Adhyaya 8
या अध्यायात प्रह्लाद द्विजांना उपदेश करतो की इतर प्रसिद्ध नद्यांच्या तीर्थांत भटकण्यापेक्षा गोमती–समुद्र संगमास यावे, कारण येथे स्नान-दानादी कर्मांचे फल अत्यंत श्रेष्ठ आहे. संगमाची पापनाशक महिमा वर्णिली असून समुद्राधिपती व नदी गोमती यांना भक्तिभावाने निश्चित वचनांसह अर्घ्य अर्पण करण्याची विधी सांगितली आहे. स्नानाच्या दिशा-नियमांनंतर पितृतर्पण व श्राद्ध, दक्षिणेचे महत्त्व आणि विशेष दान—विशेषतः सुवर्ण—यांची प्रशंसा केली आहे। त्यानंतर तुलापुरुष, भूमिदान, कन्यादान, विद्यादान व प्रतीक ‘धेनु’ दान इत्यादी दानप्रकार व त्यांची फळे सांगितली आहेत. श्राद्धपक्षातील अमावास्या व अन्य शुभकाळी फळवृद्धी विशेष मानली असून येथे दोषयुक्त श्राद्धही पूर्ण होते असे प्रतिपादन आहे. विविध प्रेतावस्थेत असलेल्यांनाही येथे स्नानाने उद्धार मिळतो असे म्हटले आहे. शेवटी चक्रतीर्थाची वैशिष्ट्यपूर्ण महिमा—चक्रचिन्हित शिळांचे १ ते १२ प्रकार, त्यांपासून भोग-मोक्षफळ, तसेच दर्शन-स्पर्श व अंतकाळी हरिस्मरणाने शुद्धी व मुक्ती—यांचा आश्वासक निष्कर्ष दिला आहे।
Shlokas
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । मा गच्छध्वं सुरनदीं कालिंदीं मा सरस्वतीम् । गच्छध्वं च द्विजश्रेष्ठा गोमत्युदधिसंगमे
प्रह्लाद म्हणाला—देवनदी गंगा, कालिंदी (यमुना) किंवा सरस्वतीकडे जाऊ नका। हे द्विजश्रेष्ठांनो, गोमती व समुद्र यांच्या संगमस्थानी जा।
Verse 2
प्राप्यते हेलया यत्र सर्वे कामा न संशयः । गोमतीजलकल्लोलैः क्रीडते यत्र सागरः
जिथे सहजपणे सर्व कामना प्राप्त होतात—यात संशय नाही; जिथे गोमतीच्या जललहरींच्या शिखरांत समुद्र जणू क्रीडा करीत असतो।
Verse 3
पापघ्नं गोमतीतीरं प्राप्यते पुण्यवन्नरैः । सागरेण च संमिश्रं महापातकनाशनम्
गोमतीचा पापनाशक तीर पुण्यवान पुरुषांना प्राप्त होतो; आणि समुद्राशी मिसळल्यावर ते स्थान महापातकांचाही नाश करणारे ठरते।
Verse 4
गोमती संगता यत्र सागरेण द्विजोत्तमाः । मुक्तिद्वारं तु तत्प्रोक्तं कलिकाले न संशयः
हे द्विजोत्तमांनो, जिथे गोमती समुद्राशी मिळते, ते कलियुगात ‘मुक्तिद्वार’ म्हणून सांगितले आहे—यात संशय नाही।
Verse 5
यत्पुण्यं लभते तूर्णं गंगासागरसंगमे । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्युदधिसंगमे
गंगा व समुद्र यांच्या संगमावर जे पुण्य त्वरेने मिळते, तेच पुण्य गोमती व समुद्र यांच्या संगमावरही प्राप्त होते।
Verse 6
नमस्कृत्य च तोयेशं गोमतीं च सरिद्वराम् । अर्घ्यं दद्याद्विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान्
