Adhyaya 23

Verse 1

मार्कंडेय उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यमिंद्रद्युम्न निबोध मे । कलौ निवसते यत्र क्लेशहा रुक्मिणीपतिः

मार्कंडेय म्हणाले—हे इंद्रद्युम्ना, माझ्याकडून द्वारकेचे माहात्म्य ऐक; जिथे कलियुगातही क्लेशहर, रुक्मिणीपति भगवान वास करतात।

Verse 2

कलौ कृष्णस्य माहात्म्यं ये शृण्वंति पठंति च । न तेषां जायते वासो यमलोके युगाष्टकम्

कलियुगात जे श्रीकृष्णाचे माहात्म्य ऐकतात व पठण करतात, त्यांचा यमलोकी वास होत नाही—आठ युगांपर्यंतही नाही।

Verse 3

नित्यं कृष्णकथा यस्य प्राणादपि गरीयसी । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परं नृप

हे नृपा, ज्याला श्रीकृष्णकथा नित्य प्राणांपेक्षाही अधिक प्रिय आहे, त्याच्यासाठी इहलोकी व परलोकी काहीही दुर्लभ राहत नाही।

Verse 4

मन्वंतरसहस्रैस्तु काशीवासेन यत्फलम् । तत्फलं द्वारकावासे वसतां पंचभिर्दिनैः

हजारो मन्वंतर काशीवासाने जे पुण्यफळ मिळते, तेच पुण्यफळ द्वारकेत केवळ पाच दिवस राहिल्याने प्राप्त होते।

Verse 5

कलौ निवसते यस्तु श्वपचो द्वारकां यदि । यतीनां गतिमाप्नोति प्राह ह्येवं प्रजापतिः

कलियुगात श्वपच जरी द्वारकेत निवास करील, तरी तो यतींची गति प्राप्त करतो—असे प्रजापतीने सांगितले आहे।

Verse 6

द्वारकां गंतुकामं यः प्रत्यहं कुरुते नरः । फलमाप्नोति मनुजः कुरुक्षेत्रसमुद्भवम्

जो मनुष्य दररोज द्वारकेला जाण्याचा शुद्ध संकल्प करतो, तो कुरुक्षेत्र-तीर्थयात्रेचे पुण्यफळ प्राप्त करतो।

Verse 7

सोमग्रहे च यत्प्रोक्तं यत्फलं सोमनायके । दृष्ट्वा तत्फलमाप्नोति द्वारवत्यां जनार्द्दनम्

सोमग्रहणकाळी जे फळ सांगितले आहे आणि सोमनाथी जे पुण्य म्हटले आहे, तेच फळ द्वारवतीत जनार्दनाचे दर्शन घेतल्याने मिळते।

Verse 8

पुष्करे कार्त्तिकीं कृत्वा यत्फलं वर्षकोटिभिः । तत्फलं द्वारकावासे दिनेनैकेन जायते

पुष्करात कार्तिकी-व्रत कोट्यवधी वर्षे केल्याने जे पुण्यफळ मिळते, तेच पुण्यफळ द्वारकेत एक दिवस राहिल्याने उत्पन्न होते।

Verse 9

द्वारकायां दिनैकेन दृष्टे देवकिनंदने । फलं कोटिगुणं ज्ञेयमत्र लक्षशतोद्भवम्

द्वारकेत एका दिवसात देवकीनंदन श्रीकृष्णांचे दर्शन झाले तर त्याचे फळ कोटीपटीने वाढते; येथे लक्षो-लक्ष पुण्य उत्पन्न होते, असे जाणावे।

Verse 10

कलौ निवसतां भूप धन्यास्तेषां मनोरथाः । कृष्णस्य दर्शने नित्यं द्वारकागमने मतिः

हे राजन्! कलियुगात राहणाऱ्यांचे मनोरथ धन्य आहेत; ज्यांची बुद्धी सदैव श्रीकृष्णदर्शनात आणि द्वारकेस जाण्यात रत असते।

Verse 11

एकामपि द्वादशीं तु यः करोति नृपोत्तम । कृष्णस्य सन्निधौ भूप द्वारकायाः फलं शृणु

हे नृपोत्तम, हे भूप! श्रीकृष्णांच्या सान्निध्यात जो कोणी एकही द्वादशीचे व्रत करतो, त्याला द्वारकेचे फळ मिळते; ते फळ ऐका।

Verse 12

धन्यास्ते कृतकृत्यास्ते ते जना लोकपावनाः । दृष्टं कृष्णमुखं यैस्तु पापकोट्ययुतापहम्

धन्य ते, कृतकृत्य ते, ते लोकपावन जन आहेत; ज्यांनी श्रीकृष्णांचे मुख दर्शन केले आहे, ते कोट्यवधी पापांचा नाश करणारे आहे।

Verse 13

यत्फलं व्रतसंयुक्तैर्वासरैः कृष्णसंयुतैः । यज्ञैर्दानैर्बृहद्भिश्च द्वारकायां तथैकया

व्रतयुक्त व श्रीकृष्णार्पित दिवसांनी, तसेच महान यज्ञांनी व मोठ्या दानांनी जे फळ मिळते—तेच फळ द्वारकेत एकाच (आचरणाने)ही प्राप्त होते।

Verse 14

क्षीरस्नानं प्रकुर्वंति ये नराः कृष्ण मूर्धनि । शताश्वमेधजं पुण्यं बिंदुना बिंदुना स्मृतम्

जे नर श्रीकृष्णाच्या मस्तकावर क्षीराभिषेक करतात, त्यांच्या प्रत्येक थेंबाला शत अश्वमेधयज्ञजन्य पुण्य समजले जाते।

Verse 15

दधि क्षीराद्दशगुणं घृतं दध्नो दशोत्तरम् । घृताद्दशगुणं क्षौद्रं क्षौद्राद्दशगुणोत्तरम्

दुधापेक्षा दह्याचे पुण्य दहापट; दह्यापेक्षा तुप दहापट अधिक; तुपापेक्षा मध दहापट पुण्यदायी; आणि मधापुढेही दहापट वाढ सांगितली आहे।

Verse 16

पुष्पोदकं च रत्नोदं वर्द्धनं च दशोत्तरम् । मंत्रोदकं च गंधोदं तथैव नृपसत्तम

हे नृपश्रेष्ठ! पुष्पोदक, रत्नोदक आणि वर्धन-जल हेही दहापट श्रेष्ठ सांगितले आहे; तसेच मंत्रोदक व सुगंधित जलही प्रशंसनीय आहे।

Verse 17

इक्षो रसेन स्नपनं शतवाजिमखैः समम् । तथैव तीर्थनीरं स फलं यच्छति भूमिप

हे भूमिप! ऊसाच्या रसाने स्नपन करणे शत वाजिमख (अश्वमेध) यज्ञास सम आहे; तसेच तीर्थजलाने स्नपन केल्यासही तेच फळ मिळते।

Verse 18

कृष्णं स्नानार्द्रगात्रं च वस्त्रेण परिमार्जति । तस्य लक्षार्जितस्यापि भवेत्पापस्य मार्जनम्

जो स्नानानंतर ओलसर देह असलेल्या श्रीकृष्णास वस्त्राने पुसतो, त्याच्या लक्षो पापांचेही प्रक्षालन होते।

Verse 19

स्नापयित्वा जगन्नाथं पुष्पमालावरोहणम् । कुरुते प्रतिपुष्पं तु स्वर्णनिष्कायुतं फलम्

जगन्नाथास स्नान घालून त्यांना पुष्पमाळा अर्पण केली असता, प्रत्येक पुष्पामागे सुवर्ण-निष्कासमान पुण्यफळ प्राप्त होते।

Verse 20

स्नानकाले तु देवस्य शंखादीनां तु वादनम् । कुरुते ब्रह्मलोके तु वसते ब्रह्मवासरम्

देवाच्या स्नानकाळी जो शंख इत्यादी मंगल वाद्य वाजवितो, तो ब्रह्मलोक प्राप्त करून तेथे ब्रह्माच्या एका दिवसाइतका काळ वास करतो।

Verse 21

स्नानकाले स कृष्णस्य पठेन्नामसहस्रकम् । प्रत्यक्षरं लभेत्प्रेष्टं कपिलागोशतोद्भवम्

स्नानकाळी जो कृष्णाचे सहस्रनाम पठण करतो, तो प्रत्येक अक्षरापाठीमागे शंभर कपिला गायी दान केल्यासारखे प्रिय पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 22

फलमेतन्महीपाल गीतायाः परिकीर्तितम् । गजेंद्रमोक्षणेनैवं स्तवराजेन कीर्त्तितम्

हे महीपाल! हे फळ गीतेसाठी सांगितले आहे; तसेच गजेंद्रमोक्षण—या स्तवराजासाठीही हेच फळ कीर्तित झाले आहे।

Verse 23

स्तवैरृषिकृतैरन्यैः पठितैश्च नराधिप । तोषमाप्नोति देवेशः सर्वान्कामान्प्रयच्छति

हे नराधिप! ऋषींनी रचलेल्या इतर स्तोत्रांचे पठण केल्यास देवेश प्रसन्न होतात आणि सर्व इच्छित कामना प्रदान करतात।

Verse 24

किं पुनर्वेदपाठं तु स्नानकाले करोति यः । तस्य यल्लभते पुण्यं न ज्ञातं नरनायक

हे नरनायक! जो स्नानपूजेच्या वेळी वेदपाठ करतो, त्याला जे पुण्य लाभते ते मोजता येत नाही।

