवी, आता मी पंचवक्त्र झालो आहे. ‘अज’ ब्रह्मा म्हणून उत्पन्न झाला आणि ‘पिचु’ विष्णू म्हणून प्रकट झाला.

Verse 8

अजवक्त्रान्महादेवि अजा जाता महाप्रभा । अन्धासुररणे घोरे मम क्रोधेन भामिनि

महादेवी, ‘अज’ मुखातून महाप्रभा ‘अजा’ उत्पन्न झाली—भामिनी, अंधासुराशी झालेल्या त्या घोर रणात माझ्या क्रोधातून.

Verse 9

खड्गचर्मधरादेवी सुरूपा सिंहवाहिनी । मर्द्दयन्ती महादैत्यान्देवीकोटिसमन्विता

खड्ग व ढाल धारण करणारी, सुरूप सिंहवाहिनी देवी, कोट्यवधी देविंच्या संगतीने महादैत्यांना चिरडून टाकीत होती।

Verse 10

तस्या भयेन ये दैत्या विद्रुता दक्षिणार्णवम् । पृष्ठतोऽनुययौ तान्वै सा देवी सिंहवाहिनी

तिच्या भयाने जे दैत्य दक्षिण समुद्राकडे पळाले, त्या सर्वांचा पाठोपाठ ती सिंहवाहिनी देवी धावून गेली।

Verse 11

इतस्ततस्ते धावन्तो मार्यमाणाश्च तद्गणैः । प्रभास क्षेत्रसंप्राप्ता नश्यमाना महार्णवम्

इकडे तिकडे धावत, तिच्या गणांकडून मारले जात, ते प्रभासक्षेत्री येऊन महा-समुद्रात नष्ट झाले।

Verse 12

केचित्तत्र हता दैत्याः केचित्पातालमाययुः । निःशेषान्निहतान्दृष्ट्वा सा देवी सिंहवाहिनी

काही दैत्य तेथे मारले गेले, काही पाताळात गेले; सर्वथा निहत झालेले पाहून ती सिंहवाहिनी देवी (तदनुसार) स्थिर झाली।

Verse 13

क्षेत्रं पवित्रमाज्ञाय तत्र स्थाने स्थिता शुभा । सोमेशादीशकोणस्था सौरीशादुत्तरे स्थिता

क्षेत्र पवित्र आहे असे जाणून ती शुभा देवी त्याच स्थानी प्रतिष्ठित झाली—सोमेशापासून ईशान कोनात आणि सौरीशाच्या उत्तरेस।

Verse 14

यस्तां तत्र स्थितां पश्येद्योषिद्वाथ नरोऽपि वा । स भूयात्सत्त्वसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः

जो तेथे स्थित त्या देवीचे दर्शन करतो—स्त्री असो वा पुरुष—तो सात जन्मे सद्गुण व सौभाग्याने युक्त होतो।

Verse 15

गीतवाद्यादिकं नृत्यं यस्तत्र कुरुते नरः । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तस्याः प्रसादतः

जो मनुष्य तेथे गीत-वाद्यांसह नृत्य करतो, त्या देवीच्या प्रसादाने त्याच्या वंशात दुर्दैव उत्पन्न होत नाही।

Verse 16

घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्या महादेवि यावंतस्तत्र तंतवः । तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्

हे महादेवी! जी स्त्री तेथे तुपाने दीपक लाल वातीसह अर्पण करते, त्या वातीतील जितके तंतू तितक्या जन्मांतरांपर्यंत तिला सौभाग्य प्राप्त होते।

Verse 17

यश्चैतत्तु पठेन्नित्यं तृतीयायां विशेषतः । शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या स कामानखिलाल्लंभेत्

जो हे नित्य पठण करतो—विशेषतः तृतीया तिथीस—किंवा जो भक्तीने ऐकतो, तो सर्व इच्छित फल प्राप्त करतो।

Verse 18

इति संक्षेपतः प्रोक्तो रुद्रशक्तित्रयक्रमः

अशा रीतीने संक्षेपाने रुद्राच्या शक्तित्रयाचा क्रमविधी सांगितला आहे।

Verse 19

एताः शक्तीः पूजयित्वा सोमेशं पूजयेत्ततः । सम्यग्यात्राफलापेक्षी एकां वा वरदामथ

या शक्तींची यथाविधी पूजा करून मग सोमेश्वराचे पूजन करावे. जो यात्रेचे पूर्ण फळ इच्छितो त्या यात्रेकरूने असे करावे; अथवा वर देणाऱ्या त्या देविंपैकी किमान एकीची तरी पूजा करावी.

Verse 59

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजादेवीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्र-माहात्म्य’ मध्ये ‘अजादेवी-माहात्म्य-वर्णन’ नामक एकोणसाठावा अध्याय समाप्त झाला.