जलाधीश (समुद्र) व सरित्श्रेष्ठा गोमतीला नमस्कार करून, विधीनुसार हातात कुश धारण करून अर्घ्य अर्पण करावे।
Verse 7
मंत्रेणानेन विप्रेंद्रा दद्यादर्घ्यं विधानतः । ब्राह्मणैः सह संगत्य सदा तत्तीर्थवासिभिः
हे विप्रश्रेष्ठांनो! याच मंत्राने विधिपूर्वक अर्घ्य द्यावे; ब्राह्मणांसह व त्या तीर्थात वसणाऱ्यांच्या संगतीने सदैव करावे।
Verse 8
भक्त्या चार्घ्यं प्रदास्यामि देवाय परमा त्मने । त्राहि मां पापिनं घोरं नमस्ते सुररूपिणे
भक्तीने मी हा अर्घ्य परमात्मा देवाला अर्पण करीन। मला—घोर पापीला—तार; हे सुररूपा, तुला नमस्कार असो।
Verse 9
तीर्थराज नमस्तुभ्यं रत्नाकर महार्णव । गोमत्या सह गोविंद गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते
हे तीर्थराजा! तुला नमस्कार; हे रत्नाकर महासागर! हे गोविंदा, गोमतीसह हा अर्घ्य स्वीकार कर; तुला नमो नमः।
Verse 10
दत्त्वा चार्घ्यं शिखां बद्ध्वा संस्मृत्य जलशायिनम् । कुर्याच्च प्राङ्मुखः स्नानं ततः प्रत्यङ्मुखस्तथा
अर्घ्य अर्पण करून, शिखा बांधून, जलशायी भगवंताचे स्मरण करावे। मग पूर्वाभिमुख स्नान करावे, आणि नंतर तसेच पश्चिमाभिमुखही।
Verse 11
स्नात्वा च परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयेत्ततः । विश्वेदेवादि संपूज्य पितॄणां श्राद्धमाचरेत्
स्नान करून परम भक्तीने पितरांचे तर्पण करावे. नंतर विश्वेदेव आदींचे विधिपूर्वक पूजन करून पितृश्राद्ध करावे.
Verse 12
यथोक्तां दक्षिणां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं विप्रसत्तमाः
शास्त्रोक्त दक्षिणा द्यावी—“विष्णु माझ्यावर प्रसन्न होवोत” असे म्हणत. हे श्रेष्ठ विप्रांनो, विशेषतः सुवर्णदान करावे.
Verse 13
दंपत्योर्वाससी चैव कंचुकोष्णीषमेव च । लक्ष्म्या सह जगन्नाथो विष्णुर्मे प्रीयतामिति
दांपत्यासाठी वस्त्रे, तसेच कंचुक व उष्णीषही द्यावे—“लक्ष्मीसह जगन्नाथ विष्णु माझ्यावर प्रसन्न होवोत” असे म्हणत.
Verse 14
महादानानि सर्वाणि गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते
गोमती व समुद्राच्या संगमावर दिलेली सर्व महादाने, सप्तद्वीपांचा अधिपती होण्याचे फळ देतात आणि विष्णुलोकात मान मिळतो.
Verse 15
यस्तुलापुरुषं दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते
जो गोमती व समुद्राच्या संगमावर तुलापुरुषदान करतो, तो सप्तद्वीपांचा अधिपती होऊन विष्णुलोकात मान पावतो.
Verse 16
आत्मानं तोलयेद्यस्तु स्वर्णेन रजतेन वा । वस्त्रैर्वा कुंकुमैर्वापि फलैर्वापि तथा रसैः
जो कोणी सुवर्णाने किंवा रजताने, अथवा वस्त्रांनी, कुंकुमाने, फळांनी तसेच रसांनी स्वतःचे तुला करून तदनुसार दान करतो—तो तुलापुरुष-दान करतो.