Verse 25

स्नान काले च संप्राप्ते कृष्णस्याग्रे तु नर्तनम् । गीतं चैव पुनस्तत्र स्तवनं वदनेन हि

स्नानपूजेची वेळ आली की कृष्णासमोर नृत्य करावे; तेथेच गीत गावे आणि आपल्या मुखाने पुन्हा स्तवन करावे।

Verse 26

स्नानकाले तु कृष्णस्य जयशब्दं करोति यः । करताल समायुक्तं गीतनृत्यं करोति च

कृष्णाच्या स्नानपूजेच्या वेळी जो ‘जय’चा घोष करतो आणि करतालासह गीत-नृत्य करतो, (तो महान पुण्य मिळवतो)।

Verse 27

तत्र चेष्टां प्रकुर्वाणो हसते जल्पतेऽपि वा । मुक्तं तेन परं मातुर्योनियंत्रस्य निर्गमम्

त्या प्रसंगी कोणी हावभाव करील, हसेल किंवा बोलेल तरी, त्या भक्तिभावपूर्ण सहभागाने तो मातृयोनीच्या बंधनातून मुक्त होतो—पुनर्जन्माचा आग्रह तुटतो।

Verse 28

नोत्तानशायी भवति मातुरंके नरेश्वर । गुणान्पठति कृष्णस्य यः काले स्नानकर्मणः

हे नरेश्वर! स्नानविधीच्या वेळी जो कृष्णाचे गुण पठण करतो, तो पुन्हा आईच्या मांडीवर असहाय बालक होऊन पडून राहणार नाही।

Verse 29

चंदनागुरुमिश्रेण कंकुमेन सुगंधिना । विलेपयति यः कृष्णं कर्पूरमृगनाभिना । कल्पं तु भवने विष्णोर्वसते पितृभिः सह

जो भक्त चंदनात अगुरु मिसळून, सुगंधी कुंकुम तसेच कापूर व कस्तुरीने श्रीकृष्णाचे लेपन करतो, तो पितरांसह विष्णुलोकात एक कल्पपर्यंत वास करतो।

Verse 30

प्रत्येकं चंदनादीनामिंद्रद्युम्न न चान्यथा । नानादेशसमुद्भूतैः सुवस्त्रैश्च सुकोमलैः

हे इंद्रद्युम्न! निःसंशय, असेच आहे—चंदनादींचे प्रत्येक अर्पण आणि अनेक देशांतून आणलेल्या अतिशय कोमल उत्तम वस्त्रांचे समर्पण, द्वारकेत स्वतंत्र महान पुण्ययुक्त पूजाच ठरते।

Verse 31

धूपयित्वा सुगंधैश्च यो धूपयति मानवः । मन्वंतराणि वसते तत्संख्यानि हरेर्गृहे

जो मनुष्य सुगंधी धूपाने हरिला धूप अर्पित करतो, तो त्या अर्पणांच्या संख्येइतके मन्वंतर हरिच्या धामात वास करतो।

Verse 32

स्वशक्त्या देवदेवेशं भूषणैर्भूषयंति च । हेमजैरतुलैः शुभ्रैर्मणिजैश्च सुशोभनैः

ते आपल्या शक्तीनुसार देवदेवेश्वराला अलंकारांनी भूषवितात—अतुल सुवर्णभूषणांनी आणि उज्ज्वल, शोभिवंत रत्नांनी।

Verse 33

तेषां फलं महाराज रुद्राश्च वासवादयः

हे महाराज! अशा पूजेचे फळ रुद्र, इंद्र आणि इतर देवगणही (पूर्णपणे) जाणू शकत नाहीत।

Verse 34

जानंति मुनयो नैव वर्जयित्वा तु माधवम् । येऽर्चयंति जगन्नाथं कृष्णं कलिमलापहम् । केतकीतुलसीपत्रैः पुष्पैर्मालतिसंभवैः

माधवावाचून मुन्यांनाही हे पूर्ण जाणवत नाही; जे कलिमलापह जगन्नाथ श्रीकृष्णाची केतकी, तुळशीपत्रे व मालतीजन्य पुष्पांनी अर्चना करतात।

Verse 35

तद्देशसंभवैश्चान्यैर्भूरिभिः कुसुमैर्नृप । एकैकं नृप शार्दूल राजसूयसमं स्मृतम्

हे नृपा! त्या देशात उत्पन्न झालेल्या इतरही विपुल पुष्पांनी—हे राजशार्दूल—एकेक पुष्पार्पण राजसूय यज्ञासमान मानले गेले आहे।

Verse 36

ये कुर्वंति नराः पूजां स्वशक्त्या रुक्मिणीपतेः । क्रीडंति विष्णुलोके ते मन्वतरशतं नराः

जे नर आपल्या शक्तीनुसार रुक्मिणीपतीचे पूजन करतात, ते शंभर मन्वंतरांपर्यंत विष्णुलोकात क्रीडा करतात।

Verse 37

यः पुनस्तुलसीपत्रैः कोमलमंजरीयुतैः । पूजयेच्छ्रद्धया यस्तु कृष्णं देवकिनंदनम्

जो श्रद्धेने कोवळ्या मंजरीयुक्त तुळशीपत्रांनी देवकीनंदन श्रीकृष्णाचे पूजन करतो, तो परम पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 38

या गतिर्योगयुक्तानां या गतिर्योगशालिनाम् । या गतिर्दानशीलानां या गतिस्तीर्थसेविनाम्

योगयुक्तांची जी गती, योगनिष्ठांची जी गती; दानशीलांची जी गती, आणि तीर्थसेवकांची जी गती—

Verse 39

या गतिर्मातृभक्तानां द्वादशीं वेधवर्जिताम् । कुर्वतां जागरं विष्णोर्नृत्यतां गायतां फलम्

मातृभक्तांना जी परम गती मिळते, तसेच वेधवर्जित द्वादशीला विष्णूसाठी जागरण करून नाचत-गात भक्ती करणाऱ्यांना जे फळ मिळते—तेच फळ प्राप्त होते।

Verse 40

वैष्णवानां तु भक्तानां यत्फलं वेदवादिनाम् । पठतां वैष्णवं शास्त्रं वैष्णवानां तु यच्छताम्

हे राजन्! भक्त वैष्णवांना जे फळ मिळते, तेच वेदवाद्यांना; वैष्णव शास्त्राचे पठण करणाऱ्यांना आणि वैष्णवांना दान देणाऱ्यांनाही तेच फळ प्राप्त होते।

Verse 41

तुलसीमालया कृष्णः पूजितो रुक्मिणी पतिः । फलमेतन्महीपाल यच्छते नात्र सशयः

तुळशीमाळेने पूजिला गेलेला रुक्मिणीपती श्रीकृष्ण हे फळ देतो, हे महीपाल—यात संशय नाही।

Verse 42

यथा लक्ष्मीः प्रिया विष्णोस्तुलसी च ततोऽधिका । द्वारकायां समुत्पन्ना विशेषेण फलाधिका

जशी लक्ष्मी विष्णूला प्रिय आहे, तशीच तुळशी त्याहूनही अधिक प्रिय आहे; आणि द्वारकेत उत्पन्न झालेली तुळशी विशेषतः अधिक फलदायी आहे।

Verse 43

यत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तुलसीदलमालया । पूजितो द्वारकातुल्यं पुण्यं स यच्छते कलौ

विष्णु जिथे कुठे असोत, तुळशीदलांच्या माळेने त्यांची पूजा केली तर, कलियुगातही तो द्वारकेसमान पुण्य देतो।

Verse 44

योऽर्चयेत्केतकीपत्रैः कृष्णं कलिमलापहम् । पत्रेपत्रेऽश्वमेधस्यफलं यच्छति भूभुज

हे राजन्! जो केतकीच्या पानांनी कलिमलापह श्रीकृष्णाचे अर्चन करतो, तो प्रत्येक पानार्पणाने अश्वमेधयज्ञाचे फळ प्राप्त करतो।

Verse 45

योऽर्चयेन्मालतीपुष्पैः कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् । तेनाप्तं नास्ति संदेहो यत्फलं दुर्लभं हरेः

जो मालतीच्या फुलांनी त्रिभुवनेश्वर श्रीकृष्णाचे अर्चन करतो, तो निःसंशय हरिचे दुर्लभ फळ प्राप्त करतो।

Verse 46

ऋतुकालोद्भवैः पुष्पैर्योऽर्चयेद्रुक्मिणीपतिम् । सर्वान्कामानवाप्नोति दुर्लभान्देवमानुषैः

जो ऋतुकाळी उमललेल्या फुलांनी रुक्मिणीपती श्रीकृष्णाचे अर्चन करतो, तो देव-मानवांसही दुर्लभ अशा सर्व कामना प्राप्त करतो।

Verse 47

कृष्णेनागुरुणा कृष्णं धूपयंति कलौ युगे । सकर्पूरेण राजेन्द्र कृष्णतुल्या भवंति ते

हे राजेंद्र! कलियुगात जे कृष्णवर्ण अगुरूला कपूरासह जाळून श्रीकृष्णाला धूप अर्पित करतात, ते तेज-ऐश्वर्यात कृष्णतुल्य होतात।

Verse 48

साज्येन गुग्गुलेनापि सुगंधेन जनार्द्दनम् । धूपयित्वा नरो याति पदं भूयः सदा शिवम्

तुपमिश्रित सुगंधी गुग्गुळानेही जो जनार्दनाला धूप अर्पित करतो, तो पुन्हा परत येत नाही; तो सदा-शिव परम पदाला जातो।

Verse 49

यो ददाति महीपाल कृष्णस्याग्रे तु दीपकम् । पातकं तु समुत्सृज्य ज्योतीरूपं लभेत्पदम्

हे महीपाल! जो श्रीकृष्णाच्या अग्र दीप अर्पण करतो, तो पापाचा त्याग करून ज्योतिर्मय परम पद प्राप्त करतो.

