Adhyaya 279

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनार्कमनुत्तमम् । हिरण्यापूर्वभागस्थं च्यवनेन प्रतिष्ठितम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, हिरण्येच्या पूर्वभागी स्थित व च्यवन ऋषींनी प्रतिष्ठित केलेल्या त्या अनुपम च्यवनार्क (सूर्य-तीर्था)कडे जावे।

Verse 2

सर्वकामप्रदं नृणां पूजितं विधिवन्नरैः । सप्तम्यां च विधानेन यः स्तोष्यति रविं नरः

हे तीर्थ मनुष्यांना सर्व कामना देणारे असून लोकांनी विधिपूर्वक त्याची पूजा केली जाते. जो पुरुष सप्तमी तिथीस विधानानुसार रविची स्तुती करतो…

Verse 3

अष्टोत्तरशतैर्नाम्नां सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । शृणु तानि महादेवि शुचिर्भूत्वा समाहितः

सम्यक श्रद्धायुक्त होऊन तो अष्टोत्तरशत नामांनी (सूर्याची) स्तुती करतो. हे महादेवी, तू शुद्ध होऊन एकाग्रचित्ताने ती नावे ऐक।

Verse 4

क्षणं त्वं कुरु देवेशि सर्वं वक्ष्याम्यशेषतः । धौम्येन तु यथापूर्वं पार्थाय सुमहात्मने

हे देवेशी, क्षणभर थांब; मी सर्व काही संपूर्णपणे सांगतो—जसे पूर्वी धौम्यांनी सुमहात्मा पार्थ (अर्जुन) याला उपदेश केला होता।

Verse 5

नामाष्टशतमाख्यातं तच्छृणुष्व महामते । सूर्योऽर्यमा भगस्त्वष्टा पूषाऽर्कः सविता रविः

अष्टोत्तरशत नामसमूह सांगितला आहे; हे महामते, तो ऐक—सूर्य, अर्यमा, भग, त्वष्टा, पूषा, अर्क, सविता, रवि।

Verse 6

गभस्तिमानजः कालो मृत्युर्द्धाता प्रभाकरः । पृथिव्यापश्च तेजश्च खं वायुश्च परायणः

तोच गभस्तिमान, अज, काळ, मृत्यु, धाता व प्रभाकर आहे। तोच पृथ्वी, आप, तेज, आकाश व वायू—परम आश्रय आहे।

Verse 7

सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधोंऽगारक एव च । इन्द्रो विवस्वान्दीप्तांशुः शुचिः सौरिः शनैश्चरः

तोच सोम, बृहस्पती, शुक्र, बुध व अङ्गारक आहे। तोच इंद्र, विवस्वान, दीप्तांशु, शुचि आणि सौरि—स्वतः शनैश्चर आहे।

Verse 8

ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च स्कन्दो वैश्रवणो यमः । वैद्युतो जाठरश्चाग्निरिंधनस्तेजसां पतिः

तोच ब्रह्मा, रुद्र व विष्णु; तोच स्कंद, वैश्रवण (कुबेर) व यम आहे। तोच वैद्युताग्नी, जाठराग्नी, यज्ञाग्नी, त्याचे इंधन आणि सर्व तेजांचा स्वामी आहे।

Verse 9

धर्मध्वजो वेदकर्त्ता वेदांगो वेदवाहनः । कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिः सर्वामराश्रयः

तोच धर्मध्वज, वेदकर्ता, वेदांगस्वरूप व वेदवाहन आहे। तोच कृत, त्रेता, द्वापर व कलि—सर्व अमरांचा आश्रय आहे।

Verse 10

कलाकाष्ठामुहूर्त्ताश्च पक्षा मासा अहर्निशाः । संवत्सरकरोऽश्वस्थः कालचक्रो विभावसुः

तोच कला, काष्ठा व मुहूर्त; तोच पक्ष, मास आणि अहोरात्र आहे। तोच संवत्सरकर्ता, अश्वस्थ (सदा स्थित), कालचक्र व विभावसु (प्रकाशमान) आहे।

Verse 11

पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः । लोकाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः

तोच पुरुष शाश्वत योगी आहे—व्यक्त-अव्यक्त, सनातन। तोच लोकाध्यक्ष, प्रजाध्यक्ष, विश्वकर्मा आणि तमो-नाशक आहे।