Verse 17
भुक्त्वा भोगान्सुविपुलांस्तथा कामान्मनोहरान् । संपूज्यमानस्त्रिदशैर्याति विष्ण्वालयं नरः
अतिविपुल भोग व मनोहर कामनांचा उपभोग करून, देवांनी पूजिला गेलेला मनुष्य विष्णुलोकास प्राप्त होतो.
Verse 18
हिरण्यरूप्यदानं च ह्यश्वं धेनुं तथैव च । गोमतीसंगमे दत्त्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
गोमतीच्या संगमावर सुवर्ण-रजताचे दान, तसेच घोडा व धेनूचे दान केल्यास सर्व कामना पूर्ण होतात.
Verse 19
भूमिदानं च यो दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा शुचिर्हरिं स्मृत्वा तस्माद्धन्यतरो नहि
जो गोमती व समुद्राच्या संगमावर भूमिदान करतो, तेथे स्नान करून शुद्ध होऊन हरिचे स्मरण करतो—त्याहून अधिक धन्य कोणी नाही.
Verse 20
कन्यादानं च यः कुर्याद्विद्यादानमथापि वा । गोमत्याः संगमे स्नात्वा याति ब्रह्मपदं नरः
जो कन्यादान करतो, किंवा विद्यादानही करतो—गोमतीच्या संगमावर स्नान करून तो मनुष्य ब्रह्मपदास प्राप्त होतो.
Verse 21
यो दद्यात्स्वर्णधेनुं च घृतधेनुं समाहितः । ब्रह्माण्डदानमपि वा तस्य पुण्यमनंतकम्
जो एकाग्रचित्ताने स्वर्णधेनू व घृतधेनूचे दान करतो, किंवा ब्रह्माण्डदानही करतो, त्याचे पुण्य अनंत होते।
Verse 22
तथा लवणधेनुं च जलधेनुमथापि वा । दत्त्वा याति परं स्थानं गोमत्युदधिसंगमे
तसेच गोमती व समुद्राच्या संगमावर लवणधेनू किंवा जलधेनूचे दान केल्यास मनुष्य परम स्थानास जातो।
Verse 23
युगादिषु च सर्वेषु गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा संतर्प्य च पितॄनक्षयं लोकमाप्नुयात्
सर्व युगादि पर्वकाळी गोमती–समुद्र संगमावर स्नान करून व पितरांचे तर्पण केल्यास अक्षय लोक प्राप्त होतो।
Verse 24
आषाढ्यां च तथा माघ्यां कार्तिक्यां संगमे नरः । पितॄणां तर्पणं स्नानं श्राद्धं पावकपूजनम् । कुर्याच्चैव तथा दानं यदीच्छेदक्षयं पदम्
आषाढ, माघ व कार्तिक महिन्यात संगमस्थळी मनुष्याने स्नान, पितृतर्पण, श्राद्ध, पावकपूजन आणि दान करावे—अक्षय पद इच्छित असल्यास।
Verse 25
पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै यथा । तद्वच्छ्राद्धान्महाभाग गोमत्युदधिसंगमे
जसे गयाश्राद्धाने पितरांची अक्षय तृप्ती होते, तसेच—हे महाभाग—गोमती–समुद्र संगमावर केलेल्या श्राद्धानेही तसाच फल मिळतो।
Verse 26
कुर्य्यात्स्नानं तथा दानं पितॄणां तर्पणं तथा । पञ्चकासु द्विजश्रेष्ठास्तथा चैवाष्टकासु च