Verse 50

द्वारे कृष्णस्य यो नित्यं दीपमालां करोति हि । सप्तद्वीपवतीराज्यं द्वीपेद्वीपे फलं लभेत्

जो श्रीकृष्णाच्या द्वारी नित्य दीपमाळा रचतो, तो सप्तद्वीप-सम्राज्याचे फळ पावतो आणि प्रत्येक द्वीपात यथोचित फळ मिळवतो.

Verse 51

नैवेद्यानि मनोज्ञानि कृष्णाय विनिवेदयेत् । कल्पांतं तत्पितॄणां हि तृप्तिर्भवति शाश्वती

मनास प्रिय असे नैवेद्य श्रीकृष्णाला अर्पण करावे; त्यामुळे त्याच्या पितरांना कल्पांतापर्यंत शाश्वत तृप्ती लाभते.

Verse 52

फलानि यच्छते यो वै सुहृद्यानि नरेश्वर । जायंते तस्य कल्पांतं सफलास्तु मनोरथाः

हे नरेश्वर! जो भक्तिभावाने उत्तम फळे अर्पण करतो, त्याचे मनोवांछित मनोरथ कल्पांतापर्यंत सफल होत राहतात.

Verse 53

तांबूलं तु सकर्पूरं सपूगं नरनायक । कृष्णाय यच्छते यो वै पदं तस्याग्निदैवतम्

हे नरनायक! जो कपूर व सुपारीसहित तांबूल श्रीकृष्णाला अर्पण करतो, तो अग्निदेवाशी संबंधित पद प्राप्त करतो.

Verse 54

सनीरं कर्पुरोपेतं कुंभं कृष्णाग्रतो न्यसेत् । कल्पांते न जलापेक्षां कुर्वंति च पितामहाः

कापूरसुगंधयुक्त पाण्याने भरलेला कुंभ श्रीकृष्णापुढे ठेवावा। असे केल्याने कल्पांतापर्यंत त्याच्या पितरांना पाण्याची उणीव भासत नाही।

Verse 56

तत्कुले नास्ति पापिष्ठो न च लोके यमस्य च । वायुलोकान्महीपाल न पुनर्विद्यते गतिः

त्या कुळात परम पापी कोणी नसतो आणि कोणाचेही यमलोकगमन होत नाही। हे राजन्, वायुलोकातून पुन्हा मर्त्यजन्माकडे परत येणे होत नाही।

Verse 57

कृष्णवेश्मनि यः कुर्य्यात्सधूपं पुष्पमंडपम् । सपुष्पकविमानैस्तु क्रीडते कोटिभिर्द्दिवि

जो श्रीकृष्णाच्या निवासस्थानी धूपासहित पुष्पमंडप करतो, तो स्वर्गात पुष्पांनी अलंकृत कोटी पुष्पक-विमानांत क्रीडा करतो।

Verse 58

चलच्चामरवातेन कृष्णं यस्तोषयेन्नरः । तस्योत्तमांगं देवेशश्चुंबते स्वमुखेन हि

जो मनुष्य हलत्या चामराच्या वाऱ्याने श्रीकृष्णाला संतुष्ट करतो, त्याच्या मस्तकाचे देवेश्वर स्वतः आपल्या मुखाने चुंबन करतात।

Verse 59

व्यजनेनाथ वस्त्रेण सुभक्त्या मातरिश्वना । देवदेवस्य राजेन्द्र कुरुते धर्मवारणम्

हे राजेंद्र, व्यजन आणि वस्त्र—हे दोन्ही सुभक्तीने अर्पण केल्यास मातरिश्वा (वायू) देवदेवासाठी धर्मरक्षणाचे आवरण करतो।

Verse 60

धूपं चंदनमालां तु कुरुते कृष्णसद्मनि । देवकन्यायुतैर्लक्षैः सेव्यते सुरनायकैः

जो कृष्णसद्मनी धूप व चंदनमाळ अर्पण करतो, त्याची सेवा देवांचे नायक व लक्षो देवकन्या करीत असतात।

Verse 61

ध्वजमारोपयेद्यस्तु प्रासादोपरि भक्तितः । तस्य ब्रह्मपदे वासः क्रीडते ब्रह्मणा सह

जो भक्तिभावाने प्रासादाच्या शिखरावर ध्वज चढवितो, त्याचा वास ब्रह्मपदी होतो आणि तो तेथे ब्रह्म्यासह क्रीडा करतो।

Verse 62

प्रांगणं वर्णकोपेतं स्वस्तिकैश्च समन्वितैः । देवदेवस्य कुरुते क्रीडते भुवनत्रये

जो देवाधिदेवाच्या प्रांगणास वर्णरचना व मंगल स्वस्तिकांनी सजवितो, तो त्रिभुवनात आनंदाने क्रीडा करतो।

Verse 63

यो दद्यान्मण्डपे पुष्पप्रकरं रुक्मिणीपतेः । देवोद्यानेषु सर्वेषु क्रीडते नरनायकैः

जो रुक्मिणीपतीच्या मंडपात पुष्पांचा ढीग अर्पण करतो, तो सर्व देवउद्यानांत श्रेष्ठ नरनायकांसह क्रीडा करतो।

Verse 64

प्रासादे देवदेवस्य चित्रकर्म करोति यः । वसते रुद्रलोके तु यावत्तिष्ठंति सागराः

जो देवाधिदेवाच्या प्रासादात चित्रकर्म व अलंकरण करतो, तो सागर जितका काळ टिकतील तितका काळ रुद्रलोकी वास करतो।

Verse 65

दद्याच्चन्द्रमयं यस्तु कृष्णोपरि नरेश्वर । वसते द्वारकां यावत्सोमलोके स तिष्ठति

हे नरेश्वर! जो श्रीकृष्णावर चंद्रमय चिन्हयुक्त अलंकार अर्पण करतो, तो द्वारका जितकी काळ टिकेल तितका तो सोमलोकी वास करतो।

Verse 66

छत्रं बहुशलाकं तु किंकिणीवस्रगुण्ठितम् । दिव्यरत्नैश्च संयुक्तं हेमदण्डसमन्वितम्

अनेक शलाकांनी युक्त छत्र, वस्त्र व किंकिणींनी गुंफलेले, दिव्य रत्नांनी जडित आणि सुवर्णदंडाने युक्त—

Verse 67

समर्पयति कृष्णाय च्छत्रं लक्षार्बुदैर्वृतम् । अमरैः सहितः सर्वैः क्रीडते पितृभिः सह

जो ते छत्र श्रीकृष्णाला समर्पित करतो, तो लक्ष-कोटींनी वेढलेला, सर्व अमरांसह आणि पितरांसहही क्रीडा करतो।

Verse 68

दद्यान्नरविमानं तु कृष्णाय नरनायक । सत्कृतो धनदेनैव वसते ब्रह्मवासरम्

हे नरनायक! जो श्रीकृष्णाला विमानासारखे भव्य वाहन दान देतो, तो कुबेराने सत्कृत होऊन ब्रह्माच्या एका दिवसापर्यंत वास करतो।

Verse 69

कृता पूजा दिकं भूप ज्वलंतं कृष्णमूर्द्धनि । आरार्तिकं प्रकुर्वाणो मोदते कृष्णसन्निधौ

हे भूप! पूजा करून जो श्रीकृष्णाच्या मस्तकासमोर ज्वलंत दीपाने आरती करतो, तो श्रीकृष्णसन्निधीत आनंदित होतो।

Verse 70

दीप्तिमंतं सकर्पूरं करोत्यारार्तिकं नृप । कृष्णस्य वसते लोके सप्तकल्पानि मानवः

हे नृपा! जो कापूरयुक्त तेजस्वी आरती करतो, तो मनुष्य कृष्णलोकी जाऊन सात कल्पांपर्यंत वास करतो.

Verse 71

धृत्वा शंखोदकं यस्तु भ्रामयेत्केशवोपरि । संनिधौ वसते विष्णोः कल्पांतं क्षीरसागरे

जो शंखोदक धारण करून केशवावर ते फिरवितो, तो क्षीरसागरात विष्णूच्या सान्निध्यात कल्पांतापर्यंत वास करतो.

Verse 72

एवं कृत्वा तु कृप्णस्य यः करोति प्रदक्षिणाम् । पठन्नामसहस्रं तु स्तवमन्यं पठन्नृप । सप्तद्वीपवतीपुण्यं लभते तु पदेपदे

असे करून, हे नृपा! जो कृष्णाची प्रदक्षिणा करतो—सहस्रनाम पठत किंवा अन्य स्तोत्र म्हणत—तो प्रत्येक पावलागणिक सप्तद्वीपवती पृथ्वीइतके पुण्य मिळवितो.

