Adhyaya 30

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । तदा तेषां सुतीर्थानां क्षेत्राणामभवन्मुदः । गन्तुं द्वारवतीं पुण्यां सर्वेषामपि सर्वशः

श्रीप्रह्लाद म्हणाले—तेव्हा त्या सर्व उत्तम तीर्थांमध्ये व पवित्र क्षेत्रांमध्ये, सर्व प्रकारे, पुण्य द्वारवती (द्वारका) येथे जाण्याची इच्छा करणाऱ्यांना महान आनंद झाला.

Verse 2

द्वारकागमने दृष्ट्वा तथा नारदगौतमौ । महोत्सवो महांस्तत्र भविष्यति मनोहरः

द्वारकेकडे होणारी यात्रा आणि नारद व गौतम यांना पाहून तेथे एक महान व मनोहर महोत्सव होणार, असा निश्चय झाला।

Verse 3

तीर्थानां कृष्णयात्रायां गन्तव्यमित्यवो चतुः । अथ ते ह्यृषयो देवाः सर्वतीर्थसमन्विताः

ते म्हणाले—“तीर्थांची ही कृष्णयात्रा आहे; आपण अवश्य जावे.” मग सर्व तीर्थसमर्थ्याने युक्त असे ते ऋषी व देव पुढे निघाले।

Verse 4

गौतमीं तु पुरस्कृत्य ययुर्द्वारवतीं मुदा । तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्यानि कृत्स्नशः । द्वारकागमनं चक्रुः सानन्दा ऋषयः सुराः

गौतमीला अग्रस्थानी ठेवून ते आनंदाने द्वारवतीस गेले. तेव्हा सर्व तीर्थे, पवित्र क्षेत्रे व अरण्याश्रम—सर्वस्व—द्वारकेकडे निघाले; ऋषी व देव हर्षित झाले।

Verse 5

श्रद्धया परया भक्त्या कृष्णदर्शनलालसाः । वीणानिनादतत्त्वज्ञं नारदं पथि तेऽ ब्रुवन्

परम श्रद्धा व भक्तीने, कृष्णदर्शनाची ओढ धरून, मार्गात त्यांनी वीणेच्या निनादाचे तत्त्व जाणणाऱ्या नारदांना सांगितले।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । राशयः पुण्यपुञ्जानां कृता वै तपसां तथा । यज्ञदानव्रतानां च तीर्थानां महतां भुवि

ऋषी म्हणाले—पृथ्वीवर पुण्यपुंजांचे राशी साठलेले आहेत; ते तप, तसेच यज्ञ, दान व व्रतांमुळे निर्माण होतात, आणि येथे महान तीर्थेही आहेत।

Verse 7

संप्राप्तस्तत्प्रसादोऽयं यद्द्रक्ष्यामः कुशस्थलीम् । पृच्छामहेऽधुना त्वां वै योगिनां परमं गुरुम्

हा प्रसाद आम्हांस प्राप्त झाला की आम्ही कुशस्थली (द्वारका)चे दर्शन घेऊ. म्हणून आता आम्ही तुम्हांस, योगिनांतील परम गुरु, प्रश्न विचारितो.

Verse 8

द्वारकायास्तु यात्रायां को विधिः संप्रकीर्तितः । नियमः कोऽत्र कर्त्तव्यो वर्जनीयं च किं मुने

हे मुने! द्वारका-यात्रेत कोणता विधी सांगितला आहे? तेथे कोणता नियम पाळावा आणि काय वर्ज्य करावे?

Verse 10

श्रोतव्यं कीर्तितव्यं च स्मर्तव्यं किं च वै पथि । उत्सवाश्चात्र के प्रोक्ता द्वारकायाश्च तत्पथि । एकैकश्च महाभाग भक्तानन्दविवर्द्धनम् । एतत्सर्वं महाभाग कृपया संप्रकीर्त्यताम्

मार्गात काय ऐकावे, काय कीर्तन करावे आणि काय स्मरण करावे? द्वारकेच्या मार्गावर कोणते उत्सव सांगितले आहेत? हे महाभाग, हे सर्व भक्तांचा आनंद वाढविते—कृपया सर्व सांगावे.