द्विजश्रेष्ठांनी पञ्चका दिवसांत तसेच अष्टका व्रतांतही स्नान, दान आणि पितरांचे तर्पण अवश्य करावे।
Verse 27
वैधृतौ च व्यतीपाते छायायां कुंजरस्य च । षष्ठ्यां च कपिलाख्यायां तथा हि द्वादशीषु च
वैधृति व व्यतीपात योगी, ‘कुंजरछाया’ नावाच्या दिवशी, ‘कपिला’ म्हणविलेल्या षष्ठीला तसेच द्वादशी तिथींनाही (हे कर्म विशेष फलदायी ठरते)।
Verse 28
गोमत्यां संगमे स्नात्वा दद्याद्दानं विशेषतः । निर्मलं स्थानमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति
गोमतीच्या संगमात स्नान करून विशेष भावाने दान करावे; तो निर्मळ धाम प्राप्त करतो, जिथे गेल्यावर पुन्हा शोक होत नाही।
Verse 29
श्राद्धपक्षे त्वमावास्यां गोमत्युदधिसंगमे । हेलया प्राप्यते पुण्यं दत्त्वा पिण्डं गयासमम्
श्राद्धपक्षातील अमावास्येला गोमती-समुद्र संगमावर अल्प प्रयत्नानेही पुण्य मिळते; तेथे पिंडदान केल्यास गया-समान फल प्राप्त होते।
Verse 30
तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन त्वमावास्यां द्विजोत्तमाः । श्राद्धं हि पितृपक्षांते कार्य्यं गोमतिसंगमे
म्हणून, हे द्विजोत्तमांनो, सर्व प्रयत्नाने पितृपक्षाच्या शेवटच्या अमावास्येला गोमती-संगमावर श्राद्ध अवश्य करावे।
Verse 31
यद्यप्यश्रोत्रियं श्राद्धं यद्यप्युपहतं भवेत् । पक्षश्राद्धकृतं पुण्यं दिनेनैकेन लभ्यते
जरी अश्रोत्रियासाठी श्राद्ध केले, आणि ते काही कारणाने बाधितही झाले, तरी येथे एका दिवसातच पक्षश्राद्धाचे पुण्य प्राप्त होते.
Verse 32
श्रद्धाहीनं मन्त्रहीनं पात्रहीनमथापि वा । द्रव्यहीनं कालहीनं मनसः स्वास्थ्यवर्जितम्
(जर कर्म) श्रद्धाहीन, मंत्रहीन, योग्य पात्राविना असेल; किंवा द्रव्याविना, योग्य काळाविना, आणि मनःस्वास्थ्य/स्थैर्याविना केलेले असेल—
Verse 33
श्राद्धपक्षे ह्यमायां तु गोमत्युदधिसंगमे । परिपूर्णं भवेत्सर्वं पितॄणां तृप्तिरक्षया
परंतु श्राद्धपक्षातील अमावास्येला गोमती-समुद्र संगमावर सर्व काही परिपूर्ण होते, आणि पितरांची तृप्ती अक्षय होते.
Verse 34
गोमती कमला चैव चंद्रभागा तथैव च । तिस्रस्तु संगता नद्यः प्रविष्टा वरुणालयम्
गोमती, कमला आणि चंद्रभागा—या तिन्ही नद्या संगम पावून वरुणालय म्हणजेच समुद्रात प्रवेश करतात.
Verse 35
गयायां पिंडदानेन प्रयागे ह्यस्थिपातने । तत्पुण्यं समवाप्नोति पक्षांते श्राद्धकृन्नरः
गयेत पिंडदानाने आणि प्रयागेत अस्थिपातनाने जे पुण्य मिळते, तेच पुण्य येथे पक्षाच्या शेवटी श्राद्ध करणारा मनुष्य प्राप्त करतो.