Verse 73

कुर्य्याद्दण्डनमस्कारमश्वमेधायुतैः समम् । कृष्णं संतोषयेद्यस्तु सुगीतैर्मधुरैः स्वरैः । सामवेदफलं तस्य जायते नात्र संशयः

दंडवत् नमस्काराचे पुण्य दहा हजार अश्वमेध यज्ञांइतके आहे. आणि जो मधुर स्वरांत सुगानांनी कृष्णाला संतुष्ट करतो, त्याला सामवेदाचे फळ मिळते—यात संशय नाही.

Verse 74

यो नृत्यति प्रहृष्टात्मा भावैर्बहु सुभक्तितः । स निर्द्दहति पापानि मन्वंतरकृतान्यपि

जो प्रफुल्ल अंतःकरणाने, गाढ भक्तिभावांनी नृत्य करतो, तो मन्वंतरान्मन्वंतर साचलेली पापेही जाळून टाकतो.

Verse 75

यः कृष्णाग्रे महाभक्त्या कुर्य्यात्पुस्तकवाचनम् । प्रत्यक्षरं लभेत्पुण्यं कपिलाशतदानजम्

जो श्रीकृष्णासमोर महाभक्तीने ग्रंथवाचन करतो, तो प्रत्येक अक्षरास शंभर कपिला गायींच्या दानाइतके पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 76

ऋग्यजुःसामभिर्वाग्भिः कृष्णं संतोषयंति ये । कल्पांतं ब्रह्मलोके तु ते वसंति द्विजोत्तमाः

जे ऋग्-यजुः-सामवेदांच्या वाणीने श्रीकृष्णाला संतुष्ट करतात, ते श्रेष्ठ द्विज कल्पांतापर्यंत ब्रह्मलोकी वास करतात।

Verse 77

योगशास्त्राणि वेदांता न्पुराणं कृष्णसन्निधौ । पठंति रविबिंबं ते भित्त्वा यांति हरेर्लयम्

जे कृष्णसन्निधीत योगशास्त्रे, वेदान्त व पुराणे पठण करतात, ते सूर्यबिंब भेदून हरिमध्ये लय पावतात।

Verse 78

गीता नामसहस्रं तु स्तवराजो ह्यनुस्मृतिः । गजेन्द्रमोक्षणं चैव कृष्णस्यातीव वल्लभम्

गीता, नामसहस्र, स्तवराज, अनुस्मृती आणि गजेन्द्रमोक्षण—हे सर्व श्रीकृष्णास अत्यंत प्रिय आहे।

Verse 79

श्रीमद्रागवतं यस्तु पठते कृष्णसन्निधौ । कुलकोटिशतैर्युक्तः क्रीडते योगिभिः सदा

जो कृष्णसन्निधीत श्रीमद्भागवताचे पठण करतो, तो आपल्या कुलाच्या कोट्यवधींसह सदैव योगीजनांबरोबर क्रीडा करतो।

Verse 80

यः पठेद्रामचरितं भारतं व्यासभाषितम् । पुराणानि महीपाल प्राप्तो मुक्तिं न संशयः

हे महीपाल! जो रामचरित्र, व्यासकथित भारत आणि पुराणे यांचे पठण करतो, तो निःसंशय मोक्ष प्राप्त करतो.

Verse 81

द्वादशीवासरे प्राप्त एवं कुर्वंति ये नराः । गीताद्यैः शतसाहस्रं पुण्यं यच्छति केशवः

द्वादशीचा दिवस आला की जे नर कीर्तनादि भक्तिकर्मांनी असे आचरण करतात, त्यांना केशव शतसाहस्रगुण पुण्य देतो.

Verse 82

जागरे कोटिगुणितं पुण्यं भवति भूभिप । वसतां द्वारकावासात्प्रत्यहं लभते फलम्

हे राजन्! जागरण केल्याने पुण्य कोटीगुणित होते; आणि जे द्वारकेत वसतात, त्यांना तेथे निवासमात्राने प्रतिदिन फल मिळते.

Verse 83

गोमतीनीरपूतानां कृष्णवक्त्रावलोकि नाम् । दर्शनात्पातकं तेषां याति वर्षशतार्जितम्

गोमतीच्या जलाने पावन झालेले आणि श्रीकृष्णमुखदर्शन लाभलेल्यांचे, त्या दर्शनमात्राने शंभर वर्षांचे संचित पाप नष्ट होते.

Verse 84

धन्यास्ते मानुषे लोके गोमत्युदधिवारिणा । तर्पयंति पितॄन्देवान्गत्वा द्वारवतीं कलौ

मानुषलोकी ते धन्य, जे कलियुगात द्वारवतीस जाऊन गोमती व समुद्राच्या जलाने पितरांना व देवांना तर्पण करतात.

Verse 85

गंगाद्वारे प्रयागे च गंगायां कुरुजांगले । प्रभासे शुक्लतीर्थे च श्रीस्थले पुष्करेऽपि च

गंगाद्वार येथे, प्रयाग येथे, कुरुजांगलातील गंगेत, प्रभास येथे, शुक्लतीर्थ येथे, श्रीस्थळ येथे आणि पुष्कर येथेही—

Verse 86

स्नानेन पिंडदानेन पितॄणां तर्पणे कृते । तृप्तिर्भवति भूपाल तथा गोमतिदर्शनात्

स्नानाने, पिंडदानाने आणि पितरांसाठी केलेल्या तर्पणाने तृप्ती होते, हे भूपाल; तसेच गोमतीचे दर्शन घेतल्यानेही तृप्ती मिळते.

Verse 87

योजनैर्बहुभिस्तिष्ठन्गोमतीति च यो वदेत् । चांद्रायणसहस्रस्य फलमाप्नोति यत्नतः

जो अनेक योजन दूर उभा राहूनही ‘गोमती’ असे उच्चारतो, तो प्रयत्नपूर्वक हजार चांद्रायण-व्रतांचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 88

धन्या द्वारवती लोके वहते यत्र गोमती । स्वयं तु तिष्ठते यत्र नित्यं रुक्मिणिवल्लभः

लोकी द्वारवती धन्य आहे, जिथे गोमती वाहते—आणि जिथे रुक्मिणीवल्लभ स्वयं नित्य वास करतात.

Verse 89

न स्नाता गोमतीतीरे कलौ पापेन मोहिताः । भविष्यति कथं तेषां पापबंधस्य संक्षयः

कलियुगात पापाने मोहित झालेले जे गोमतीतीरी स्नान करत नाहीत, त्यांच्या पापबंधनाचा क्षय कसा होईल?

Verse 90

निर्मिता स्वर्गनिःश्रेणी कलौ कृष्णेन गोमती । मनसः प्रीतिजननी जंतूनां नरसत्तम

हे नरश्रेष्ठा! कलियुगात श्रीकृष्णांनी गोमतीला स्वर्गाकडे नेणाऱ्या शिडीसारखी निर्माण केली; ती जीवांच्या मनात प्रीती व आनंद उत्पन्न करणारी आहे।

Verse 91

न दृश्यं स्वर्गसोपानं दृश्यते गोमतीसमम् । सुखदं पापिनां पुंसां स्नानमात्रेण मोक्षदम्

गोमतीसारखा स्वर्गाचा सोपान जगात दुसरा दिसत नाही। ती पापी पुरुषांनाही सुख देणारी असून केवळ स्नानमात्राने मोक्ष देणारी आहे।

Verse 92

गोमतीनीरसंयुक्तो यत्र गर्जति सागरः । तत्र गच्छेन्नरव्याघ्र कृष्णस्तिष्ठति यत्र वै

जिथे गोमतीच्या जलाशी संयुक्त होऊन सागर गर्जतो, हे नरव्याघ्रा, तिथे जा; कारण तिथेच श्रीकृष्ण विराजमान आहेत।

Verse 93

यत्र चक्रांकितशिला गोमत्युदधिनिःसृताः । यच्छंति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते

जिथे गोमती व समुद्रातून निघालेल्या चक्रांकित शिळा आहेत, त्या पूजिल्या असता मोक्ष देतात; अशा पुरीची सेवा कोण करणार नाही?

Verse 94

यत्र चक्रांकिता मृत्स्ना तिष्ठते निर्मला नृप । कलौ पापविनाशार्थं तां पुरीं को न सेवते

हे नृपा! जिथे निर्मळ चक्रांकित मृत्तिका आहे—कलियुगात पापविनाशासाठी—अशा पुरीची सेवा कोण करणार नाही?

Verse 95

अप्रदृश्या पुरा लोके दैत्यदानवरक्षसाम् । शरण्या देवतादीनां पुरीं तां को न सेवते

जी पुरी पूर्वी दैत्य-दानव-राक्षसांना अदृश्य व अगम्य होती, पण देवतादिंना आश्रय देणारी आहे—अशा पुरीचे सेवन कोण करणार नाही?

Verse 96

त्यजते यां कलौ नैव कृष्णो देवकिनन्दनः । कर्मणा मनसा वाचा तां पुरीं को न सेवते

ज्या पुरीला कलियुगातही देवकीनंदन श्रीकृष्ण कधीच त्यागत नाहीत, त्या नगरीचे कर्माने, मनाने व वाणीने पूजन-सेवन कोण करणार नाही?

Verse 97

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते नूनं दुःखसंसार बंधनात्

मार्कंडेय म्हणाले—हे राजन्, ऐक; मी पापांचा नाश करणारी कथा सांगतो; ती ऐकली असता निश्चयच दुःखमय संसारबंधनातून मुक्ती मिळते.