Verse 11

श्रीनारद उवाच । कृताभ्यंगस्तु पूर्वेद्युः संपूज्य श्रद्धया हरिम् । भोजयेद्वैष्णवान्विप्रान्स्वशक्त्या संप्रहर्षितः

श्री नारद म्हणाले—आदल्या दिवशी अभ्यंगस्नान करून श्रद्धेने हरिची पूजा करावी. मग आनंदित होऊन आपल्या शक्तीनुसार वैष्णव व ब्राह्मणांना भोजन द्यावे.

Verse 12

अनुज्ञातो महाविष्णोः प्रसादमुपयुज्य वै । शयीत भुवि सुप्रीतो द्वारकां कृष्णमानसः

महाविष्णूची अनुज्ञा घेऊन आणि त्यांचा प्रसाद ग्रहण करून, प्रसन्नचित्ताने भूमीवर शयन करावे; मन कृष्णात स्थिर ठेवून द्वारकेकडे जाण्याचा संकल्प करावा.

Verse 14

ततस्तु तदनुज्ञातो गीतवादित्रसंस्तवैः । यात्रारंभं प्रकुर्वीत द्वारकायां प्रहर्षितः

मग ती आज्ञा मिळाल्यावर, गीत-वाद्य व स्तोत्रगानासह हर्षितचित्ताने द्वारकेची यात्रा आरंभ करावी।

Verse 15

द्वारकां गच्छमानस्तु शान्तो दांतः शुचिः सदा । ब्रह्मचर्यमधः शय्यां कुर्वीत नियतेन्द्रियः

द्वारकेस जाताना शांत, संयमी व सदैव शुद्ध राहावे; ब्रह्मचर्य पाळून, इंद्रिये आवरून भूमीवर शयन करावे।

Verse 16

सहस्रनामपठनं पुराणपठनं तथा । कर्त्तव्यं सकृपं चित्तं सतां शुश्रूषणं तथा

सहस्रनामपाठ व पुराणपठन करावे; कृपायुक्त चित्त ठेवावे आणि सत्पुरुषांची शुश्रूषा-सेवा करावी।

Verse 17

अन्नदानादिकं सर्वं विभवे सति मानवः । अपि स्वल्पं स्वशक्त्या वै कृतं कोटिगुणं भवेत्

विभव असेल तर अन्नदानादी सर्व पुण्यकर्मे करावीत; स्वशक्तीनुसार केलेले थोडेसेही खरेच कोटिगुण फल देते।

Verse 18

पथि कृष्णस्य यो भक्त्या ग्रासमेकं प्रयच्छति । द्वीपांता तेन दत्ता भूः पुण्यस्यान्तो न विद्यते

कृष्णाच्या मार्गावर जो भक्तीने एक घासही अर्पित करतो, त्याने जणू द्वीपांच्या अंतापर्यंतची पृथ्वी दान केली; अशा पुण्याला अंत नाही।

Verse 19

किं पुनर्द्वारकाक्षेत्रे कृष्णस्य च समीपतः । कलावेकेकसिक्थे च राजसूयायुतं फलम्

मग पवित्र द्वारका-क्षेत्री, श्रीकृष्णाच्या सान्निध्यात तर किती अधिक! तेथे तिळकणाएवढे अर्पणही असंख्य राजसूय यज्ञांचे फल देते.

Verse 20

गयाश्राद्धसहस्राणि कृतानि शतसंख्यया । अन्नदानं कृतं यैस्तु द्वारकापथि मानवैः

द्वारकेच्या मार्गावर जे मानव अन्नदान करतात, त्यांच्यासाठी ते जणू हजारो गयाश्राद्धे—अगदी शेकड्यांनी मोजावी इतकी—केल्यासारखे ठरते.

Verse 21

औषधं चान्नपानीयं पादुके कंबलं तथा । वासांस्युपानहौ चैव वित्तं च विभवे सति । वर्जयेत्संकरं विद्वान्यूथालापांस्तथैव च

औषध, अन्न-पाणी, पादुका व कंबळ, वस्त्रे व पादत्राणे, तसेच सामर्थ्यानुसार धनही द्यावे. विद्वानाने अव्यवस्था टाळावी आणि गर्दीत निरर्थक बोलणेही टाळावे.

