Adhyaya 44

Verse 1

सूत उवाच । एतत्पुराणमखिलं पुरा स्कन्देन भाषितम् । भृगवे ब्रह्मपुत्राय तस्माल्लेभे तथांऽगिराः

सूत म्हणाले—हे संपूर्ण पुराण पूर्वी स्कंदाने ब्रह्मपुत्र भृगूला सांगितले; त्याच्याकडूनच अंगिरांनीही ते प्राप्त केले।

Verse 2

ततश्च च्यवनः प्राप ऋचीकश्च ततो मुनिः । एवं परंपरा प्राप्तं सर्वेषु भुवनेष्वपि

त्यानंतर च्यवनांनी ते प्राप्त केले आणि त्यानंतर मुनि ऋचीकांनी। अशा प्रकारे परंपरेने हे सर्व लोकांतही पोहोचले।

Verse 3

स्कान्दं पुराणमेतच्च कुमारेण पुरोद्धृतम् । यः शृणोति सतां मध्ये नरः पापाद्विमुच्यते

हे स्कंदपुराण दिव्य कुमाराने (कुमारस्वामीने) प्रथम प्रकट केले आहे। जो सत्पुरुषांच्या मध्ये ते श्रवण करतो, तो पापातून मुक्त होतो.

Verse 4

इदं पुराणमायुष्यं चतुर्वर्णसुखप्रदम् । निर्मितं षण्मुखेनेह नियतं सुमहात्मना

हे पुराण आयुष्यवर्धक असून चारही वर्णांना सुख-कल्याण देणारे आहे. येथे महात्मा षण्मुख (षडानन) यांनी ते रचून विधिपूर्वक प्रतिष्ठित केले.

Verse 5

एवमेतत्समाख्यातमाख्यानं भद्रमस्तु वः

अशा प्रकारे हे आख्यान यथावत् सांगितले. तुमच्यावर मंगल होवो.

Verse 6

मण्डितं सप्तभिः खण्डैः स्कान्दं यः शृणुयान्नरः । न तस्य पुण्यसंख्यानं कर्तुं शक्येत केनचित्

सात खंडांनी अलंकृत स्कंदपुराण जो मनुष्य श्रवण करतो, त्याच्या पुण्याची गणना कोणालाही करता येत नाही.

Verse 7

य इदं धर्ममाहात्म्यं ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदक्षरसंख्यया

जो हा ‘धर्ममाहात्म्य’ ग्रंथ ब्राह्मणाला दान देतो, तो यातील अक्षरसंख्येइतका काळ स्वर्गलोकी वास करतो.

Verse 8

यथा हि वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्तद्वत्संख्या न विद्यते

जशी पावसाच्या धारा, जसे आकाशातील तारे, तसेच गंगेतल्या वाळूचे कण मोजता येत नाहीत—तसेच त्या पुण्याची संख्या नाही।

Verse 9

यो नरः शृणुयाद्भक्त्या दिनानि च कियन्ति वै । सर्वार्थसिद्धो भवति य एतत्पठते नरः

जो मनुष्य भक्तीने हे जितके दिवस शक्य तितके ऐकतो, तो सर्वार्थसिद्धी पावतो; आणि जो हे पठण करतो, तोही सर्व प्रयोजनांत सफल होतो।

Verse 10

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धनार्थी लभते धनम् । लभते पतिकामा या पतिं कन्या मनोरमम्

पुत्राची इच्छा असलेला पुत्र प्राप्त करतो, धनाची इच्छा असलेला धन प्राप्त करतो; आणि पतीची इच्छा असलेली कन्या मनोहर पती प्राप्त करते।

Verse 11

समागमं लभन्ते च बान्धवाश्च प्रवासिभिः । स्कान्दं पुराणं श्रुत्वा तु पुमानाप्नोति वाञ्छितम्

प्रवासात गेलेल्या बंधूंशीही नातेवाईकांचा पुनर्मिलाप होतो; आणि स्कंदपुराण श्रवण केल्याने मनुष्य इच्छित फल प्राप्त करतो।

Verse 12

शृण्वतः पठतश्चैव सर्वकामप्रदं नृणाम्

जे ऐकतात आणि जे पठण करतात—त्या मनुष्यांना हे सर्व कामना प्रदान करते।

Verse 13

पुण्यं श्रुत्वा पुराणं वै दीर्घमायुश्च विन्दति । महीं विजयते राजा शत्रूंश्चाप्यधितिष्ठति

हे पुण्यदायक पुराण श्रवण केल्याने मनुष्य निश्चयच दीर्घायुष्य प्राप्त करतो. राजा पृथ्वी जिंकतो आणि शत्रूंनाही आपल्या अधीन करतो.

Verse 14

वेदविच्च भविद्विप्रः क्षत्रियो राज्यमाप्नुयात् । धनं धान्यं तथा वैश्यः शूद्रः सुखमवाप्नुयात्

ब्राह्मण वेदांचा ज्ञाता होतो, क्षत्रिय राज्यसत्ता प्राप्त करतो. वैश्य धन-धान्यसमृद्धी मिळवतो आणि शूद्र सुख प्राप्त करतो.

Verse 15

अध्यायमेकं शृणुयाच्छ्लोकं श्लोकार्धमेव वा । यः श्लोकपादं शृणुयाद्विष्णुलोकं स गच्छति

कोणी एक अध्याय, एक श्लोक किंवा श्लोकाचा अर्धाही ऐकला तरी—जो श्लोकाचा एक पादही श्रवण करतो, तो विष्णुलोकास जातो.