Verse 98

अवन्तीविषये पूर्वं ब्राह्मणो वेदपारगः । चंद्रशर्मेति विख्यातः शिवभक्तः सदा नृप

हे नृप, पूर्वी अवंती प्रदेशात वेदपारंगत असा एक ब्राह्मण होता; तो ‘चंद्रशर्मा’ म्हणून प्रसिद्ध आणि सदैव शिवभक्त होता.

Verse 99

मनसा कर्मणा वाचा नान्यं ध्याति सदाशिवात् । शैवाद्व्रताद्व्रतं नान्यत्करोति च नराधिप

हे नराधिप, तो मनाने, कर्माने व वाणीने सदाशिवाव्यतिरिक्त अन्य कोणाचेही ध्यान करीत नसे; आणि शैवव्रतांशिवाय दुसरे कोणतेही व्रत करीत नसे.

Verse 100

नोपवासं हरिदिने कुरुते न व्रतं हरेः । विना चतुर्दशीं राजन्नान्यदेवसमुद्भवम्

तो हरिदिनी उपवास करीत नाही, ना हरेचे व्रत आचरितो। हे राजन्, चतुर्दशीखेरीज अन्य देवतांपासून उद्भवलेले कोणतेही अनुष्ठान तो मानत नाही।

Verse 101

यत्रयत्र शिवक्षेत्रं यत्र तीर्थं तु शांकरम् । तत्र गच्छति राजेन्द्र वैष्णवं नैव गच्छति

हे राजेन्द्र, जिथेजिथे शिवक्षेत्र आहे, जिथे शांकर तीर्थ आहे, तिथे तो जातो; वैष्णव तीर्थांना तो जात नाही.

Verse 102

प्रतिवर्षं तु कुरुते सोमनाथस्य दर्शनम् । न जहाति विशेषेण सोमपर्व नरेश्वर

तो प्रतिवर्षी सोमनाथाचे दर्शन करीतो; आणि हे नरेश्वर, विशेषतः सोमपर्वाचा दिवस तो कधीही सोडत नाही.

Verse 103

एवं प्रकुर्वतस्तस्य वर्षाणि नवसप्ततिः । गतानि किल राजेन्द्र शिवभक्तिं प्रकुर्वतः

हे राजेन्द्र, अशा रीतीने शिवभक्ती आचरित असता त्याची एकोणऐंशी (७९) वर्षे गेली, असे म्हणतात.

Verse 104

कदाचित्सोमपर्वण्यागते सोमोपनायकम् । नानादेशान्महीपाल ह्यसंख्याताश्च मानवाः

हे महीपाल, एकदा सोमपर्वाचा दिवस आला असता, सोमयागासाठी अर्पण घेऊन नानादेशांतून असंख्य लोक येऊन जमले.

Verse 105

गताः कृष्णपुरीं सर्वे दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् । आहूतस्तैश्चंद्रशर्मा न गतो द्वारकां पुरीम्

सर्वजण कृष्णपुरीस गेले व प्रभु सोमेश्वरांचे दर्शन घेऊन त्यांनी चंद्रशर्माला बोलाविले; तरी तो द्वारकापुरीस गेला नाही।

Verse 106

शिवक्षेत्रात्परं तीर्थं नाहं मन्ये जग त्त्रये । नान्यदेवो मया ज्ञात ईश्वराद्देवनायकात्

त्रैलोक्यात शिवक्षेत्रापेक्षा श्रेष्ठ तीर्थ मी मानत नाही; आणि देवनायक ईश्वरावाचून अन्य देव मला ज्ञात नाही।

Verse 108

विनाऽन्ये चंद्रशर्माणं गतास्ते द्वारकां पुरीम् । अन्यस्मिन्दिवसे राजन्गच्छतः स्वगृहं प्रति । चक्रुस्ते दर्शनं स्वप्ने चंद्रशर्मपितामहाः

चंद्रशर्माला मागे ठेवून इतर सर्वजण द्वारकापुरीस गेले. नंतर दुसऱ्या दिवशी, हे राजन्, तो आपल्या घरी जात असता स्वप्नात चंद्रशर्माचे पितामह त्याला दर्शन देऊ लागले।

Verse 109

प्रेतभूता महाकायाः क्षुत्क्षामाश्चैव भीषणाः । दृष्ट्वा स्वप्नं महा रौद्रं भीतोऽसौ च प्रकंपितः

ते प्रेतासारखे, महाकाय, भुकेने क्षीण व अत्यंत भीषण होते. तो अतिरौद्र स्वप्न पाहून तो भयभीत झाला व थरथर कापू लागला।

Verse 110

चन्द्रशर्मोवाच । के यूयं विकृताकारा जंतूनां च भयानकाः । पृथ्वीसमुद्भवा जीवा न दृष्टा न श्रुता मया

चंद्रशर्मा म्हणाला—तुम्ही कोण, विकृताकार व प्राण्यांना भयावह? तुम्ही जणू पृथ्वीपासून उत्पन्न जीवांसारखे दिसता; पण ना मी तुम्हाला पाहिले, ना ऐकले।

Verse 111

प्रेता ऊचुः । मा भयं कुरु विप्रेंद्र तव पूर्वपितामहाः । आगतास्त्वत्समीपे तु महादुःखेन पीडिताः

प्रेत म्हणाले—हे विप्रश्रेष्ठा, भय करू नकोस. आम्ही तुझे पूर्वज पितामह आहोत; महान दुःखाने पीडित होऊन तुझ्या समीप आलो आहोत.

Verse 112

चन्द्रशर्मोवाच । इष्टं दत्तं तपस्तप्तं भवद्भिर्मत्पितामहैः । प्रेतत्वे कारणं यत्स्याद्भवतां विस्मयो मम

चंद्रशर्मा म्हणाला—हे माझ्या पितामहांनो, तुम्ही यज्ञ केले, दान दिले आणि तप केले. मग तुमच्यात प्रेतत्वाचे कारण कसे उत्पन्न झाले? हे मला आश्चर्य आहे.

Verse 113

प्रेता ऊचुः । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामः प्रेतयोनेस्तु कारणम् । वासरं वासुदेवस्य सदा विद्धं कृतं पुरा

प्रेत म्हणाले—हे पुत्रा, ऐक; आम्ही प्रेतयोनीचे कारण सांगतो. पूर्वी आम्ही वासुदेवाच्या पवित्र दिवसाचा वारंवार ‘विद्ध’ करून अपराध केला.

Verse 114

प्रेतत्वं तेन संप्राप्तमस्माभिः शृणु पुत्रक । विशेषेण कृतं रात्रौ विद्धं जागरणं हरेः

त्यामुळे आम्हाला प्रेतत्व प्राप्त झाले—हे पुत्रका, ऐक. विशेषतः रात्री हरिच्या जागरण-व्रताला ‘विद्ध’ करून आम्ही ते बिघडविले.

Verse 115

पतनं नरके घोरे भविष्यति न संशयः । त्वया सह न संदेहो यावदाभूतसंप्लवम्

घोर नरकात पतन होईल—यात संशय नाही; आणि तुझ्यासहही, निःसंशय, आभूतसंप्लव (महाप्रलय) येईपर्यंत ते चालेल.

Verse 116

चन्द्रशर्मोवाच । हरिभक्तिविहीनानां द्वादशीव्रतवर्जिनाम् । नाशं न याति प्रेतत्वं पूजितैः शंकरादिभिः

चंद्रशर्मा म्हणाला—हरिभक्तीहीन आणि द्वादशी-व्रत टाकून देणाऱ्यांचे प्रेतत्व नष्ट होत नाही; त्यांनी शंकरादी देवांची पूजा केली तरीही नाही।

Verse 117

न वा सन्तोषितो देवो भक्त्या त्रिपुरनाशनः । प्रदास्यति गतिं नूनं प्रेतत्वं न गमिष्यति

आणि जर भक्तीने त्रिपुरनाशन देव (शिव) संतुष्ट झाला नाही, तर तो निश्चयच मुक्तीची गती देणार नाही; त्यामुळे प्रेतत्व संपणार नाही।

Verse 118

प्रेता ऊचुः । प्रायश्चित्तं विना पुत्र द्वादशीवेधसंभवम् । आपन्न गच्छते नूनं प्रेतत्वं नैव गच्छति

प्रेत म्हणाले—हे पुत्रा, द्वादशीभंगातून झालेल्या दोषाचे प्रायश्चित्त न केल्यास मनुष्य निश्चयच आपत्तीत पडतो; प्रेतत्व अजिबात जात नाही।

Verse 119

प्रायश्चित्ती सदा पुत्र पूजयानोऽपि शंकरम् । विना केशवपूजाभिः पापं भजति गोवधम्

हे पुत्रा, जो सदैव प्रायश्चित्त करतो आणि शंकराची पूजा करतो तरी—केशवपूजा नसल्यास—तो गोवधासमान पापाचा भागी होतो।

Verse 120

प्रथमं केशवः पूज्यः पश्चाद्देवो महेश्वरः । पूजनीयाश्च भक्त्या वै याश्चान्याः संति देवताः

प्रथम केशवाची पूजा करावी, त्यानंतर प्रभु महेश्वराची; आणि इतर जे देव आहेत तेही भक्तीने पूजनीय आहेत।