Verse 12

वरुणः सागरोंशुश्च जीवन्तो जीवनोऽरिहा । भूताश्रयो भूतपतिः सर्वभूतनिषेवितः

तोच वरुण आहे; तोच सागर आणि सागराची तेजस्वी किरणप्रभा आहे। तोच जीवंत, जीवनस्वरूप व अरिहा; तोच भूताश्रय, भूतपती आणि सर्वभूत-सेवित आहे।

Verse 13

स्रष्टा संवर्त्तको वह्निः सर्वस्यादिकरोऽमलः । अनंतः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः

तोच स्रष्टा आणि संवर्तक; तोच वह्नि आहे। तोच सर्वांचा निर्मळ आदिकारण आहे। तोच अनंत, कपिल, भानु; कामद आणि सर्वतोमुख—सर्वत्र व्यापलेला आहे।

Verse 14

जयो विषादो वरदः सर्वधातुनिषेवितः । समः सुवर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारकः

तोच जय आणि विषाद-हरणारा; वरद, तसेच सर्व धातूंमध्ये व्यापलेला आहे। तोच समदर्शी, सुवर्णस्वरूप, भूतांचा आदिकारण, शीघ्रगामी आणि प्राणधारक आहे।

Verse 15

धन्वंतरिर्धूमकेतुरादिदेवोऽदितेः सुतः । द्वादशात्माऽरविंदाक्षः पिता माता पितामहः

तोच धन्वंतरी, तोच धूमकेतू; आदिदेव, अदितीचा सुत। तोच द्वादशात्मा, अरविंदाक्ष; तोच पिता, माता आणि पितामह—सर्व वंशाचा आधार आहे।

Verse 17

एतद्वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः । नाम्नामष्टोत्तरशतं प्रोक्तं शक्रेण धीमता

अशा रीतीने स्तुत्य, अमिततेजस्वी सूर्यदेवांची अष्टोत्तरशत (१०८) नावे बुद्धिमान शक्र (इंद्र) यांनी सांगितली।

Verse 18

शक्राच्च नारदः प्राप्तो धौम्यस्तु तदनन्तरम् । धौम्याद्युधिष्ठिरः प्राप्य सर्वान्कामानवाप्तवान्

शक्र (इंद्र) कडून हे नारदांना प्राप्त झाले; त्यानंतर धौम्यांना. धौम्यांकडून मिळवून युधिष्ठिराने सर्व इच्छा पूर्ण केल्या।

Verse 19

एतानि कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः । नामानि यः पठेन्नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्

जो नित्य स्तुत्य, अमिततेजस्वी सूर्यदेवांची ही नावे पठण करतो, तो सर्व इच्छा प्राप्त करतो।

Verse 20

सुरपितृमनुजयक्षसेवितमसुरनिशाचरसिद्धवंदितम् । वरकनकहुताशनप्रभं त्वमपि नम हिताय भास्करम्

देव, पितर, मनुष्य व यक्ष ज्यांची सेवा करतात; असुर, निशाचर व सिद्ध ज्यांना वंदन करतात; उत्तम सुवर्ण व अग्नीप्रमाणे तेजस्वी त्या भास्कराला आपल्या हितासाठी तूही नमस्कार कर।

Verse 21

सूर्योदये यस्तु समाहितः पठेत्स पुत्रलाभं धनरत्नसंचयान् । लभेत जातिस्मरतां सदा नरः स्मृतिं च मेधां च स विंदते पुमान्

जो सूर्योदयाला एकाग्र मनाने पठण करतो, त्याला पुत्रलाभ तसेच धन-रत्नांचा संचय मिळतो। तो पुरुष सदैव पूर्वजन्मस्मरण, स्मृती आणि मेधा प्राप्त करतो।

Verse 22

इमं स्तवं देववरस्य यो नरः प्रकीर्त्तयेच्छुद्धमनाः समाहितः । स मुच्यते शोकदवाग्निसाराल्लभेत कामान्मनसा यथेप्सितान्

जो मनुष्य शुद्ध व एकाग्र मनाने देवांतील श्रेष्ठाच्या या स्तवाचे कीर्तन करतो, तो शोक-रूपी दावाग्नीपासून मुक्त होतो आणि मनातील इच्छित कामना प्राप्त करतो।

Verse 279

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनादित्यमाहात्म्यसूर्याष्टोत्तरशतनाम माहात्म्यवर्णनंनामैकोनाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील सातव्या प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘च्यवनादित्य-माहात्म्य व सूर्याच्या अष्टोत्तरशतनाम-माहात्म्यवर्णन’ नावाचा २७९ वा अध्याय समाप्त झाला।