Verse 36
यदीच्छेत्सर्वतीर्थेषु हेलया त्वभिषेचनम् । स्नानं कुर्वीत भक्त्या वै गोमत्युदधिसंगमे
ज्याला सर्व तीर्थस्नानाचे फळ सहज मिळावे असे वाटते, त्याने गोमती व समुद्राच्या संगमावर भक्तीने स्नान करावे।
Verse 38
श्राद्धे कृते त्वमावस्यां पितृपक्षे च वै द्विजाः । अपुत्रा चैव या नारी काकवंध्या च या भवेत्
हे द्विजांनो! अमावास्या व पितृपक्षात श्राद्ध केल्यास, अपुत्रा स्त्री आणि काकवंध्या (वंध्यत्वग्रस्त) स्त्रीही या विधींनी प्रायश्चित्तरूप पुण्याची अधिकारी ठरते।
Verse 39
मृतपुत्रा तथा विप्राः संगमे स्नानमाचरेत् । दोषैः प्रमुच्यते सर्वैर्गोमप्युदधिसंगमे । स्नात्वा सुखमवाप्नोति प्रजां च चिरजीविनीम्
हे विप्रांनो! मृतपुत्रा स्त्रीनेही संगमावर स्नान करावे। गोमती–समुद्र संगमात स्नान केल्याने सर्व दोष दूर होतात। तेथे स्नान करून सुख व दीर्घायुषी संतती मिळते।
Verse 40
यानि कानि च दानानि पृथिव्यां सम्भवंति हि । तानि सर्वाणि देयानि गोमत्युदधिसंगमे
पृथ्वीवर जे जे प्रकारचे दान संभव आहेत, ती सर्व दाने गोमती–समुद्र संगमावर द्यावीत।
Verse 41
सर्वदैव च विप्रेन्द्रा विशेषात्सर्वपर्वसु । स्नानं कुर्वीत नियतो गोमत्युदधिसंगमे
हे विप्रश्रेष्ठांनो! नेहमीच, आणि विशेषतः सर्व पर्वकाळी, नियमाने गोमती–समुद्र संगमावर स्नान करावे।
Verse 42
दर्शनादेव पापस्य क्षयो भवति भो द्विजाः । प्रणामे मनसस्तुष्टिर्मुक्तिश्चैवावगाहने
हे द्विजांनो! केवळ दर्शनानेच पापक्षय होतो. प्रणाम केल्याने मन तृप्त होते आणि येथील जलात अवगाहन (स्नान) केल्याने मोक्षही प्राप्त होतो.
Verse 43
श्राद्धे कृते पितॄणां तु तृप्तिर्भवति शाश्वती । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः
श्राद्ध केल्याने पितरांना शाश्वत तृप्ती मिळते. आणि दान केल्याने मनोवांछित फलप्राप्ती होते—यात संशय नाही.
Verse 44
कृतकृत्यास्तु ते धन्या यैः कृतं पितृतर्पणम् । श्राद्धं च ऋषिशार्दूला गोमत्युदधिसंगमे
हे ऋषिशार्दूलांनो! धन्य ते कृतकृत्य जन, ज्यांनी गोमती व समुद्राच्या संगमावर पितृतर्पण आणि श्राद्ध केले आहे.
Verse 45
पितृपक्षे च वै केचिन्मातृपक्षे तथैव च । तथा श्वशुरपक्षे च ये चान्ये मित्रबांधवाः
काही पितृपक्षातील, तसेच काही मातृपक्षातील; तसेच काही श्वशुरपक्षातील, आणि इतर मित्र व बांधवजन आहेत.
Verse 46
स्थावरत्वं गता ये च पुद्गलत्वं च ये गताः । पिशाचत्वं गता ये च ये च प्रेतत्वमागताः
जे स्थावरत्वाला गेले आहेत, जे अन्य देहधारी अवस्थेत (पुद्गलत्वात) गेले आहेत, जे पिशाचत्वाला गेले आहेत आणि जे प्रेतत्वास आले आहेत—(सर्वांवर या तीर्थाची कृपा पोहोचते).
Verse 47
तिर्य्यग्योनिगता ये च ये च कीटत्वमागताः । स्नानमात्रेण ते सर्वे मुक्तिं यांति न संशयः
जे तिर्यक्-योनीत गेले आणि जे कीटत्वास प्राप्त झाले—ते सर्व केवळ स्नानमात्रानेच मुक्तीला जातात; यात संशय नाही.