Verse 121

मूलाच्छाखाः प्रशाखाश्च भवंति बहुशस्ततः । वासुदेवात्समुद्भूतं जगदेतच्चराचरम्

जसे एका मुळापासून अनेक फांद्या व उपफांद्या उत्पन्न होतात, तसे वासुदेवापासून हे सर्व चराचर जगत् प्रकट झाले आहे।

Verse 122

तस्मान्मूलं परित्यज्य शाखां नैवार्चयेद्बुधः । विशेषेण जगन्नाथं त्रैलोक्याधिपतिं हरिम्

म्हणून ज्ञानी पुरुषाने मूळ सोडून केवळ फांदीची पूजा कधीही करू नये—विशेषतः त्रैलोक्याधिपती जगन्नाथ हरि यांच्या उपासनेत।

Verse 123

तद्दिने ये प्रकुर्वंति सम्यग्वेधेन शोभितम् । सशल्यं तन्न संदेहः प्रेतत्वं याति तेन च

जे त्या दिवशी वेध-दोषाने युक्त, कलुषित विधीला ‘सम्यक्’ समजून करतात, ते कर्म निःसंशय ‘शल्ययुक्त’ ठरते; त्यायोगे ते प्रेतत्वास जातात।

Verse 124

हव्यं देवा न गृह्णन्ति कव्यं च पितरस्तथा । पूजां गृह्णाति नो सूर्यस्तथा चैव पितामहाः

त्या वेळी देव हव्य स्वीकारत नाहीत आणि पितरही कव्य ग्रहण करत नाहीत; तसेच सूर्यही पूजा स्वीकारत नाही, आणि पितामहही नाहीत।

Verse 125

प्रेतास्ते ये प्रकुर्वंति सशल्यं वासरं हरेः । पौर्णमासीद्वये प्राप्ते राका साग्निविवर्जिता

जे हरिच्या पवित्र वासरी ‘शल्ययुक्त’ कर्म करतात ते प्रेत होतात. जेव्हा दोन पौर्णिमा-व्रते एकत्र येतात, तेव्हा राका-पौर्णिमा अग्निवर्जित—अग्नीशिवाय—आचरावी.

Verse 126

विशेषेण तु वैशाखी श्राद्धादीनां प्रशस्यते । वैशाखे तु तृतीयां वै पूर्वविद्धां करोति यः

विशेषतः वैशाख मास श्राद्धादि कर्मांसाठी प्रशंसनीय आहे. पण जो वैशाखात तृतीयेला ‘पूर्वविद्धा’ मानून करतो, तो विधीविरुद्ध आचरण करतो.

Verse 127

हव्यं देवा न गृह्णंति कव्यं चैव पितामहाः । यत्र देवा न गृह्णंति कथं तत्र पितामहाः । तस्मात्कार्य्या तृतीया च पूर्वविद्धा बुधैर्नरैः

देव हव्य स्वीकारत नाहीत आणि पितर कव्य स्वीकारत नाहीत. जिथे देवच स्वीकारत नाहीत, तिथे पितर कसे स्वीकारतील? म्हणून बुध्दिमानांनी तृतीया ‘पूर्वविद्धा’ विधीने करावी.

Verse 128

कुर्वते यदि मोहाद्वा प्रेतत्वं शाश्वतं ततः । नापयाति कृतैः पुण्यैर्बहुशस्तीर्थसेवनैः

जर कोणी मोहाने ते (विधीविरुद्ध) करील, तर त्यातून शाश्वत प्रेतत्व येते. पुष्कळ पुण्यकर्मे व अनेक तीर्थसेवा करूनही ते सहज दूर होत नाही.

Verse 129

दशमीं पौर्णमासीं च पित्रोः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते

जो दशमी, पौर्णिमा आणि पितरांचे सांवत्सरिक दिन ‘पूर्वविद्ध’ मानून करतो, तो नरकास प्राप्त होतो.

Verse 130

दर्शश्च पौर्णमासी च साग्निकैः पूर्वसंयुता । नाग्निहीनैस्तु कर्त्तव्या पुनराह प्रजापतिः

साग्निक (अग्निधारी) लोकांनी दर्श व पौर्णिमा कर्म ‘पूर्व’ संयोगाने करावे; पण अग्निहीनांनी ते भिन्न विधीने करावे—असे प्रजापतीने पुन्हा सांगितले.

Verse 131

क्षयाहे तु पुनः प्रोक्ता स्वकालव्यापिनी तिथिः । श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यं ह्रासवृद्धी न कारणम्

क्षयतिथीच्या वेळी पुन्हा सांगितले आहे की जी तिथी आपल्या नियत काळात व्यापते तीच ग्राह्य. त्याच वेळी श्राद्ध करावे; तिथीची ह्रास-वृद्धी हे टाळण्याचे कारण नाही.

Verse 132

तत्रोक्तं मनुना पुत्र वेदांतैर्भाष्यकारिभिः । तत्प्रमाणं प्रकर्तव्यं प्रेतत्वं भवतोऽन्यथा

पुत्रा, तेथे मनूने तसेच वेदान्ताचार्य व भाष्यकारांनी जे सांगितले आहे तेच प्रमाण मानून आचरण करावे; अन्यथा तुला प्रेतत्व येईल.

Verse 133

एतै प्रकारैः प्रेतत्वं प्राणिनां जायते भुवि । निरीक्ष्य धर्मशास्त्राणि कार्य्यं विहितमात्मनः

अशा प्रकारांनी पृथ्वीवर प्राण्यांना प्रेतत्व येते. म्हणून धर्मशास्त्रे पाहून, स्वतःच्या हितासाठी जे विहित आहे ते कर्म करावे.

Verse 134

प्रणम्य सोमनाथं तु यात्रां कृत्वा न गच्छति । कृष्णस्य दर्शनार्थाय तस्य किं जायते फलम्

जो सोमनाथाला नमस्कार करून यात्रा करतो, पण कृष्णदर्शनासाठी पुढे जात नाही—त्याला मग कोणते फळ मिळते?

Verse 135

कथ्यते परमा मूर्तिर्हरिरीश्वरसं संस्थिता । विभेदो नात्र कर्तव्यो यथा शंभुस्तथा हरिः

परम मूर्ती हरि अशी सांगितली आहे, ती ईश्वरासह संयुक्त रूपाने प्रतिष्ठित आहे. येथे भेद करू नये; जसा शंभू तसाच हरि.

Verse 136

कृष्णस्य सोमनाथस्य नांतरं दृश्यते क्वचित् । यात्रा श्रीसोमनाथस्य संपूर्णा कृष्णदर्शनात्

कृष्ण आणि सोमनाथ यांच्यात कुठेही भेद दिसत नाही। श्रीसोमनाथाची यात्रा कृष्णदर्शनानेच पूर्ण होते।

Verse 137

तस्मादुभयतः पुत्र गन्तव्यं नात्र संशयः । दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं गंतव्यं द्वारकां प्रति

म्हणून, पुत्रा, दोन्हीकडे जाणे आवश्यक आहे—यात संशय नाही। सोमेश्वर देवाचे दर्शन करून द्वारकेकडे जावे।

Verse 138

प्रभासे सोमनाथस्य लिंगमध्ये व्यवस्थितः । स्वयं तिष्ठति पुण्यात्मा भोगं गृह्णाति केशवः

प्रभास येथे सोमनाथाच्या लिंगाच्या मध्यभागी पुण्यात्मा केशव स्वतः विराजमान असतो आणि अर्पित भोग स्वतः स्वीकारतो।

Verse 139

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं द्वारकां न नरो गतः । पतनं नरके घोरे पितॄणां च भविष्यति

जो मनुष्य सोमेश्वर देवाचे दर्शन करूनही द्वारकेला जात नाही, त्याचा घोर नरकात पतन होतो असे सांगितले आहे—आणि त्याच्या पितरांचेही।

Verse 140

विशेषेण त्वया वत्स न कृतं द्वादशीव्रतम् । व्रतं कृतं यदस्माभिस्तत्कृतं वेधसंयुतम् । निर्गमं यमलोकाद्धि तदस्माकं न दृश्यते

विशेषतः, वत्सा, तू द्वादशी-व्रत केले नाहीस. आणि आम्ही जे व्रत केले तेही दोषयुक्त झाले; म्हणून आमच्यासाठी यमलोकातून सुटका दिसत नाही.

Verse 141

चन्द्रशर्मोवाच । यदि तात मयाऽज्ञानान्न कृतं द्वादशीव्रतम् । कस्मात्कृतं सशल्यं तु भवद्भिर्द्वादशीव्रतम्

चन्द्रशर्मा म्हणाला—तात, मी अज्ञानाने द्वादशी-व्रत केले नाही; तर तुम्ही दोषयुक्त (सशल्य) द्वादशी-व्रत का केले?

Verse 142

प्रेता ऊचुः । कुविप्रैस्तु कुदैवज्ञैः शुक्रमायाविमोहितैः । पारुष्यताहेतुकैश्च प्रेतयोनिमिमां गताः

प्रेत म्हणाले—दुष्ट ब्राह्मण व भ्रष्ट दैवज्ञ यांनी धन-छलाच्या मायेत आम्हाला मोहित केले; कठोरता व क्रौर्यामुळे आम्ही या प्रेतयोनीस प्राप्त झालो आहोत.

