Adhyaya 258

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शशापानमिति स्मृतम् । तस्यैव दक्षिणे तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, ‘शशापान’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या स्थानी जावे. त्याच्याच दक्षिणेस सर्व पापांचा नाश करणारे एक तीर्थ आहे।

Verse 2

यस्मिन्स्नात्वा नरः सम्यङ्नापमृत्युभयं लभेत् । शृणु यस्मात्तदुत्पत्तिं वदतो मम वल्लभे

ज्या तीर्थात सम्यक् स्नान केल्याने मनुष्याला अकाली मृत्यूचे भय लागत नाही। हे वल्लभे, मी सांगतो तसे त्या तीर्थाची उत्पत्ती माझ्याकडून ऐक।

Verse 3

मथित्वा सागरं देवा गृहीत्वाऽमृतमुत्तमम् । सत्वरास्तत्र ते गत्वा पपुश्चैव यथेप्सया

देवांनी सागरमंथन करून परम अमृत हस्तगत केले; मग ते त्वरेने तिथे जाऊन इच्छेप्रमाणे ते पीयूष प्राशन केले।

Verse 4

पिबतां तत्र पीयूषं देवानां वरवर्णिनि । बिंदवः पतिता भूमौ शतशोथ सहस्रशः

हे वरवर्णिनि, तिथे देव अमृत पित असता भूमीवर शेकडो व हजारो थेंब पडले।

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु शशकस्तत्र चागतः । प्रविष्टः सलिले तत्र तृषार्तो वरवर्णिनि

हे वरवर्णिनि, त्याच वेळी तिथे एक ससा आला; तहानेने व्याकुळ होऊन तो त्या जलात उतरला।

Verse 6

अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः

अमरत्व प्राप्त करून तो जलालयात वाढू लागला। त्याला पाहून सर्व त्रिदश वारंवार स्पर्धा करू लागले; पाणी अमृतयुक्त आहे हे जाणून ते भयभीत होऊन एक मंत्र रचू लागले।

Verse 7

अमृतं पतितं भूमौ भक्षयिष्यंति मानवाः । ततोऽमर्त्त्या भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

भूमीवर पडलेले अमृत मानव सेवन करतील; मग ते अमर होतील—यात शंका वा विचार करण्याचे कारण नाही।

Verse 8

तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्

हा कृपण ससा तिर्यक्-योनीत जन्मला आहे, तरीही आमच्याशी स्पर्धा करतो; म्हणून त्याच्यामुळे आम्हांला भय उत्पन्न झाले आहे।

Verse 9

अथ प्राप्तो निशानाथो व्याधिना स परिप्लुतः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वानमृतं मे प्रयच्छत

त्यानंतर व्याधीने व्याकुळ झालेला निशानाथ (चंद्र) आला आणि सर्व देवांना म्हणाला—“मला अमृत द्या।”

Verse 10

कृच्छ्रेण महता प्राप्तो नाहं शक्तो विसर्पितुम् । अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सर्वमस्माभिर्भक्षितम्

“मोठ्या कष्टाने मी येथे आलो आहे; मला हालचाल करता येत नाही।” तेव्हा सर्व देव म्हणाले—“सर्व काही आम्हीच भक्षण केले आहे।”

Verse 11

विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह

“हे निशानाथ, तू तर विसरला गेला होतास; इतक्या काळानंतर इथे का आलास? हे चंद्रा, अंधारहर, आमचे वचन पाळ।”

Verse 12

अस्मिञ्जलेऽमृतं भूरि पतितं पिबतां हि नः । तत्पिबस्व निशानाथ सर्वमेतज्जलाशयम्

या जलात विपुल अमृत पडले आहे—चला, आपण ते पिऊया। म्हणून हे निशानाथ चंद्रदेवा, तूही हा संपूर्ण जलाशय पिऊन टाक।

Verse 13

अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः

आणि येथे त्याचा अर्धा भागही पडला आहे—हे सत्य समज. त्यांचे वचन ऐकून शीतरश्मी चंद्र त्वरेने धावला।

