Adhyaya 7

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यमचलेश्वरम् । यं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः

पुलस्त्य म्हणाले—हे नृपश्रेष्ठ, त्यानंतर अतिपुण्य अचलेश्वराकडे जावे. ज्याचे दर्शन घेतल्याने श्रद्धायुक्त मनुष्य सिद्धी प्राप्त करतो।

Verse 2

तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । आश्विने फाल्गुने वापि स याति परमां गतिम्

तेथे जो मनुष्य कृष्णपक्षातील चतुर्दशीस विधिपूर्वक श्राद्ध करतो—आश्विनात असो वा फाल्गुनात—तो परम गतीस प्राप्त होतो.

Verse 3

यस्तु पूजयते भक्त्या दक्षिणां दिशमास्थितः । पुष्पैः पत्रैः फलैश्चैव सोऽश्वमेधफलं लभेत्

आणि जो भक्तिभावाने दक्षिण दिशेकडे मुख करून पुष्प, पत्र व फळांनी पूजन करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 4

पंचामृतेन यस्तत्र तर्पणं कुरु ते नरः । सोऽपि देवस्य सांनिध्यं शिवलोकमवाप्नुयात्

जो मनुष्य तेथे पंचामृताने तर्पण करतो, तोही देवाच्या सान्निध्यासह शिवलोकास प्राप्त होतो.

Verse 5

प्रदक्षिणांते यस्तस्य प्रणामं कुरुते नरः । नश्यंति सर्वपापानि प्रदक्षिणपदेपदे

जो मनुष्य प्रदक्षिणा पूर्ण झाल्यावर त्यास प्रणाम करतो, त्या प्रदक्षिणेच्या प्रत्येक पावलागणिक सर्व पापे नष्ट होतात.

Verse 6

तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं तत्त्वं शृणु महामते । मया पूर्वं श्रुतं स्वर्गे नारदाच्छक्रसन्निधौ

तेथे पूर्वी एक अद्भुत घटना घडली होती; हे महामते, तिचे तत्त्व ऐक. मी ती पूर्वी स्वर्गात, शक्र (इंद्र) यांच्या सान्निध्यात, नारदांकडून ऐकली होती.

Verse 7

तत्र पूर्वं शुको नीडं वृक्षे चैवाकरोद्द्विजः । गतागतेन नीडस्य कुरुते तं प्रदक्षिणाम्

तेथे पूर्वी एका शुकाने (पोपटाने) वृक्षावर आपले घरटे केले. घरट्याकडे येता-जाता तो नकळत त्या घरट्याची प्रदक्षिणा करीत असे.

Verse 8

न च भक्त्या महाराज पक्षियोनिसमुद्भवः । अथासौ मृत्युमापन्नः कालेन महता शुकः

महाराज, पक्षियोनित जन्मलेला तो शुक भक्तीने (तेव्हा) फल प्राप्त करू शकला नाही. दीर्घ काळ लोटल्यावर तो शुक काळवश मृत्यू पावला.

Verse 9

संजातः पार्थिवे वंशे राजा वेणुरिति स्मृतः । जातिस्मरो महाराज सर्वशत्रुनिकृन्तनः

नंतर तो राजवंशात जन्मला आणि ‘राजा वेणु’ म्हणून प्रसिद्ध झाला. महाराज, जातिस्मर असलेला तो सर्व शत्रूंचा संहार करणारा ठरला.

Verse 10

स तं स्मृत्वा प्रभावं हि प्रदक्षिणासमुद्भवम् । अचलेश्वरमासाद्य प्रदक्षिणामथाकरोत्

प्रदक्षिणेतून उत्पन्न झालेला तो प्रभाव स्मरून तो अचलेश्वराकडे गेला आणि मग भक्तिभावाने प्रदक्षिणा करू लागला.

Verse 11

नक्तं दिनं महाराज नान्यत्किंचित्करोति सः । न तथा तपसे यत्नो न नैवेद्ये कथंचन

महाराज, तो रात्रंदिवस दुसरे काहीच करीत नसे. तशी तपश्चर्येची धडपड नव्हती, ना कोणत्याही प्रकारे नैवेद्य अर्पण करण्याचा प्रयत्न.

Verse 12

न पुष्पे धूपदाने च प्रदक्षिणापरः सदा । केनचित्त्वथ कालेन मुनयोऽत्र समागताः

तो ना पुष्प अर्पण करी, ना धूपदान; तो सदैव केवळ प्रदक्षिणेतच तत्पर असे. काही काळानंतर तेथे मुनिगण येऊन पोहोचले.

Verse 13

नारदः शौनकश्चैव हारीतो देवलस्तथा । गालवः कपिलो नंदः सुहोत्रः कश्यपो नृपः

नारद, शौनक, हारीत व देवल; गालव, कपिल, नंद, सुहोत्र आणि कश्यप—हे नृपा! (हे मुनि तेथे आले)।

Verse 14

एते चान्ये च बहवो देवव्रतपरायणाः । केचित्स्नानं कारयंति तस्य लिंगस्य भक्तितः

हे आणि इतरही अनेक देवव्रतपरायण भक्त तेथे होते. त्यांपैकी काही जण भक्तीने त्या लिंगाचे अभिषेक-स्नान घडवीत होते.