Verse 22

परनिन्दां च पैशुन्यं परस्य परिवञ्चनम् । परान्नं परपाकं च सति वित्ते त्यजेद्बुधः

पुरेसे धन असता, परनिंदा, चुगली, पराची फसवणूक, तसेच पराचे अन्न वा पराचा स्वयंपाक यावर अवलंबून राहणे—हे सर्व बुधाने त्यागावे.

Verse 23

न दोषो हीनवित्तस्य तावन्मात्रपरिग्रहे । श्रोतव्या सत्कथा विष्णोर्नामसंकीर्त्तनामृतम्

अल्पवित्त असणाऱ्यास आवश्यक तेवढेच घेण्यात दोष नाही. परंतु विष्णूच्या सत्कथा—त्याच्या नामसंकीर्तनाचे अमृत—श्रवण करावे.

Verse 24

द्वारकापथिगच्छद्भिरन्योन्यं भक्तिवर्द्धनम् । जप्तव्यं वैदिकं जाप्यं स्तोत्रमागमिकं तथा

द्वारका-पथाने जाणाऱ्यांनी परस्परांची भक्ती वाढवावी. वैदिक जप करावा आणि तसेच आगमिक स्तोत्रांचे पठणही करावे.

Verse 25

यात्रायां यत्फलं प्रोक्तं श्रीकृष्णस्य च वै कलौ । न शक्यते मया वक्तुं वदनैर्युगसंख्यया

कलियुगात श्रीकृष्णाच्या यात्रेचे जे फळ सांगितले आहे, ते मी युगसंख्येइतक्या मुखांनीही पूर्णपणे सांगू शकत नाही.

Verse 26

इत्येतत्कथितं सर्वं यत्पृष्टं तु द्विजोत्तमाः । यतध्वं तत्प्रयत्नेन विष्णुप्राप्तौ च सत्वरम्

हे द्विजोत्तमांनो, तुम्ही जे विचारले ते सर्व सांगितले. आता प्रयत्नपूर्वक त्यासाठी यत्न करा आणि शीघ्र विष्णुप्राप्तीसाठी तत्पर व्हा.

Verse 27

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवं ते नारदेनोक्ता मुनयो हृष्टमानसाः । चक्रुस्ते सहिताः सर्वे कृष्णदेवस्य तत्पथि

श्रीप्रह्लाद म्हणाले—नारदांनी असे सांगितल्यावर ते मुनि हर्षितचित्त झाले आणि सर्वजण एकत्र श्रीकृष्णदेवाच्या त्या मार्गाने निघाले.

Verse 28

केचिच्छृण्वन्ति ता विष्णोः सत्कथा लोकविश्रुताः । यासां संश्रवणादेव भगवान्विशते हृदि

काही जण विष्णूच्या त्या पवित्र, लोकप्रसिद्ध कथा ऐकतात; ज्यांचे केवळ श्रवण केल्यानेच भगवान हृदयात प्रवेश करतात.

Verse 29

कीर्त्यमानानि नामानि महापुण्यप्रदानि वै । पावनानि सदा लोके कलौ विप्रा विशेषतः

कीर्तन केलेली नामे निश्चयच महापुण्य देणारी आहेत; ती जगात सदैव पावन करतात—विशेषतः कलियुगात, हे ब्राह्मणांनो।

Verse 30

पुराणसंहिता दिव्या मुनिभिः परिकीर्तिताः । प्रकाशयंति या विष्णोर्महिमानं सुमंगलम्

मुनिंनी परिकीर्तित केलेल्या पुराणांच्या दिव्य संहिता विष्णूचा परम मंगलमय महिमा प्रकाशित करतात।

Verse 31

सद्गुणाः कर्मवीर्य्याणि कृतानि विष्णुना पुरा । लीलावताररूपैस्तु शृण्वन्ति परया मुदा

ते परमानंदाने विष्णूचे सद्गुण व पूर्वी केलेली वीरकर्मे, त्याच्या लीलावताररूपांनी प्रकट झालेली, ऐकतात।

