Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

तं दृष्ट्वा देवदेवेशमेवं जातिस्मराऽभवत् । पूर्वस्मिञ्जन्मनि मया रजोभावांतरस्थया

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā devadeveśamevaṃ jātismarā'bhavat | pūrvasmiñjanmani mayā rajobhāvāṃtarasthayā

Translation

देवदेवेशाला पाहताच ती जातिस्मरा झाली आणि विचार करू लागली—“पूर्वजन्मी मी रजोभावाच्या अन्य अवस्थेत होते…”।

Word by Word

• तम्: him/that (object)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• देवदेवेशम्: Lord of the gods
• देवदेवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव+देव+ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—देवानां देवस्य ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष; ‘देवदेव’ उपपद-समुच्चय)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीति-अव्यय (adverb)

• जातिस्मरा: remembering (her) former birth
• जातिस्मरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जाति+स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अरुंधत्याः); समासः—जातिं स्मरति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पूर्वस्मिन्: in the former
• पूर्वस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जन्मनि)

• जन्मनि: birth, life
• जन्मनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent in passive sense/कर्ता-भाव)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• रजोभावान्तरस्थया: being in another state of impurity/menstruation
• रजोभावान्तरस्थया: Karana (Instrument/State/करण)
• Type: Adjective
• Root: रजस्+भाव+अन्तर+स्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मया); समासः—रजोभावस्य अन्तरं तत्र स्थिता (सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुष-प्राय, बहुपद-समास)

Speaker

Sūta (narrating Arundhatī’s recollection) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gupta-liṅga within Prabhāsa (unnamed)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (frame implied; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Arundhatī stands before the liṅga, eyes widened then softened; a subtle aura suggests inner remembrance—faint vignette-like echoes of a prior life hovering behind her as translucent narrative panels.

Characters & Entities

• Śiva
• Arundhatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-darśana can awaken inner truth and karmic memory, prompting repentance and renewed devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the encounter with Śiva catalyzes transformation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the emphasis is on darśana leading to self-knowledge and karmic reflection.