Verse 48
किं पुनः श्राद्धदानादि गोमतीसंगमे तथा । कृत्वा मुक्तिमवाप्नोति मानवो नात्र संशयः
मग गोमती-संगमावर श्राद्ध, दान इत्यादी केल्यास तर किती अधिक फल! असे करून मनुष्य मुक्ती प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
Verse 49
श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा मुक्तिमवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति
श्रवण नक्षत्र व द्वादशीच्या योगात, गोमती-समुद्र-संगमावर स्नान केल्याने मुक्ती मिळते; त्या पदाला गेल्यावर शोक उरत नाही.
Verse 50
सन्त्यज्य सर्वतीर्थानि गोमत्युदधिसंगमे । स्नानं कृत्वा तथा श्राद्धं कृतकृत्यो भवेन्नरः । परं लोकमवाप्नोति ह्यर्चयित्वा तु वामनम्
सर्व तीर्थे बाजूला ठेवून गोमती-समुद्र-संगमावर स्नान व श्राद्ध केल्याने नर कृतकृत्य होतो; आणि तेथे वामनाचे पूजन करून परम लोक प्राप्त करतो.
Verse 51
सम्यक्स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेद्गरुडध्वजम् । पीतांबरधरो भूत्वा दिव्याभरणभूषितः
जो नर विधिपूर्वक स्नान करून गरुडध्वज (विष्णु) यांचे पूजन करतो, तो पीतांबरधारी होऊन दिव्य आभूषणांनी भूषित होतो.
Verse 52
वीक्ष्यमाणः सुरस्त्रीभिर्नागारिकृतकेतनः । चतुर्भुजधरो भूत्वा वनमालाविभूषितः । संस्तूयमानो मुनिभिर्याति विष्ण्वालयं नरः
देवस्त्रियांनी पाहिला गेलेला, दिव्य निवासात वसणारा, चतुर्भुज रूप धारण करून वनमाळेने विभूषित—मुनींनी स्तुत केलेला तो नर विष्णुलोकास जातो।
Verse 53
गोमतीसंगमे स्नात्वा कृतकृत्यो भवेन्नरः । यत्र दैत्यवधं कृत्वा विष्णुना प्रभविष्णुना
गोमतीच्या संगमात स्नान केल्याने मनुष्य कृतकृत्य होतो—त्याच स्थानी, जिथे परम पराक्रमी प्रभविष्णु विष्णूंनी दैत्यांचा वध केला होता।
Verse 54
चक्रं प्रक्षालितं पूर्वं कृष्णेन स्वयमेव हि । तेनैव चक्रतीर्थं हि ख्यातं लोकत्रये द्विजाः
पूर्वी स्वयं श्रीकृष्णांनी तेथे आपले चक्र प्रक्षाळित केले; म्हणून, हे द्विजांनो, ते स्थान त्रैलोक्यात ‘चक्रतीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।
Verse 55
भवंति यत्र पाषाणाश्चक्रांका मुक्तिदायकाः । यैः पूजितैर्जगन्नाथः कृष्णः सांनिध्यमाव्रजेत्
जिथे चक्रचिन्हांकित पाषाण मुक्तिदायक असतात; ज्यांची पूजा केल्याने जगन्नाथ श्रीकृष्ण भक्ताच्या पवित्र सान्निध्यात प्रकट होतात।
Verse 56
तत्रैव यदि लभ्येत चक्रैर्द्वादशभिः सह
आणि जर तेथेच बारा चक्रचिन्हांसह ते (पाषाण/चिन्ह) प्राप्त झाले तर।
Verse 57
द्वादशात्मा स विज्ञेयो मोक्षदः सर्वदेहिनाम् । एकचक्रांकितो यस्तु द्वारवत्यां सुशोभनः
तो द्वादश-स्वरूप असा जाणावा, जो सर्व देहधारी जीवांना मोक्ष देणारा आहे. जो एकचक्रचिन्हित आहे, तो द्वारवतीत अत्यंत शोभून दिसतो.