Verse 143

दत्तं तप्तं हुतं जप्तमस्माकं विफलं गतम् । संप्राप्ता प्रेतयोनिस्तु सशल्याद्वादशीव्रतात्

आमचे दान, तप, हवन आणि जप—सर्व निष्फळ झाले; कारण दोषयुक्त (सशल्य) द्वादशी-व्रतामुळे आम्ही प्रेतयोनीस प्राप्त झालो आहोत.

Verse 144

सशल्यं ये प्रकुर्वंति वासरं केशव प्रियम् । तेषां पितामहाः स्वर्गात्प्रेतत्वं यांति पुत्रक

जे केशवप्रिय दिवस दोषयुक्त रीतीने पाळतात, त्यांच्या पितामह स्वर्गातूनही पडून प्रेतत्वास जातात, पुत्रा.

Verse 145

चन्द्रशर्मोवाच । प्रेतत्वं नाशमायाति कथमेतत्पितामहाः । कर्मणा केन तत्सर्वं यच्चाहं प्रकरोमि तत्

चन्द्रशर्मा म्हणाला—माझ्या पितामहांचे प्रेतत्व कसे नष्ट होत नाही? कोणत्या कर्माने हे सर्व शांत होईल? जे कर्तव्य आहे ते सर्व मी करीन.

Verse 146

प्रेता ऊचुः । मा गयां मा प्रयागं च पुष्करे कुरुजांगले । अयोध्यायामवंत्यां वा मधुरायां न चार्बुदे

प्रेत म्हणाले—गया नाही, प्रयाग नाही, पुष्कर नाही, कुरुजांगलही नाही; अयोध्या नाही, अवंती नाही, मथुरा नाही, अर्बुदही नाही—या बाबतीत यांची बरोबरी नाही।

Verse 147

न चान्यत्तीर्थलक्षं तु वर्जयित्वा तु गोमतीम् । गंगा सरस्वती चैव नर्मदा नैव पुष्करम्

आणि गोमतीला वगळून इतर लाखो तीर्थेही नाहीत—गंगा, सरस्वती, नर्मदा, तसेच पुष्करही—या प्रयोजनात तिची बरोबरी करू शकत नाहीत।

Verse 148

यादृशं गोमतीतीरे कलौ प्रेतत्वनाशनम् । गोमतीनीरदानेन कृष्णवक्त्रविलोकनात्

कलियुगात गोमतीतीरी जसा प्रेतत्वाचा नाश होतो—गोमतीचे जलदान केल्याने आणि श्रीकृष्णमुखाचे दर्शन घेतल्याने।

Verse 149

विलयं यांति पापानि जन्मकोटिकृतान्यपि । वृथा संन्यासिनां पुण्यं वृथा च वनवासिनाम्

कोट्यवधी जन्मांत केलेली पापेही विलीन होतात। याच्या मानाने संन्याशांचे पुण्यही जणू व्यर्थ, आणि वनवास्यांचे पुण्यही जणू व्यर्थ।

Verse 150

सशल्यं वासरं विष्णोः कुर्वंति यदि पुत्रक । तस्माद्गच्छ मुखं पश्य पूर्णचन्द्रसमं मुखम्

हे पुत्रा! जर लोक विष्णूचा पवित्र दिवसही दोषयुक्त रीतीने करीत असतील, तर म्हणून तू जा आणि त्या मुखाचे दर्शन घे—जे पूर्णचंद्रासारखे तेजस्वी आहे।

Verse 151

कृष्णस्य द्वारकां गत्वा यथास्माकं गतिर्भवेत् । विफलं तव संजाता न कृतं यदुपार्ज्जितम्

कृष्णाच्या द्वारकेस जा, म्हणजे तुझी गतीही आमच्यासारखी (मुक्तिदायी) होईल. नाहीतर तुझे प्रयत्न निष्फळ ठरतील—तू जे पुण्य उपार्जिले आहेस त्याचे यथोचित फळ मिळणार नाही.

Verse 152

तद्व्यर्थ सकलं जातं विना केशव पूजनात् । विना केशवपूजायाः शंकरो यस्त्वयार्च्चितः । तत्पुण्यं विफलं जातं प्रेतयोनिं गमिष्यसि

केशवपूजा नसता तुझे सर्व काही व्यर्थ ठरते. केशवपूजा न करता तू शंकराचे जे अर्चन केलेस, त्याचे पुण्यही निष्फळ झाले; ते पुण्य निष्प्रभ होऊन तुला प्रेतयोनीस नेईल.

Verse 153

संपूर्णं तव पुण्यं च द्वारका कृष्णदर्शनात् । भविष्यति न सन्देहो गोमत्युदधिसन्निधौ

द्वारकेत कृष्णदर्शनाने तुझे पुण्य संपूर्ण होईल—यात संशय नाही; गोमती व समुद्र यांच्या पावन संगमाजवळ.

Verse 154

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं यदि न पश्यति । यात्राफलं न चाप्नोति वदत्येवं स्वयं शिवः

सोमेश्वर देवाचे दर्शन करूनही जर कोणी कृष्णाला पाहत नाही, तर त्याला यात्रेचे फळ मिळत नाही—असे स्वयं शिव सांगतात.

Verse 155

दृष्टोऽहं तैर्न सन्देहो यैः कृतं कृष्णदर्शनम् । एका मूर्तिर्न सन्देहो मम कृष्णस्य नांतरम्

ज्यांनी कृष्णदर्शन केले आहे त्यांनी मला पाहिले आहे—यात संशय नाही. एकच दिव्य मूर्ती आहे; माझ्यात आणि कृष्णात काहीही भेद नाही.

Verse 156

दृष्ट्वा मां द्वारकां गत्वा कर्त्तव्यं कृष्णदर्शनम् । दृष्ट्वा कृष्णं तु मां पश्येद्यास्यत्येव महाफलम्

माझे दर्शन करून द्वारकेस जाऊन श्रीकृष्णाचे दर्शन अवश्य करावे। आणि श्रीकृष्णदर्शन झाल्यावर पुन्हा माझेही दर्शन करावे—याने निश्चितच महाफळ प्राप्त होते।

Verse 157

कृष्णदर्शनपूतात्मा यो मां पश्यति मानवः । न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोकाच्च वैष्णवात्

श्रीकृष्णदर्शनाने ज्याची आत्मा पवित्र झाली आहे, असा मनुष्य जर माझे दर्शन करतो, तर माझ्या वैष्णव लोकातून त्याची पुन्हा आवर्तने होत नाहीत।

Verse 158

इत्याह देवदेवेशः स्वयं सोमपतिः पुरा । विप्राणां श्रुतमस्माभिर्वदतां पुष्करे सताम्

अशा प्रकारे प्राचीन काळी स्वयं सोमपति, देवदेवेश्वर, असे म्हणाले। पुष्कर येथे सत्पुरुष विप्रांच्या मुखातून आम्ही हे वचन ऐकले आहे।

Verse 159

तस्माद्गच्छ प्रयाणार्थ कुरु कृष्णस्य दर्शनम् । अन्यथा यास्यसे योनिं पैशाचीं पापदायिनीम्

म्हणून जा—प्रयाणासाठी निघ आणि श्रीकृष्णाचे दर्शन कर। अन्यथा तू पापदायिनी पैशाची योनीस जाशील।

Verse 160

कृतापराधोऽपि यदा कुरुते कृष्णदर्शनम् । मुच्यते नाऽत्र संदेहः पापाज्जन्मकृतादपि

अपराध केला असला तरी जेव्हा तो श्रीकृष्णाचे दर्शन करतो, तेव्हा तो मुक्त होतो—यात संशय नाही; जन्मापासून केलेल्या पापांतूनही।

Verse 161

पूजिते देवदेवेशे कृष्णे देवकिनन्दने । पूजिता देवताः सर्वा ब्रह्मरुद्रभगादिकाः

देवांचे देवेश, देवकीनंदन श्रीकृष्ण यांची पूजा केली असता ब्रह्मा, रुद्र, भग इत्यादींसह सर्व देवतांची पूजा झाल्यासारखीच होते.

Verse 162

विना कृष्णस्य पूजां च रुद्राद्यास्त्रिदिवौकसः । पूजिता नैव कुर्वंति तुष्टिं पुत्र पितामहाः

श्रीकृष्णाची पूजा नसता स्वर्गवासी रुद्रादी देव पूजिले तरी तुष्टी देत नाहीत; आणि हे पुत्रा, पितरही संतुष्ट होत नाहीत.

Verse 163

तस्माद्द्वारवतीं गत्वा कृष्णस्य दर्शनं कुरु । प्रेतयोनेर्विनिर्मुक्ता यास्यामः परमां गतिम्

म्हणून द्वारवतीस जाऊन श्रीकृष्णांचे दर्शन कर; प्रेतयोनीतून मुक्त होऊन आपण परम गतीला जाऊ.

Verse 164

गोमतीनीरधौतानि यस्यांगानि कलौ युगे । मुनिभिर्योनिगमनं तस्य दृष्टं न पुत्रक

कलियुगात ज्याचे अंग गोमतीच्या जलाने धुतले जातात, हे पुत्रा, त्याचा अधम योनीकडे पुनः गमन मुनि पाहात नाहीत.

Verse 165

ताडिताः पादयुग्मेन गोमतीनीरवीचयः । अगतीनां प्रकुर्वति गतिं वै ब्रह्मवादिनाम्

दोन्ही पायांच्या स्पर्शाने हलणाऱ्या गोमतीच्या जललहरी आश्रयहीनांनाही—ब्रह्मविचार मांडणाऱ्या साधकांनाही—उद्धाराची गती देतात.

