Adhyaya 295
ईश्वर देवीला ईशान (ईशान्य) दिशेतील पवित्र क्षेत्र सांगतात—गव्युतीप्रमाणे मोजलेल्या अंतरावर असलेले श्रेष्ठ इंद्रस्थान, चंद्रसरस व चंद्रोदक जलाशी संबंधित. त्या जलाचे माहात्म्य असे की ते जरा (क्षय/वार्धक्य) व दारिद्र्य दूर करते. शुक्लपक्षात तीर्थ वाढते व कृष्णपक्षात कमी होते, तरीही पापयुगातसुद्धा त्याचे दर्शन होते. तेथे स्नान करणे हे मोठ्या पापांनी ग्रस्तांसाठीही अल्प विचारात निर्णायक प्रायश्चित्त मानले आहे. पुढे अहल्या-प्रसंग व गौतमाच्या शापाशी निगडित इंद्राच्या गंभीर दोषाची कथा येते. इंद्राने विपुल दानांसह पूजन करून सहस्र वर्षे शिवाची स्थापना केली; ती मूर्ती ‘इंद्रेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाली व सर्व अपराधांचा नाश करणारी ठरली. शेवटी यात्राक्रम—चंद्रतीर्थात स्नान, पितर व देवांना तर्पण-अर्पण, मग इंद्रेश्वराची पूजा; यामुळे निःसंशय पापमुक्ती मिळते.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादीशान दिग्भागे इन्द्रस्थानमनुत्तमम् । गव्यूतिपञ्चमात्रेण यत्र चन्द्रसरः प्रिये
ईश्वर म्हणाले—हे प्रिये, तेथून ईशान दिशेकडे अनुपम इन्द्रस्थान आहे; आणि पाच गव्यूती अंतरावर ‘चन्द्रसर’ नावाचे सरोवर आहे।
Verse 2
तस्मादुत्तरदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम् । यत्र चन्द्रोदकं देवि जरादारिद्र्यनाशनम्
तेथून उत्तर दिशेला, फारसे दूर नाही, असे ते स्थान आहे जिथे, हे देवी, ‘चन्द्रोदक’ प्राप्त होते—जे जरा व दारिद्र्य नाश करणारे आहे।
Verse 3
चन्द्रानुवृद्ध्या तद्वृद्धिः क्षयस्तत्संक्षये भवेत् । तस्मिन्पापयुगेऽप्येवं कदाचित्संप्रदृश्यते
चंद्र वाढला की त्या (दिव्य प्रभावाची) वाढ होते, आणि चंद्र क्षीण झाला की त्याचा क्षय होतो. पापयुगातही कधी कधी हे रहस्य याच प्रकारे दिसून येते।
Verse 4
तत्र स्नात्वा महादेवि यदि पापसहस्रकम् । कृतं सोऽत्र समायाति नात्र कार्या विचारणा
हे महादेवी, तेथे स्नान केल्यावर, जरी कुणी हजारो पापे केली असतील तरी तो तेथेच तत्क्षणी शुद्ध अवस्थेला पोहोचतो; याविषयी विचार करण्याची गरज नाही।
Verse 5
तत्राहिल्याप्रसंगोत्थमहापातकभीरुणा । गौतमोद्भवशापेन विलक्ष्यीकृतचेतसा
तेथे (इंद्र) अहल्यासंगातून उत्पन्न झालेल्या महापातकाच्या भयाने भयभीत झाला होता, आणि गौतमाच्या शापामुळे लज्जित व व्याकुळ चित्ताने (आला)।
Verse 6
इन्द्रेण च पुरा देवि इष्टं विपुलदक्षिणैः । तत्र वर्षसहस्राणि संस्थाप्य शिवमीश्वरम् । इन्द्रेश्वरेति नाम्ना वै सर्वपातक नाशनम्
आणि, हे देवी, पूर्वी इंद्राने तेथे विपुल दक्षिणांसह यज्ञ-पूजन केले. हजारो वर्षे तेथे ईश्वर शिवाची स्थापना करून, ते ‘इंद्रेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध झाले—सर्व पापांचा नाश करणारे।
Verse 7
चन्द्रतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । इन्द्रेश्वरं च संपूज्य मुच्यते नात्र संशयः
चंद्रतीर्थी स्नान करून पितरांचे व देवतांचे तर्पण करावे आणि इंद्रेश्वराचे विधिपूर्वक पूजन करावे; तो निःसंशय पापबंधनातून मुक्त होतो.
Verse 295
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चन्द्रोदकतीर्थमाहात्म्य इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘चन्द्रोदकतीर्थमाहात्म्य व इंद्रेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक २९५ वा अध्याय समाप्त झाला.