Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 28

Devanagari script

चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम् । पूजितेषु द्विजेंद्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्

Transliteration

cakratīrthe dvijaśreṣṭhāḥ saṃpūjya madhusūdanam | pūjiteṣu dvijeṃdreṣu viṣṇusāṃnidhyamāpnuyāt

Translation

हे द्विजश्रेष्ठांनो! चक्रतीर्थी मधुसूदनाची (विष्णूची) विधिवत पूजा करून, आणि द्विजेंद्रांचा सत्कार केल्यास, विष्णूचे सान्निध्य प्राप्त होते।

Word by Word

• चक्रतीर्थे: at Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चक्रतीर्थ (प्रातिपदिक) = चक्र + तीर्थ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (चक्रस्य तीर्थम्)

• द्विजश्रेष्ठाः: the best of the twice-born (brahmins)
• द्विजश्रेष्ठाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विजश्रेष्ठ (प्रातिपदिक) = द्विज + श्रेष्ठ
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारय-समास (श्रेष्ठाः द्विजाः)

• संपूज्य: having duly worshipped
• संपूज्य: Kriya-visheshaṇa (Gerundial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done); उपसर्ग: सम्

• मधुसूदनम्: Madhusūdana (Viṣṇu)
• मधुसूदनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधुसूदन (प्रातिपदिक) = मधु + सूदन
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समास (मधुं सूदयति इति)

• पूजितेषु: when (they are) worshipped
• पूजितेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूजित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), बहुवचन; ‘द्विजेन्द्रेषु’ इत्यस्य विशेषणम्

• द्विजेन्द्रेषु: among the lords of the twice-born (eminent brahmins)
• द्विजेन्द्रेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विजेन्द्र (प्रातिपदिक) = द्विज + इन्द्र
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (द्विजानाम् इन्द्राः)

• विष्णुसांनिध्यम्: the presence/proximity of Viṣṇu
• विष्णुसांनिध्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णुसांनिध्य (प्रातिपदिक) = विष्णु + सांनिध्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समास (विष्णोः सांनिध्यम्)

• आप्नुयात्: would attain
• आप्नुयात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator (contextual; not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: best of brāhmaṇas (dvijaśreṣṭhāḥ)

Visual Art Cues

Scene: At the ghat-side shrine, Madhusūdana is worshiped with tulasī, lamps, and conch; nearby, brāhmaṇas are respectfully seated and offered food/dakṣiṇā; a sense of divine nearness pervades.

Characters & Entities

• Cakratīrtha
• Madhusūdana
• Viṣṇu
• Brāhmaṇas (dvija)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-worship is fulfilled by devotion to Viṣṇu and respectful service to saintly brāhmaṇas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha, praised as a place granting Viṣṇu’s sāṃnidhya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing proper pūjā of Madhusūdana and honoring leading brāhmaṇas (dvijendras).