Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 295›Shloka 6
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

इन्द्रेण च पुरा देवि इष्टं विपुलदक्षिणैः । तत्र वर्षसहस्राणि संस्थाप्य शिवमीश्वरम् । इन्द्रेश्वरेति नाम्ना वै सर्वपातक नाशनम्

Transliteration

indreṇa ca purā devi iṣṭaṃ vipuladakṣiṇaiḥ | tatra varṣasahasrāṇi saṃsthāpya śivamīśvaram | indreśvareti nāmnā vai sarvapātaka nāśanam

Translation

आणि, हे देवी, पूर्वी इंद्राने तेथे विपुल दक्षिणांसह यज्ञ-पूजन केले. हजारो वर्षे तेथे ईश्वर शिवाची स्थापना करून, ते ‘इंद्रेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध झाले—सर्व पापांचा नाश करणारे।

Word by Word
इन्द्रेणby Indra
इन्द्रेण:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — instrumental singular
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक निपात) — conjunction
पुराformerly
पुरा:
Kala (Time adjunct/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण) — adverb ‘formerly’
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — vocative singular
इष्टम्(was) worshipped/sacrificed
इष्टम्:
Karma (Object/result/कर्म)
TypeVerb
Root√यज् (धातु) + इष्ट (कृदन्त; क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘worshipped/sacrificed’ used predicatively
विपुलabundant
विपुल:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (अविभक्तिक) — adjective ‘abundant’
दक्षिणैःwith plentiful gifts (dakṣiṇās)
दक्षिणैः:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — instrumental plural; ‘विपुलाः दक्षिणाः’ karmadhāraya sense
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक) — adverb of place
वर्षyears
वर्ष:
Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), बहुवचन (अर्थतः) — ‘years’ as compound member
सहस्राणिthousands (of years)
सहस्राणि:
Kala (Duration/काल)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — ‘वर्षाणां सहस्राणि’ tatpuruṣa; accusative as duration
संस्थाप्यhaving installed/established
संस्थाप्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + √स्था (धातु) + ल्यप् (क्त्वान्त)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालिक क्रिया — gerund ‘having established’
शिवम्Śiva
शिवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — accusative singular
ईश्वरम्the Lord
ईश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — appositional/karmadhāraya with शिवम् (‘Śiva who is Lord’)
इन्द्रेश्वरIndreśvara
इन्द्रेश्वर:
Samjna (Name/संज्ञा)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासान्त); ‘इन्द्रस्य ईश्वरः’/‘इन्द्रेण स्थापित ईश्वरः’ — proper name base
इतिthus
इति:
Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/नामनिर्देश) — quotative particle
नाम्नाby the name
नाम्ना:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — instrumental ‘by the name’
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चयार्थक निपात) — emphatic particle
सर्वall
सर्व:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (अविभक्तिक) — ‘all’ as compound member
पातकsins
पातक:
Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपातक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), बहुवचन (अर्थतः) — ‘sins’ as compound member in sarvapātaka
नाशनम्destroyer (removal)
नाशनम्:
Karma (Result/कर्म)
TypeNoun
Rootनाशन (प्रातिपदिक; √नश् (धातु) + ल्युट्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘सर्वपातकानां नाशनम्’ tatpuruṣa; predicate/apposition to Indreśvara
Speaker

Unspecified in snippet (addressing Devī; narrative core of Indreśvara-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indreśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Indra performs grand worship before a newly established Śiva-liṅga; heaps of gifts and dakṣiṇā are arranged; the liṅga radiates, and the name ‘Indreśvara’ is proclaimed as sins dissolve.

Characters & Entities
I
Indra
Ś
Śiva
I
Indreśvara
D
Devī

FAQs

Devotion joined with generosity (dakṣiṇā/dāna) and Śiva-upāsanā at a holy site becomes a powerful means of purification and uplift.

Prabhāsa-kṣetra, specifically the shrine of Śiva known as Indreśvara connected to the Candrodaka/Candratīrtha context.

Śiva installation (liṅga-pratiṣṭhā), worship (iṣṭi/arcana), and giving abundant dakṣiṇā (ritual gifts).

←Previous Verse
Next Verse→