Adhyaya 64

Verse 1

। सूत उवाच । चमत्कारी पुरा देवी तत्रैवास्ति द्विजोत्तमाः । चमत्कारनरेंद्रेण स्थापिता श्रद्धया पुरा

सूत म्हणाले—हे द्विजोत्तमांनो, त्याच ठिकाणी ‘चमत्कारी’ नावाची देवी विराजमान आहे। पूर्वी ‘चमत्कार’ नावाच्या राजाने श्रद्धेने तिची स्थापना केली होती।

Verse 2

यया स महिषः पूर्वं निहतो दानवो रणे । कौमारव्रतधारिण्या मायाशतसहस्रधृक्

जिच्यामुळे तो महिषरूप दानव पूर्वी रणांगणात मारला गेला—ती देवी कौमार्यव्रतधारिणी असून शेकडो-हजारो मायाशक्ती धारण करणारी आहे।

Verse 3

यदा तन्निर्मितं तत्र पुरं तेन महात्मना । तस्य संरक्षणार्थाय तदा सा स्थापिता द्विजाः

जेव्हा त्या महात्म्याने तेथे ते नगर निर्माण केले, तेव्हा—हे द्विजांनो—त्या नगराच्या संरक्षणासाठी देवीची स्थापना करण्यात आली।

Verse 4

पुरस्य तस्य रक्षार्थं तथा तत्पुरवासिनाम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां भक्त्या भावितचेतसाम्

त्या नगराच्या रक्षणासाठी आणि तेथील नगरवासियांसाठीही—विशेषतः भक्तीने संस्कारित चित्त असलेल्या सर्व ब्राह्मणश्रेष्ठांसाठी—(देवी प्रतिष्ठित आहे)।

Verse 5

यस्तामभ्यर्चयेत्सम्यङ्महानवमिवासरे । कृत्स्नं संवत्सरं तस्य न भयं जायते क्वचित्

जो महा-नवमीच्या दिवशी त्या देवीची यथाविधी पूजा करतो, त्याला संपूर्ण वर्षभर कुठेही भय उत्पन्न होत नाही।

Verse 6

भूतप्रेतपिशाचेभ्यः शत्रुतश्च विशेषतः । रोगेभ्यस्तस्करेभ्यश्च दुष्टेभ्योऽन्येभ्य एव च

भूत-प्रेत-पिशाचांपासून, आणि विशेषतः शत्रूंपासून; रोगांपासून, चोरांपासून, तसेच इतर दुष्टांपासूनही (रक्षा होते)।

Verse 7

यंयं काममभिध्यायञ्छुक्लाष्टम्यां नरः शुचिः । तां पूजयति सद्भक्त्या स तमाप्नोत्यसंशयम्

शुद्ध मनुष्य शुक्ल पक्षातील अष्टमीला ज्या-ज्या इच्छेचे चिंतन करून त्या देवीची सद्भक्तीने पूजा करतो, तो निःसंशय ती प्राप्त करतो।

Verse 8

निष्कामः सुखमाप्नोति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः । तस्या देव्याः प्रसादेन सत्यमेतन्मयोदितम्

निष्काम भक्त सुख प्राप्त करतो; आणि मोक्षाबाबत येथे काहीही संशय नाही। त्या देवीच्या प्रसादाने हे सत्य मी सांगितले आहे।

Verse 9

तामाराध्य गताः पूर्वं सिद्धिं भूरिर्महीभुजः । ब्राह्मणाश्च तथान्येऽपि योगिनः परमेश्वरीम्

त्या परमेश्वरी देवीची आराधना करून पूर्वी अनेक राजांनी महान सिद्धी प्राप्त केली; तसेच ब्राह्मणांनी आणि इतर योगींनीही (आपापली सिद्धी मिळविली)।

Verse 11

तस्या आयतने पूर्वमाश्चर्यमभवन्महत् । यत्तद्वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

त्या देवीच्या आयतनात पूर्वी एक महान् आश्चर्य घडले. ते मी तुम्हांला सांगतो—तुम्ही सर्वांनी चित्त एकाग्र करून ऐका.

Verse 12

आसीच्चित्ररथोनाम पूर्वं पार्थिवसत्तमः । दशार्णाधिपतिः ख्यातः सर्वशत्रुनिबर्हणः

पूर्वी चित्ररथ नावाचा एक श्रेष्ठ राजा होता. तो दशार्णाचा प्रसिद्ध अधिपती होता आणि सर्व शत्रूंचा नाश करणारा होता.

Verse 13

शुक्लाष्टम्यां सदा भक्त्या स तस्याः श्रद्धयान्वितः । अष्टोत्तरशतं यावत्प्रचकार प्रदक्षिणाम्

तो शुक्ल पक्षातील अष्टमीला नेहमी भक्ती व श्रद्धेसह येई, आणि त्या देवीची एकशे आठपर्यंत प्रदक्षिणा करी.

Verse 14

ततः प्रणम्य तां देवीं संप्रयाति पुनर्गृहम् । सैन्येन चतुरंगेण समंतात्परिवारितः

मग तो त्या देवीला प्रणाम करून तो पुन्हा घरी जाई, आणि चतुरंग सैन्याने सर्व बाजूंनी वेढलेला असे.

