Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

पिण्डोदक उवाच । अहं वैराग्यमापन्न उपाध्यायतिरस्कृतः । ज्ञानहीनो महाभागे मृत्युं वांछामि सांप्रतम्

Transliteration

piṇḍodaka uvāca | ahaṃ vairāgyamāpanna upādhyāyatiraskṛtaḥ | jñānahīno mahābhāge mṛtyuṃ vāṃchāmi sāṃpratam

Translation

पिंडोदक म्हणाला: 'मी वैराग्य प्राप्त झालो आहे आणि गुरुने माझा तिरस्कार केला आहे. हे महाभागे! मी ज्ञानहीन आहे आणि आता मृत्यूची इच्छा करतो.'

Word by Word

• पिण्डोदकः: Piṇḍodaka (name)
• पिण्डोदकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिण्डोदक (प्रातिपदिक; पिण्ड+उदक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (पिण्डश्च उदकं च) नामरूपेण

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वैराग्यम्: dispassion
• वैराग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• आपन्नः: having attained
• आपन्नः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ-पद् (धातु) + आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि

• उपाध्याय-तिरस्कृतः: insulted by the teacher
• उपाध्याय-तिरस्कृतः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उपाध्याय (प्रातिपदिक) + तिरस्कृत (कृदन्त; कृ→कृत, तिरस्-उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (उपाध्यायेन तिरस्कृतः)

• ज्ञानहीनः: devoid of knowledge
• ज्ञानहीनः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ज्ञानेन हीनः/ज्ञान-रहितः)

• महाभागे: O fortunate lady
• महाभागे: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; (महाभागा) संबोधनरूपम्

• मृत्युम्: death
• मृत्युम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वाञ्छामि: I desire
• वाञ्छामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वाञ्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• साम्प्रतम्: now/at present
• साम्प्रतम्: Kāla (Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रत (अव्यय/प्रातिपदिक-नपुंसक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Piṇḍodaka

Tirtha Mahatmya

Tirtha: अर्बुद-गिरि (कथास्थल)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: सरस्वती

Visual Art Cues

Scene: पिण्डोदक हाथ जोड़े/शिर झुकाए, नेत्रों में अश्रु; सरस्वती सामने करुणा से सुनती; गुहा-छाया में गहन भाव।

Characters & Entities

• Piṇḍodaka
• Sarasvatī
• Upādhyāya (teacher)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Despair born of humiliation and ignorance is not the end; it becomes the turning point where divine guidance can restore purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda area where Sarasvatī manifests; the tīrtha connected to Piṇḍodaka is named and glorified later.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it expresses the petitioner’s condition, leading to Sarasvatī’s offer of a boon.