Verse 15

अन्ये च विविधां पूजां जपमन्ये समाहिताः । एके नृत्यंति राजेंद्र गायंति च तथा परे

काही जण विविध प्रकारची पूजा करीत होते; काही एकाग्र होऊन जप करीत होते. हे राजेंद्र! काही नृत्य करीत, तर काही तसेच गायन करीत होते.

Verse 16

बलिमन्ये प्रयच्छंति स्तुतिं कुर्वंति चापरे । अथाश्चर्यं परं दृष्ट्वा प्रदक्षिणापरं नृपम्

काही जण बलिदान अर्पित करीत होते, तर काही स्तुती करीत होते. मग ते महान आश्चर्य पाहून—प्रदक्षिणेत पूर्णत: तत्पर त्या नृपाला—(ते विस्मित झाले).

Verse 17

परं कौतुकमापन्ना वाक्यमेतदथाब्रुवन् । प्रदक्षिणासमुद्भूतं कारणं ज्ञातुमिच्छवः

परम कुतूहलाने भरून ते म्हणाले—प्रदक्षिणेतून उत्पन्न झालेल्या या गोष्टीचे कारण आम्हांस जाणून घ्यावयाचे आहे।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । कस्मात्त्वं पार्थिवश्रेष्ठ प्रदक्षिणापरः सदा । देवस्यास्य विशेषेण सत्यं नो वक्तुमर्हसि

ऋषी म्हणाले—हे राजश्रेष्ठ! तू नेहमी प्रदक्षिणेतच का तत्पर असतोस? विशेषतः या देवतेविषयी खरे कारण आम्हांस सांग।

Verse 19

न ददासि जलं लिंगे प्रभूतं सुमनोहरम् । पुष्पधूपादिकं वाथ स्तोत्राणि विविधानि च

तू लिंगावर भरपूर, मनोहर जल अर्पण करत नाहीस; तसेच पुष्प-धूपादीही देत नाहीस, आणि विविध स्तोत्रांचे पठणही करत नाहीस।

Verse 20

समर्थोऽसि तथान्येषां दानानां त्वं महीपते । एतन्नः कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

हे महीपते! तू इतर दानधर्म करण्यासही समर्थ आहेस; म्हणून आमच्या या सर्व कुतूहलाचा विषय यथाविधी सांगून स्पष्ट कर।

Verse 21

वेणुरुवाच । यदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः । पूर्वदेहांतरे वृत्तं सर्वं सत्यं विशेषतः

वेणु म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठांनो! मी जे सांगणार आहे ते ऐका; पूर्वजन्मांतरात जे घडले ते सर्व, विशेषतः, पूर्ण सत्य आहे।

Verse 22

प्रासादेऽस्मिन्पुरा पक्षी शुकोऽहं स्थितवांस्तदा । कृतवांश्च तदा देवं प्रदक्षिणामहर्निशम्

पूर्वी याच प्रासादात मी पक्षी—शुक—होऊन राहात होतो. तेव्हा मी या देवाची अहोरात्र प्रदक्षिणा करीत असे.

Verse 23

कृपयाऽस्य प्रभावाच्च जातो जातिस्मरस्त्वहम् । अधुना परया भक्त्या यत्करोमि प्रदक्षिणाम्

त्याच्या कृपा व प्रभावामुळे मला पूर्वजन्मस्मरण झाले. म्हणून आता देखील परम भक्तीने मी प्रदक्षिणा करतो.

Verse 24

न जाने किं फलं मेऽद्य देवस्यास्य प्रसादतः । एतस्मात्कारणाच्चाहं नान्यत्किंचित्करोमि भोः

आज या देवाच्या प्रसादाने मला कोणते फळ मिळेल हे मला माहीत नाही. म्हणूनच, हे पूज्यहो, मी दुसरे काहीच करत नाही.

Verse 25

पुलस्त्य उवाच । वेणुवाक्यं ततः श्रुत्वा मुनयः शंसितव्रताः । विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

पुलस्त्य म्हणाले—वेणूचे वचन ऐकून प्रशंसित व्रतधारी मुनि विस्मयाने डोळे विस्फारून ‘साधु! साधु!’ असे म्हणाले.

Verse 26

ततः प्रदक्षिण पराः सर्वे तत्र महर्षयः । बभूवुर्मुनयः सर्वे श्रद्धया परया युताः

त्यानंतर तेथील सर्व महर्षी प्रदक्षिणेत तत्पर झाले; सर्व मुनि परम श्रद्धेने युक्त झाले.

Verse 27

सोऽपि राजा महाभागो वेणुः शंभोः प्रसादतः । शाश्वतं स्थानमापन्नो दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

तोही महाभाग राजा वेणु शंभूच्या कृपेने शाश्वत धामास प्राप्त झाला; ते धाम देवांनाही दुर्लभ आहे.