Adhyaya 7

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा रथांगाख्यं महोदधिम् । चक्रांका यत्र पाषाणा दृश्यंते मुक्तिदायकाः

श्री प्रह्लाद म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठांनो! मग रथांग नावाच्या महोदधीस जावे; तेथे चक्रचिन्हांकित पाषाण दिसतात, जे मुक्तिदायक आहेत.

Verse 2

यैः पूज्यते जगन्नाथः प्रत्यहं भाव संयुतैः । सदा नेत्रैरनिमिषैर्वीक्ष्यते च जनार्दनः

जे भक्तिभावाने युक्त होऊन प्रतिदिन जगन्नाथाची पूजा करतात, ते जनार्दनाला सदैव अनिमेष नेत्रांनी पाहतात.

Verse 3

यच्च साक्षाद्भगवता दृष्टं कृष्णेन दृष्टितः । तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं चक्राख्यं परमं हरेः

आणि जे तीर्थ स्वयं भगवान् कृष्णाने आपल्या दृष्टिने प्रत्यक्ष पाहिले, तेच हरीचे परम ‘चक्र’ नावाचे तीर्थ आहे, जे सर्व पापांचा नाश करते.

Verse 4

यस्य प्रसिद्धिः परमा त्रैलोक्ये सचराचरे । प्रयागादधिकं यच्च मुक्तिदं ह्यस्ति पावनम्

ज्याची कीर्ती चराचरांसह त्रैलोक्यात परम आहे; आणि जे प्रयागापेक्षाही अधिक पावन व मुक्तिदायक असे म्हटले जाते.

Verse 5

सुरैरपि प्रपूज्यंते यत्रांगानि शरीरिणाम् । अंकितानि च चक्रेण षण्मासान्नात्र संशयः

जिथे देवताही देहधारी जीवांचे ते अवयव परमपूज्य मानतात, जे सहा महिन्यांतच चक्रचिन्हाने अंकित होतात—यात संशय नाही।

Verse 6

यद्दृष्ट्वा मुच्यते पापात्प्रसंगेनापि मानवः । तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां पावनं प्रवरं स्मृतम्

ज्या तीर्थाचे केवळ दर्शन झाले तरी, योगायोगानेसुद्धा, मनुष्य पापातून मुक्त होतो—तेच तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ पावन मानले गेले आहे।

Verse 7

तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठाः प्रक्षाल्य चरणौ मुदा । करौ चास्यं चैव पुनः प्रणमेद्दंडवत्पुनः

हे द्विजश्रेष्ठा! तेथे जाऊन आनंदाने पाय, हात व मुख धुऊन, मग दंडवत् होऊन पुन्हा प्रणाम करावा।

Verse 8

प्रणिपत्य गृहीत्वार्घ्यं पंचरत्नसमन्वितम् । सपुष्पाक्षतगंधैश्च फलहेमसुचंदनैः

प्रणाम करून पंचरत्नयुक्त अर्घ्य घ्यावे, आणि पुष्प, अक्षत, सुगंध, फळे, सुवर्ण व उत्तम चंदन यांसह ते अर्पण करावे।

Verse 9

संपन्नमर्घ्यमादाय मंत्रमेतमुदीरयेत् । प्रत्यङ्मुखः सुनियतः संमुखो वा महोदधेः

सिद्ध झालेले अर्घ्य घेऊन हा मंत्र उच्चारावा—संयमाने पश्चिमाभिमुख होऊन, किंवा महोदधीसमोर मुख करून।

Verse 10

ॐ नमो विष्णु रूपाय विष्णुचक्राय ते नमः । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं सर्वकामप्रदो भव

ॐ विष्णुरूपास नमस्कार, विष्णुचक्रास नमस्कार। माझ्याकडून अर्पिलेले हे अर्घ्य स्वीकारा; सर्व कामना पूर्ण करणारे व्हा।

Verse 11

अग्निश्च तेजो मृडया च रुद्रो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन्वाडवाः सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

‘अग्नी त्याचे तेज, रुद्र त्याची कृपाशक्ती; विष्णु त्याचा जीवनबीज, आणि ते अमृताची नाभी आहे।’ हे ऋषींनो, हे सत्य वचन बोलून मग नद्यांच्या पतीत स्नान करावे।

Verse 12

मृदमालभ्य सजलां विप्रा देवकरच्युताम् । धारयित्वा तु शिरसा स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि

हे विप्रांनो, देवाच्या हातातून पडलेली ओलसर माती घेऊन, ती शिरावर धारण करून, विधिपूर्वक स्नान करावे।

Verse 13

तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । तर्पयित्वा हविर्द्रव्यं प्रोक्षयित्वा च भक्तितः

यथाक्रम पितरांना, देवांना आणि मनुष्यांना तर्पण द्यावे; त्यांना तृप्त करून भक्तीने हविर्द्रव्यावर पवित्र जलाचे प्रोक्षण करावे।

Verse 14

अश्वमेधसहस्रेण सम्यग्यष्टेन यत्फलम् । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः

सहस्र अश्वमेध यज्ञ सम्यक् रीतीने केल्याने जे फळ मिळते, हे द्विजोत्तमांनो, तेच फळ चक्रतीर्थात केवळ स्नानाने प्राप्त होते असे सांगितले आहे।

Verse 15

प्रयागे यत्फलं प्रोक्तं माघ्यां माधवपूजने । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्र तीर्थे द्विजोत्तमाः

