Adhyaya 26

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने

पुलस्त्य म्हणाले—हे नृपश्रेष्ठ! मग त्रैलोक्यात विख्यात अशा तीर्थास जा; पापनाशक ‘कनखल’ नावाच्या पर्वतावर ते तीर्थ आहे.

Verse 2

शृणु तत्राऽभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते

हे महीपते! ऐक, तेथे पूर्वी जे अद्भुत घडले. ‘सुमती’ नावाचा एक राजा एकदा अर्बुद पर्वतावर आला होता.

Verse 3

सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः । तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि

हे महीपाल! सूर्यग्रहणकाळी तो कनखल तीर्थास गेला. विप्रांना दान देण्यासाठी तो शुद्ध जात्य सुवर्ण घेऊन आला होता.

Verse 4

प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः । न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च

हे भूपाल! त्या राजाच्या प्रमादामुळे पुष्कळ सुवर्ण पाण्यात पडले. तो शोधात तत्पर असूनही ते त्याला मिळाले नाही.

Verse 5

ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः । ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः

मग स्नान करून तो पश्चात्तापाने भरून घरी परतला. त्यानंतर बराच काळ गेल्यावर तो पुन्हा तेथे आला.

Verse 6

स्नानार्थं भास्करे ग्रस्ते तं च देशमपश्यत । चिंतयामास मेधावी ह्यस्मिन्देशे तदा मम

सूर्यग्रहणाच्या वेळी स्नानासाठी येऊन त्याने तोच प्रदेश पाहिला. तेव्हा तो मेधावी राजा मनात विचार करू लागला—“याच देशात, त्या काळी, माझे…”

Verse 7

सुवर्णं पतितं हस्तान्न च लब्धं कथंचन

“माझ्या हातातून सुवर्ण पडले, आणि ते मी कोणत्याही प्रकारे परत मिळवू शकलो नाही।”

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । एवं चिंतयतस्तस्य वागुवाचाशरीरिणी । नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र इह लोके परत्र च

पुलस्त्य म्हणाले—तो असा विचार करीत असता, एक अशरीरी वाणी म्हणाली—“राजेंद्र! येथे ना या लोकी हानी आहे, ना परलोकी।”

Verse 9

अत्र कोटिगुणं जातं सुवर्णं यत्पुरातनम् । पश्चात्तापस्त्वया भूरि कृतो यद्द्रव्यनाशने

“येथे तेच पूर्वीचे सुवर्ण कोटीपटीने वाढले आहे. आणि द्रव्यनाशामुळे तू जो फार पश्चात्ताप केला होतास…”

Verse 10

तस्मात्संख्या च संजाता तथैवाकल्पितस्य च । येऽत्र श्रद्धासमायुक्ताः सुवर्णैर्नृपसत्तम । यत्नाच्छ्राद्धं करिष्यंति सुवर्णं च विशेषतः

“म्हणून येथे जे अनकल्पित असते त्याचीही तशीच गणना होते. हे नृपसत्तम! जे श्रद्धायुक्त होऊन येथे येतात आणि यत्नपूर्वक श्राद्ध करतात—विशेषतः सुवर्णदान करून…”

Verse 11

ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यंति संख्या तस्य न विद्यते । अत्रान्वेषय देशे त्वं प्राप्स्यसे नाऽत्र संशयः

ब्राह्मणांना दिल्या जाणाऱ्या त्या दानाची संख्या मोजता येत नाही। याच प्रदेशात तू शोध घे—तुला ते नक्की मिळेल; यात संशय नाही।

Verse 12

स श्रुत्वा भारती तत्र ह्याकाशादुत्थितां नृप । अन्वेषमाणोऽस्मिन्देशे सुवर्णं तच्च लब्धवान्

हे नृपा, तेथे आकाशातून उठलेली दिव्य वाणी (भारती) ऐकून त्याने त्या प्रदेशात शोध घेतला आणि निश्चयाने सुवर्ण मिळविले।

Verse 13

शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः

ते सुवर्ण शुभ्र, कोटीपटीने वाढलेले व विपुल होते; म्हणून तो संतुष्ट झाला। त्या तीर्थाचा प्रभाव जाणून, दयायुक्त होऊन, पितृदेवतांना उद्देशून त्याने ब्राह्मणांना हजारो दाने दिली।

Verse 14

ततस्तस्य प्रभावेण स दानस्य महीपतिः । संजातो धनदोनाम यक्षो नानाधनप्रदः

नंतर त्या तीर्थाच्या व त्या दानाच्या प्रभावाने तो महीपती ‘धनद’ नावाचा यक्ष झाला, जो नानाविध धन देणारा होता।

Verse 15

तत्र यः कुरुते श्राद्धं ग्रहे सूर्यस्य भूमिप । आकल्पं पितरस्तस्य तृप्तिं यांति सुतर्पिताः

हे भूमिप, जो कोणी तेथे सूर्याच्या मंदिरात श्राद्ध करतो, त्याचे पितर सु-तर्पित होऊन कल्पांतापर्यंत तृप्त राहतात।

Verse 16

स्नानेन ऋषयो देवास्तुष्टिं यांति महोरगाः । नाशः संजायते सद्यः पापस्य पृथिवीपते

तेथे स्नान केल्याने ऋषी, देव आणि महोरग तुष्ट होतात; आणि हे पृथ्वीपते, पापाचा नाश तत्काळ होतो।

Verse 17

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च नृपसत्तम

म्हणून, हे नृपसत्तम, सर्व प्रयत्नाने तेथे स्नान करावे; आणि यथाशक्ती दान व श्राद्धही करावे।

Verse 26

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षङ्विंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील तृतीय अर्बुदखण्डात ‘कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णन’ नामक सव्वीसावा अध्याय समाप्त झाला।