Verse 166

यः पुनः कुरुते श्राद्धं गोमत्युदधिसंगमे । पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

जो गोमती व समुद्र यांच्या संगमावर श्राद्ध करतो, त्याच्या पितरांची तृप्ती महाप्रलयापर्यंत टिकते।

Verse 167

ससागरधरायां च सर्वतीर्थेषु यत्फलम् । दिनेनैकेन तत्पुण्यं द्वारकाकृष्णसन्निधौ

समुद्रांसह पृथ्वीवरील सर्व तीर्थांत जे फळ मिळते, तेच पुण्य द्वारकेत श्रीकृष्णसन्निधीत एका दिवसात मिळते।

Verse 168

यत्फलं त्रिदशैर्दृष्टं सर्वतीर्थसमुद्भवम् । तत्फलं लभते सर्वं द्वारकायां दिनेदिने

देवांनी सर्व तीर्थांतून उत्पन्न झालेले जे फळ मानले आहे, ते सर्व फळ द्वारकेत दिवसेंदिवस मिळते।

Verse 169

तीर्थकोटिसहस्रैस्तु कृतैः श्राद्धैश्च यत्फलम् । पितॄणां तत्फलं प्रोक्तं गोमतीतिलतर्पणात्

कोटी-सहस्र तीर्थांत केलेल्या श्राद्धांनी पितरांना जे फळ मिळते, तेच फळ गोमतीत तिळतर्पणाने मिळते असे सांगितले आहे।

Verse 170

यतीनां भोजनं यस्तु यच्छते कृष्णमन्दिरे । सिक्थेसिक्थे भवेत्तृप्तिः पितॄणां युगसंख्यया

जो कृष्णमंदिरात यतींना भोजन देतो, त्याच्या पितरांना प्रत्येक घासाने युगपर्यंत तृप्ती मिळते।

Verse 171

कौपीनाच्छादनं छत्रं पादुके च कमण्डलुम् । दत्त्वा संन्यासिनां याति सप्त कल्पानि तत्फलम्

जो संन्याशांना कौपीन व आच्छादन, छत्र, पादुका आणि कमंडलू दान देतो, तो त्या दानाचे फळ सात कल्पांपर्यंत प्राप्त करतो.

Verse 172

धन्यास्ते मानवाः पुत्र वसन्ति श्वपचादयः । द्वारकायां गतिं यांति वसतां तत्र योगिनाम्

हे पुत्रा! धन्य आहेत ते मनुष्य—श्वपचादीही—जे द्वारकेत वास करतात; तेथे वसणाऱ्या योग्यांचीच गती ते प्राप्त करतात.

Verse 173

त्रिकालं ये प्रपश्यंति वदनं प्रत्यहं हरेः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

जे प्रतिदिन प्रातः, मध्यान्ह व सायंकाळ—त्रिकाळी—हरीचे मुख दर्शन करतात, त्यांना कल्पकोटीशतांनीही पुनरावृत्ती होत नाही.

Verse 174

या नारी विधवा भूत्वा कुरुते द्वारकाश्रयम् । कुलायुतसहस्रं तु नयते परमं पदम्

जी नारी विधवा होऊन द्वारकेचा आश्रय घेते, ती आपल्या कुलातील अयुत-सहस्र (असंख्य) जनांना परम पदास नेते.

Verse 175

पुत्रेणापीह किं कार्य्यं न गतो द्वारकां यदि । नारी पुत्रशताच्छ्रेष्ठा गत्वा कृष्णपुरीं वसेत्

पुत्र द्वारकेस न गेला तर येथे पुत्राचा काय उपयोग? जी नारी कृष्णपुरीत जाऊन वास करते, ती शंभर पुत्रांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.

Verse 176

कृष्णं कृष्णपुरीं गत्वा योऽर्च्चयेत्तुलसीदलैः । प्राप्तं जन्मफलं तेन तारिताः प्रपितामहाः

जो कृष्णपुरीस जाऊन तुलसीदलांनी श्रीकृष्णाचे पूजन करतो, तो मानवजन्माचे फळ प्राप्त करतो आणि त्याचे प्रपितामहही तरून जातात।

Verse 177

तुलसीदलमालां तु कृष्णोत्तीर्णां तु यो वहेत् । पत्रेपत्रेऽश्वमेधानां दशानां लभते फलम्

जो कृष्णाला अर्पिलेली तुलसीदलांची माळ धारण करतो, तो प्रत्येक पानामागे दहा अश्वमेध यज्ञांचे फळ प्राप्त करतो।

Verse 178

तुलसीकाष्ठसंभूतां यो मालां वहते नरः । फलं यच्छति दैत्यारिः प्रत्यहं द्वारकोद्भवम्

जो मनुष्य तुलसीकाष्ठाची माळ धारण करतो, त्याला दैत्यारि (हरि/कृष्ण) प्रतिदिन द्वारकेच्या पावित्र्यजन्य फळाचे दान करतो।

Verse 179

निवेद्य विष्णवे मालां तुलसीकाष्ठसंभवाम् । वहते यो नरो भक्त्या तस्य नैवास्ति पातकम् । सदा प्रीतमनास्तस्य कृष्णो देवकिनंदनः

जो तुलसीकाष्ठाची माळ विष्णूस अर्पण करून भक्तिभावाने धारण करतो, त्याचे पाप उरत नाही; देवकीनंदन श्रीकृष्ण सदा त्याच्यावर प्रसन्न असतो।

Verse 180

तुलसीकाष्ठसंभूतं शिरोबाह्वादिभूषणम् । जायते यस्य मर्त्यस्य तस्य देहे सदा हरिः

ज्या मर्त्याच्या शिरावर, बाहूंवर इत्यादी तुलसीकाष्ठाची भूषणे धारण होतात, त्याच्या देहात हरि सदा वास करतो।

Verse 181

तुलसीमालया यस्तु भूषितः कर्म चाऽचरेत् । पितॄणां देवतानां च कृतं कोटिगुणं कलौ

जो तुलसीमाळेने भूषित होऊन आपले कर्तव्य आचरतो, त्याने पितरांस व देवतांस उद्देशून केलेले कर्म कलियुगात कोटीपटीने फलदायी होते.

Verse 182

तुलसीकाष्ठमालां तु प्रेतराजस्य दूतकाः । दृष्ट्वा दूरेण नश्यंति वातोद्धूता यथाऽलयः

तुलसीकाष्ठाची माळ पाहताच प्रेतराज यमाचे दूत दूरूनच पळून जातात; जसे वाऱ्याने उडालेला घरटा नष्ट होते.

Verse 183

जायते तद्ग्रहे नैव पापसंक्रमणं कुतः । श्रुतं पुराणमस्माभिः कथितं ब्रह्मवादिभिः

त्या घरात पापाचा संसर्ग कधीच उत्पन्न होत नाही—तो कसा होईल? ब्रह्मवादी ऋषींनी सांगितलेले हे पुराणवचन आम्ही श्रवण केले आहे.

Verse 184

तस्मान्माला त्वया धार्य्या तुलसीकाष्ठसंभवा । हरते नात्र संदेह ऐहिकामुष्मिकं त्वघम्

म्हणून तुलसीकाष्ठापासून बनलेली माळ तू धारण करावी; ती निःसंशय या लोकातील व परलोकातील पाप हरण करते.

Verse 185

तुलसीमालया यस्तु भूषितो भ्रमते यदि । दुःस्वप्नं दुर्निमित्तं च न भयं शात्रवं क्वचित्

जो तुलसीमाळेने भूषित होऊन वावरतो, त्याला न दुःस्वप्नांचे भय, न दुर्निमित्ताचे भय, आणि कधीही शत्रूंचा धाक राहत नाही.

Verse 186

कृत्वा वै तीर्थसंन्यासं यतयो विधवाः स्त्रियः । जीवन्मुक्ताः कलौ ज्ञेयाः कुलकोटिसमन्विताः

तीर्थाशी संबंधित संन्यास करून यती व विधवा स्त्रियाही कलियुगात जीवन्मुक्त समजल्या जातात, आणि असंख्य कुलांच्या पुण्याने युक्त होतात।

Verse 187

धारयंति न ये मालां हैतुकाः पापमोहिताः । नरकान्न निवर्तंते दग्धाः कोपाग्निना हरेः

जे पापाने मोहित होऊन हेतुतर्क करीत माळ धारण करीत नाहीत, ते हरीच्या कोपाग्नीने दग्ध होऊन नरकांतून परत येत नाहीत।

Verse 188

उन्मीलिनी वंजुलिनी त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी । त्वया पुत्र प्रकर्त्तव्या जयंती विजया जया

‘उन्मीलिनी’, ‘वंजुलिनी’, ‘त्रिस्पृशा’, ‘पक्षवर्द्धिनी’ तसेच ‘जयन्ती’, ‘विजया’ आणि ‘जया’—हे पुत्रा, या अष्टमी-व्रतांचे विधिपूर्वक आचरण तुला करावे।

Verse 189

पापघ्नी चाष्टमी प्रोक्ता कृष्णस्यातीव वल्लभा । कृता कलौ युगे पुत्र द्वारका मोक्षदायिनी

अष्टमी ‘पापघ्नी’ म्हणून सांगितली आहे आणि ती श्रीकृष्णाला अत्यंत प्रिय आहे। हे पुत्रा, कलियुगात द्वारका मोक्ष देणारी आहे।