Verse 58
सुदर्शनाभिधानोऽसौ मोक्षैकफलदो हि सः । लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
तो ‘सुदर्शन’ या नावाने प्रसिद्ध असून एकमेव परम फल—मोक्ष—देणारा आहे. दोन (चिन्ह/रूप) असता तो लक्ष्मी-नारायण, जो भोग व मुक्ति ही दोन्ही फळे देतो.
Verse 59
त्रिभिस्त्रिविक्रमश्चैव त्रिवर्गफलदायकः । श्रीप्रदो रिपुहन्ता च चतुर्भिः संयुतः स हि
तीन (चिन्ह/रूप) असता तो त्रिविक्रम, त्रिवर्गाची फळे देणारा. चारांनी युक्त झाल्यावर तो श्री देतो आणि शत्रूंचा नाश करतो—असे सांगितले आहे.
Verse 60
पञ्चभिर्वासुदेवस्तु जन्ममृत्युभयापहः । प्रद्युम्नः षड्भिरेवासौ लक्ष्मीं कांतिं ददाति यः
पाच (चिन्ह/रूप) असता तो वासुदेव, जो जन्म-मृत्यूचे भय दूर करतो. सहा असता तो प्रद्युम्न, जो लक्ष्मी व कांती प्रदान करतो.
Verse 61
सप्तभिर्बलभद्रश्च चक्रगोऽत्र प्रकीर्तितः । लाच्छितश्चाष्टभिर्भक्तिं ददाति पुरुषोत्तमः
सात (चिन्ह/रूप) असता तो बलभद्र; येथे चक्रस्थ असा कीर्तित आहे. आठ असता, विशेष लाञ्छनयुक्त पुरुषोत्तम भक्ती प्रदान करतो.
Verse 62
सर्वं दद्यान्नवव्यूहो दुर्लभो यः सुरैरपि । दशावतारो दशमी राज्यदो नात्र संशयः
नऊ रूपांनी तो नवव्यूह होऊन सर्व काही देतो; देवांनाही जो दुर्लभ आहे। दहा रूपांनी तो दशावतार; दहावे चिन्ह राज्य देणारे—यात संशय नाही।
Verse 63
एकादशभिरैश्वर्यं चक्रगः संप्रयच्छति । निर्वाणं द्वादशात्मा च द्वादशभिर्ददाति च
अकरा (चिन्ह/रूप) यांनी चक्रग प्रभू ऐश्वर्य व समृद्धी देतो। बारा (चिन्ह/रूप) यांनी तो द्वादशात्मा होऊन निर्वाणही प्रदान करतो।
Verse 64
अत ऊर्ध्वं महाभागाः सौख्यमोक्षप्रदायकाः यतोऽत्र ते च पाषाणाः कृष्णचक्रेण चित्रिताः
म्हणून, हे महाभागांनो, यापुढे ही (वस्तू) सुख व मोक्ष देणारी मानली जाते; कारण येथे ते पाषाण कृष्णचक्राने अंकित आहेत.
Verse 65
तेषां स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा कृष्णचक्रेण चिह्नितः
त्यांचा केवळ स्पर्श केल्यानेच मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो। चक्रतीर्थात स्नान करून तो कृष्णचक्राच्या चिन्हाने चिह्नित होतो.
Verse 66
पूजयित्वा चक्रधरं हरिं ध्यायेत्सनातनम् । नापुत्रो नाधनो रोगी न स संजायते नरः
चक्रधारी हरिची पूजा करून सनातनाचे ध्यान करावे। असा मनुष्य पुत्रहीन, निर्धन किंवा रोगी असा जन्मत नाही.