हे द्विजोत्तमांनो! प्रयागात माघमासी माधवपूजनाचे जे फळ सांगितले आहे, तेच फळ चक्रतीर्थी केवळ स्नानमात्राने प्राप्त होते।

Verse 16

कारयेच्च ततः श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्सुवर्णेन राजतेन तथा पितॄन्

त्यानंतर श्रद्धायुक्त होऊन पितरांचे श्राद्ध करावे; आणि विश्वेदेवांना सुवर्णाने तसेच पितरांनाही रजताने सन्मानित करावे।

Verse 17

संतर्प्य भोजनेनैव वस्त्रालंकारभूषणैः । दीनान्धकृपणेभ्यश्च दानं देयं स्वशक्तितः

भोजनाने त्यांना तृप्त करून, वस्त्रे, अलंकार व भूषणे देऊन; तसेच दीन, अंध व दरिद्री जनांना स्वशक्तीनुसार दान द्यावे।

Verse 18

चक्रतीर्थे तीर्थवरे विशेषाद्द्विजसत्तमाः । रत्नदानं प्रकुर्वीत प्रीणनार्थं जगत्पतेः

हे द्विजसत्तमांनो! तीर्थश्रेष्ठ चक्रतीर्थी विशेषतः जगत्पतीला प्रसन्न करण्यासाठी रत्नदान करावे।

Verse 19

गन्त्रीमनडुहा युक्तां सर्वास्तरणसंयुताम् । सोपस्करां च दद्याद्वै विष्णुर्मे प्रीयतामिति

बैलांनी युक्त गाडी, सर्व आच्छादनांसह व आवश्यक उपस्करांसह दान करावी आणि म्हणावे—‘विष्णु माझ्यावर प्रसन्न होवोत।’

Verse 20

सुविनीतं शीलयुतं तथा सोपस्करं हयम् । भूषयित्वा च विप्राय दद्याद्दक्षिणया सह

सुशिक्षित, सदाचारयुक्त व साज-सामानासह घोडा अलंकृत करून ब्राह्मणास योग्य दक्षिणेसह दान द्यावे।

Verse 21

एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

हे द्विजश्रेष्ठांनो! असे केल्यास मनुष्य कृतकृत्य होतो आणि त्याचे त्रिकुलोत्पन्न पितरही मुक्तीला प्राप्त होतात।

Verse 22

प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । पच्यंते नरके ये च महारौरवसंज्ञके

जे प्रेतयोनीस गेले आहेत, जे कीटत्वास प्राप्त झाले आहेत, आणि जे ‘महारौरव’ नावाच्या नरकात यातना भोगत आहेत—

Verse 23

ते सर्वे तृप्तिमायांति चकतीर्थ प्रभावतः । श्राद्धे कृते द्विजश्रेष्ठा गयाश्राद्धफलं लभेत्

चक्रतीर्थाच्या प्रभावाने ते सर्व तृप्त होतात; हे द्विजश्रेष्ठांनो, तेथे श्राद्ध केल्यास गयाश्राद्धाचे फळ मिळते।

Verse 24

या गतिर्मातृभक्तानां यज्वनां या गतिः स्मृता । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः स्नात्वा तां लभते नरः

मातृभक्तांची जी गति सांगितली आहे आणि यज्वनांची जी गति स्मृत आहे, हे द्विजश्रेष्ठांनो, चक्रतीर्थात स्नान केल्याने मनुष्य तीच गति प्राप्त करतो।

Verse 25

श्राद्धं प्रशस्तं विप्रेंद्राः संप्राप्ते चंद्रसंक्षये । सूर्यग्रहे विशेषेण कुरुक्षेत्रफलं स्मृतम् । श्राद्धे स्नाने तथा दाने पितॄणां तर्पणे तथा

हे विप्रेंद्रांनो! चंद्रक्षयाच्या वेळी श्राद्ध अत्यंत प्रशस्त आहे. विशेषतः सूर्यग्रहणकाळी ते कुरुक्षेत्र-यात्रेच्या फळासमान सांगितले आहे—श्राद्ध, स्नान, दान आणि पितृतर्पण यांतही.

Verse 26

प्रशस्तं चक्रतीर्थं च नात्र कार्य्या विचारणा

चक्रतीर्थ निःसंशय अत्यंत प्रशस्त आहे; याविषयी अधिक विचार करण्याची गरज नाही।

Verse 27

सर्वदा पावनं विप्राश्चक्रतीर्थं न संशयः । यस्तु श्राद्धं प्रकुर्वीत यात्रायामागतो नरः

हे विप्रांनो! चक्रतीर्थ सर्वदा पावन आहे—यात संशय नाही. आणि जो मनुष्य यात्रेस येऊन श्राद्ध करतो…

Verse 28

चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम् । पूजितेषु द्विजेंद्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्

हे द्विजश्रेष्ठांनो! चक्रतीर्थी मधुसूदनाची (विष्णूची) विधिवत पूजा करून, आणि द्विजेंद्रांचा सत्कार केल्यास, विष्णूचे सान्निध्य प्राप्त होते।

Verse 29

वाचा कृतं कर्मकृतं मनसां समुपार्जितम् । स्नानमात्रेण तत्पापं नश्यते नात्र संशयः

वाणीने केलेले, कर्माने केलेले आणि मनात साठलेले पाप—येथे केवळ स्नानमात्राने नष्ट होते; यात संशय नाही।