Verse 32

अपरे वासुदेवस्य चरितानि सुमंगलाः । वदंति परया भक्त्या सानन्दाः साश्रुलोचनाः

इतर जण आनंदाने भरलेले व अश्रुपूर्ण नेत्रांनी, पराभक्तीने वासुदेवाची परम मंगलमय चरित्रे वर्णन करतात।

Verse 33

अन्ये स्मरंति देवेशमनादिनिधनं विभुम् । केचिज्जपंति मुनयः स्तोत्राणि परया मुदा

काही जण देवेश—आदि-अंत रहित सर्वव्यापी प्रभू—याचे स्मरण करतात; आणि काही मुनि परमानंदाने स्तोत्रांचा जप करतात।

Verse 34

केचित्तु शतनामानि जपन्ति मुनयः पथि । अन्ये सहस्रनामानि लक्षनाम तथाऽपरे

काही मुनी मार्गात शतनामांचा जप करतात; काही सहस्रनामांचा, तर काही अन्य लक्षनामांचा जप करतात।

Verse 35

केचिल्लौकिकगीतानि हरिनामानि हर्षिताः । उत्सवैश्च व्रजंत्यन्ये पताकादिविभूषिताः

काही जण हर्षाने हरिनामयुक्त लौकिक गीते गातात; तर काही उत्सवयात्रेत ध्वज-पताका इत्यादींनी सजून पुढे जातात।

Verse 36

गीतवादित्रघोषेण करतालस्वनेन च । नास्ति धन्यतमस्तस्मात्त्रिषु लोकेषु कश्चन

गीत-वाद्यांच्या घोषाने आणि करतालांच्या नादाने युक्त असे भक्त—त्रैलोक्यात त्यांच्याहून अधिक धन्य कोणी नाही।

Verse 37

दर्शनं यस्य संजातं वैष्णवानामनुत्तमम् । तथैव जाह्नवी पुण्या यमुना च सरस्वती

ज्याला वैष्णवांचे अनुपम दर्शन झाले, त्याला पुण्यस्वरूपा जाह्नवी (गंगा), यमुना आणि सरस्वती यांचे फळही तद्वत् प्राप्त होते।

Verse 38

रेवाद्याः सरितः सर्वाः प्रचक्रुर्गीतनर्त्तनम् । प्रयागादीनि तीर्थानि सागराः पर्वतोत्तमाः

रेवेपासून आरंभ करून सर्व नद्या गीत-नृत्यात प्रवृत्त झाल्या; प्रयागादी तीर्थे, सागर आणि श्रेष्ठ पर्वतही (त्या उत्सवात) सहभागी झाले।

Verse 39

वाराणसी कुरुक्षेत्रं पुण्यान्यन्यानि कृत्स्नशः । त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि क्षेत्राणि देवनायकाः । चक्रुर्गीतं च नृत्यं च द्वारकायाश्च सत्पथि

वाराणसी, कुरुक्षेत्र आणि इतर सर्व पुण्यतीर्थे—त्रैलोक्यातील जितकी तीर्थे व पवित्र क्षेत्रे आहेत, ती देव-नायकांसह—द्वारकेच्या सत्पथावर गीत-नृत्य करू लागली।

Verse 40

एकैकस्मिन्पदे दत्ते द्वारकापथि गच्छताम् । पुण्यं क्रतुसहस्राणां तत्पादरजसंख्यया

द्वारका-पथाने जाणाऱ्यांनी टाकलेला प्रत्येक एकेक पाऊल—पायाला लागलेल्या रजकणांच्या संख्येप्रमाणे—सहस्र यज्ञांइतके पुण्य देतो।

Verse 41

अथ ते मुनयः सर्वे तीर्थक्षेत्रादिसंयुताः । श्रीमत्कृष्णालयं दूराद्ददृशुर्नारदादयः

मग ते सर्व मुनि—तीर्थ, क्षेत्र इत्यादींच्या सामर्थ्यासह—नारद आदींच्या नेतृत्वाखाली, दूरूनच श्रीकृष्णांचे श्रीमद् आलय पाहू लागले।