Verse 67
ब्रह्महत्यादिकं पापं मनोवाक्कायकर्मजम् । तत्सर्वं विलयं याति सकृच्चक्रांकदर्शनात्
मन, वाणी व देहकर्मांपासून उत्पन्न होणारे ब्रह्महत्यादि पाप—ते सर्व एकदाच चक्राङ्काचे दर्शन होताच नष्ट होतात.
Verse 68
म्लेच्छ देशे शुभे वापि चक्रांको दृश्यते यदि । तत्र चैव हरिक्षेत्रं मुक्तिदं नात्र संशयः
म्लेच्छदेशात असो वा शुभ प्रदेशात—जर चक्राङ्क दिसला, तर तेथेच हरिक्षेत्र होते व ते मुक्तिदायक ठरते; यात संशय नाही.
Verse 69
मृत्युकालेऽपि सम्प्राप्ते यदि ध्यायेद्धरिं नरः । चक्रांकं धारयेदंगे स याति परमं पदम्
मृत्यूची वेळ आली तरी जर मनुष्य हरिचे ध्यान करील आणि अंगावर चक्राङ्क धारण करील, तर तो परम पदाला पोहोचतो.
Verse 70
हृदयस्थे च चक्रांके पूतो भवति तत्क्षणात् । नोपसर्पंति तं भीता दूताः कृष्णायुधं तदा । वैष्णवं लोकमा प्नोति नात्र कार्या विचारणा
हृदयात चक्राङ्क स्थित झाला की तो तत्क्षणी पवित्र होतो. तेव्हा कृष्णायुध उपस्थित असल्याने भीत दूत त्याच्याजवळ येत नाहीत. तो वैष्णव लोक प्राप्त करतो—यात विचार करण्याचे कारण नाही.
Verse 71
अपि पापसमाचारः किं पुनर्धार्मिकः शुचिः । गोमती संगमे स्नात्वा चक्रतीर्थे तथैव च । मुच्यते पातकैर्घोरै र्मानवो नात्र संशयः
पापाचारात रत मनुष्यही—मग धर्मात्मा व शुचि यांची तर गोष्टच काय—गोमती-संगमात आणि तसेच चक्रतीर्थात स्नान करून घोर पातकांपासून मुक्त होतो; यात संशय नाही.
Verse 72
राजसाः सत्त्वमायांति विष्णुधर्मं सनातनम् । क्षेत्रस्य तस्य माहात्म्यात्सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्
रजोगुणप्रधान जन त्या पवित्र क्षेत्राच्या माहात्म्याने सत्त्वगुणास येतात आणि विष्णूचा सनातन धर्म प्राप्त करतात—हेच सत्य म्हणून कीर्तित आहे।
Verse 73
तामसं राजसं चापि यत्किञ्चिद्विष्णुपूजने । तच्च सत्त्वत्वमायाति निम्नगा च यथार्णवे
विष्णुपूजेत जे काही तमोगुणी किंवा रजोगुणी असेल, तेही सत्त्वभावास रूपांतरित होते—जशी नदी समुद्राला मिळून त्याच्याशी एकरूप होते।
Verse 74
दुर्लभा द्वारका विप्र दुर्लभं गोमतीजलम् । दुर्लभं जागरो रात्रौ दुर्लभं कृष्णदर्शनम्
हे विप्र! द्वारका दुर्लभ आहे, गोमतीचे जल दुर्लभ आहे; रात्रौ जागरण दुर्लभ आहे, आणि श्रीकृष्णदर्शनही दुर्लभ आहे।
Verse 317
पक्षेपक्षे समग्रा तु पितृपूजा कृता च यैः । सम्पूर्णा जायते तेषां गोमत्युदधिसंगमे
जे लोक प्रत्येक पक्षात समग्र पितृपूजा करतात, त्यांची ती क्रिया गोमती-समुद्र संगमस्थानी खऱ्या अर्थाने पूर्ण होते।