Verse 16

श्रुत्वा पुराणमेतद्धि वाचकं यस्तु पूजयेत् । तेन ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव प्रपूजितः

हे पुराण श्रवण करून जो त्याच्या वाचकाचे पूजन करतो, त्याच्यामुळे ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र—तिघांचेही पूजन होते.

Verse 17

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

गुरूने शिष्याला एक अक्षर जरी दिले तरी, पृथ्वीवर असे कोणतेही धन नाही की ते देऊन मनुष्य त्या ऋणातून पूर्णपणे उऋणी होईल.

Verse 18

अतः संपूजनीयस्तु व्यासः शास्त्रोपदेशकः । गोभू हिरण्यवस्त्राद्यैर्भोजनैः सार्वकामिकैः

म्हणून शास्त्रांचा उपदेश करणारे व्यासमुनी विधिपूर्वक पूजनीय आहेत। त्यांना गाय, भूमी, सुवर्ण, वस्त्रे इत्यादी दान व सर्वकामना-तृप्त करणारे भोजन अर्पून सत्कार करावा।

Verse 19

य एवं भक्तियुक्तस्तु श्रुत्वा शास्त्रमनुत्तमम् । पूजयेदुपदेष्टारं स शैवं पदमाप्नुयात्

जो भक्तिभावाने हे अनुत्तम शास्त्र ऐकून उपदेशकाचे पूजन करतो, तो शैव पद—शिवाचे परम स्थान—प्राप्त करतो।

Verse 20

पुराणश्र वणादेव अनेकभवसंचितम् । पापं प्रशममायाति सर्वतीर्थफलं लभेत्

केवळ पुराण-श्रवणानेच अनेक जन्मांत साचलेले पाप शांत होते आणि सर्व तीर्थांचे फळ प्राप्त होते।

Verse 21

अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कण्ठस्थितविषेणापि यो जीवति स पातु वः

अमृत जरी उदरातच अडकले तरी सर्व देवता मरतील; पण कंठात विष असूनही जो जीवंत राहतो—तोच (नीलकंठ शिव) तुमचे रक्षण करो।

Verse 22

व्यास उवाच । इत्युक्त्वोपरते सूते शौनकादि महर्षयः । संपूज्य विधिवत्सूतं प्रशस्याथाभ्यनन्दयन्

व्यास म्हणाले—सूतांनी असे सांगून विराम घेतल्यावर, शौनकादी महर्षींनी विधिपूर्वक सूतांचे पूजन केले, त्यांची प्रशंसा केली आणि आनंदाने अनुमोदन केले।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कथितो भवता सर्गः प्रतिसर्गस्तथैव च । वंशानुवंशचरितं पुराणानामनुक्रमः

ऋषी म्हणाले—आपण सर्ग व प्रतिसर्ग, तसेच वंश-उपवंशांचे चरित्र आणि पुराणांचा अनुक्रम यथायोग्य सांगितला आहे।

Verse 24

मन्वन्तरप्रमाणं च ब्रह्माण्डस्य च विस्तरः । ज्योतिश्चक्रस्वरूपं च यथावदनुवर्णितम्

आपण मन्वंतरांचे प्रमाण, ब्रह्मांडाचा विस्तार आणि ज्योतींच्या चक्राचे खरे स्वरूपही यथाविधि वर्णिले आहे।

Verse 25

धन्याः स्म कृतकृत्याः स्म वयं तव मुखाम्बुजात् । स्कान्दं महापुराण हि श्रुत्वा सूतातिहर्षिताः

आम्ही धन्य आहोत, कृतकृत्य आहोत; तुमच्या मुखकमलातून स्कांद महापुराण ऐकून, हे सूत, आम्ही अतिशय हर्षित झालो आहोत।

Verse 26

वयं महर्षयो विप्राः प्रदद्मोऽद्य तवाऽशिषः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ चिरं जीव सुखी भव

आम्ही ब्राह्मण महर्षी आज तुला आशीर्वाद देतो—हे व्यासशिष्य, हे महाप्राज्ञ, दीर्घायुषी हो आणि सुखी हो।

Verse 27

इति दत्त्वाऽशिषस्तस्मै दत्त्वा वासोविभूषणम् । विसृज्य लोमशं सूतं यज्ञकर्माण्यथाचरन्

अशा रीतीने त्याला आशीर्वाद देऊन, वस्त्रे व भूषणे देऊन, त्यांनी लोमहर्षण सूताला सन्मानपूर्वक निरोप दिला; आणि मग यज्ञकर्मास प्रवृत्त झाले।

Verse 44

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये स्कन्दमहापुराणश्रवणपठनपुस्तकप्रदानपौराणिकव्यासपूजनमाहात्म्यवर्णनपूर्वकं समस्तस्कान्दमहा पुराणग्रन्थसमाप्त्युपसंहारसूतसत्कारवृत्तान्तवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखण्डातील चतुर्थ विभाग ‘द्वारका-माहात्म्य’ येथे—स्कंदमहापुराण श्रवण-पठनाची महिमा, ग्रंथदान, पौराणिक व्यासपूजन, तसेच समस्त स्कंदपुराणाची समाप्ती-उपसंहार व सूत-सत्काराचा वृत्तान्त—यांचे वर्णन करणारा चव्वेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।