Verse 14

तृषार्तो वाऽपिबत्तोयं शशकेन समन्वितम् । अस्थिशेषं तु तत्तस्य कायं पीयूषभक्षणात्

तृषेने व्याकुळ होऊन त्याने ते पाणी प्याले, ज्यात शशकही होता. अमृतभक्षणामुळे त्या शशकाचे शरीर केवळ अस्थिशेष राहिले।

Verse 15

तत्क्षणात्पुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । धातुषु क्षीयमाणेषु पुष्टो हि सुधया हि सः

त्याक्षणी तो पुष्ट झाला आणि परम कांतिने युक्त झाला. धातू क्षीण होत असतानाही तो सुधेमुळेच पोसला गेला।

Verse 16

स चापि शशकस्तस्य न मृतो जठरं गतः । अद्यापि दृश्यते तत्र देहे पीयूषभक्षणात्

आणि तो शशकही त्याच्या उदरात जाऊन मेला नाही. अमृतभक्षणामुळे आजही ते त्याच्या देहात तिथे दिसते।

Verse 17

तत्क्षणात्तुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । अब्रुवन्खन्यतामेतद्यथा भूयो जलं भवेत्

त्याच क्षणी तो परम कांतियुक्त होऊन संतुष्ट झाला. ते म्हणाले—“हे खणून काढा, म्हणजे येथे पुन्हा विपुल जल प्रकट होईल.”

Verse 18

अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्

आमच्या येथे संगमामुळे हे कोरडे खड्डे जलाशय झाले आहे. पण यासंबंधी जे कर्म केले गेले, ते साधूजनांचे आचरण नाही.

Verse 19

ततोऽखनंश्च ते सर्वे यावत्तोयविनिर्गमः । अथाब्रुवंस्ततः सर्वे हर्षेण महतान्विताः

मग ते सर्वजण पाणी बाहेर येईपर्यंत खणत राहिले. त्यानंतर महान हर्षाने भरून ते सर्व बोलू लागले.

Verse 20

यस्माच्छशेन संयुक्तं पीतमेतज्जलाशयम् । चंद्रेण हि शशापानं तस्मादेतद्भविष्यति

हे जलाशय ‘शश’सह संयुक्त होऊन पिले गेले, आणि चंद्रानेही (शशचिन्हधारी) ते पिले; म्हणून याचे नाव ‘शशापान’ असे होईल.

Verse 21

अत्रागत्य नरः स्नानं यः करिष्यति भक्तितः । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

जो मनुष्य येथे येऊन भक्तीने स्नान करील, तो त्या परम धामास जाईल जिथे देव महेश्वर विराजमान आहेत.

Verse 22

अत्रान्नं संप्रदास्यंति ब्राह्मणेभ्यः समा हिताः । सर्वयज्ञफलं तेषां भविष्यति न संशयः

येथे सद्भावनेने लोक ब्राह्मणांना अन्नदान करतील; त्यांना सर्व यज्ञांचे फल प्राप्त होईल—यात संशय नाही।

Verse 23

अस्मिन्दृष्टे सुराः सर्वे दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुश्चैव सुरालयम्

“याचे दर्शन होताच सर्व देवांचे दर्शन झाल्यासारखे होते—म्हणजेच सर्वदेवतांचे दर्शन.” असे म्हणून सर्व देवगण आपल्या दिव्य धामास गेले।

Verse 24

अथ कालेन महता प्राप्ता तत्र सरस्वती । वडवाग्निं समादाय तयानुप्लावितं पुनः

नंतर बराच काळ गेल्यावर सरस्वती तेथे आली; वडवाग्नि बरोबर घेऊन तिने त्या स्थळास पुन्हा जलाने आप्लावित केले।

Verse 25

ततो मेध्यतरं जातं तीर्थं च वरवर्णिनि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्

मग, हे सुंदरी, ते तीर्थ अधिकच पवित्र झाले. म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तेथे स्नान अवश्य करावे.