Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । कोटितीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपातकनाशनम् । तीर्थानां यत्र संजाता कोटिः पार्थिव हेलया

Transliteration

pulastya uvāca | koṭitīrthaṃ tato gacchetsarvapātakanāśanam | tīrthānāṃ yatra saṃjātā koṭiḥ pārthiva helayā

Translation

पुलस्त्य म्हणाले—त्यानंतर सर्व पातकांचा नाश करणाऱ्या कोटितीर्थास जावे. हे राजन्, जिथे एका पार्थिव नृपाच्या सहज कृतीने तीर्थांची कोटी प्रकट झाली.

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• कोटितीर्थम्: the Koṭitīrtha (a sacred ford named ‘Koṭi-tīrtha’)
• कोटितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• ततः: then; from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• सर्वपातकनाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपातकनाशनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् (qualifier) कोटितीर्थम्-शब्दस्य

• तीर्थानाम्: of the sacred places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संजाता: arose; came into being
• संजाता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उत्पन्ना/जाताऽभवत्’ इत्यर्थे

• कोटिः: a crore; a multitude
• कोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• हेलया: by mere neglect/carelessness; casually
• हेलया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya, the sage narrator, gestures toward a radiant waterbody labeled Koṭitīrtha; within the waters, many miniature tīrtha-icons (liṅgas, footprints, confluences) appear as if a ‘crore’ are present in one place.

Characters & Entities

• Pulastya
• Koṭitīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is portrayed as a concentrated field of merit where sins are dissolved and many sacred powers converge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭitīrtha, presented as a supremely purifying pilgrimage spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage itself is prescribed—‘one should go’ to Koṭitīrtha; subsequent verses elaborate bathing and allied rites.