Verse 15

एवं तस्य नरेंद्रस्य प्रदक्षिणरतस्य च । जगाम सुमहान्कालो देव्या भक्तिरतस्य च

अशा रीतीने त्या नरेन्द्राचा—जो प्रदक्षिणेत रत आणि देवीभक्तीत लीन होता—अतिशय मोठा काळ निघून गेला.

Verse 16

कस्यचित्त्वथ कालस्य स राजा तत्र संगतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्देवीगृहसमाश्रितान्

मग काही काळाने तो राजा तेथे आला आणि देवीमंदिराच्या प्रांगणात आश्रय घेतलेले श्रेष्ठ ब्राह्मण पाहिले।

Verse 17

अग्रस्थांस्तान्द्विजान्सर्वान्नमश्चक्रे समाहितः

मन एकाग्र करून त्याने अग्रस्थानी उभ्या असलेल्या त्या सर्व द्विजांना नमस्कार केला।

Verse 18

ततस्तैः सहितैस्तत्र सहासीनः कथाः शुभाः । राजर्षीणां पुराणानां विप्रर्षीणां चकार ह

नंतर त्यांच्या संगतीने तेथे बसून त्याने शुभ कथा केल्या—प्राचीन राजर्षींच्या व विप्रऋषींच्या पुराणकथा।

Verse 19

ततः कस्मिन्कथांते स पृष्टस्तैर्द्विजसत्तमैः । कौतूहलसमोपेतैर्विनयावनतः स्थितः

मग एका कथांच्या शेवटी, कौतूहलाने भरलेल्या त्या उत्तम ब्राह्मणांनी त्याला प्रश्न केला; तो विनयाने नतमस्तक होऊन उभा राहिला।

Verse 20

राजन्पृच्छामहे सर्वे त्वां वयं कौतुकान्विताः । तस्मात्कीर्तय चेद्गुह्यं न तत्तव व्यवस्थितम्

‘हे राजन्, आम्ही सर्वजण कौतूहलाने तुम्हाला विचारतो; म्हणून जर हे तुमच्यासाठी गुप्त ठेवण्यासारखे नसेल, तर ते सांगावे।’

Verse 21

मासिमासि सदाष्टम्यां त्वं शुक्लायां सुदूरतः । आगत्य देवतायाश्च प्रकरोषि प्रदक्षिणाम्

मासोन्मास शुक्लपक्षातील अष्टमीला तू अतिदूरून येऊन देवीची प्रदक्षिणा करतोस।

Verse 22

यत्नेनान्याः परित्यज्य सर्वाः पूजादिकाः क्रियाः । नूनं वेत्सि फलं कृत्स्नं यत्प्रदक्षिणसंभवम्

तू प्रयत्नाने इतर सर्व पूजादि क्रिया सोडून दिल्यास; म्हणून प्रदक्षिणेतून मिळणारे संपूर्ण फळ तुला नक्कीच ठाऊक आहे.

Verse 23

राजोवाच सत्यमेतद्द्विजश्रेष्ठा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । रहस्यमपि वक्तव्यं युष्माकं सांप्रतं मया

राजा म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठांनो, तुम्ही जे सांगितले ते सत्य आहे. आता तुमच्याच संबंधी एक रहस्य मी तुम्हाला सांगणे आवश्यक आहे.

Verse 24

अहमास शुकः पूर्वमस्मिन्नायतने शुभे । देव्याः पश्चिमदिग्भागे कुलायकृतसंश्रयः

पूर्वी या शुभ आयतनात मी शुक (पोपट) होतो; देवीच्या पश्चिम भागी केलेल्या घरट्यात माझा आश्रय होता.

Verse 25

तत्र निर्गच्छतो नित्यं कुर्वतश्चप्रवेशनम् । प्रदक्षिणाभवद्देव्या नित्यमेव द्विजोत्तमाः

तेथे मी नित्य बाहेर जात असे व पुन्हा प्रवेश करीत असे; हे द्विजोत्तमांनो, ते नेहमीच देवीची प्रदक्षिणा होत असे.

Verse 26

ततः कालेन मे मृत्युः संजातोऽत्रैव मंदिरे । तत्प्रभावेण संजातो राजा जातिस्मरोऽत्र हि

नंतर काळाच्या ओघात माझा मृत्यू याच मंदिरात झाला. त्या प्रभावाने याच ठिकाणी मी पूर्वजन्मस्मरणयुक्त राजा म्हणून जन्मलो.

Verse 27

एतस्मात्कारणाद्दूरात्समभ्येत्य प्रदक्षिणाम् । करोम्यस्या द्विजश्रेष्ठा देवतायाः समाहितः

याच कारणामुळे, हे द्विजश्रेष्ठांनो, मी दूरवरूनही येऊन एकाग्रचित्ताने या देवतेची प्रदक्षिणा करतो.

Verse 28

पुरा भक्तिविहीनेन कुलाये वसता मया । कृता प्रदक्षिणा देव्यास्तेन जातोऽस्मि भूपतिः

पूर्वी मी भक्तिविहीन होतो आणि केवळ घरट्यात राहात होतो; तरीही मी देवीची प्रदक्षिणा केली—त्यामुळेच मी राजा झालो.

Verse 29

अधुना श्रद्धया युक्तो यत्करोमि प्रदक्षिणाम् । किं मे भविष्यति श्रेयस्तन्न वेद्मि द्विजोत्तमाः

आता मी श्रद्धायुक्त होऊन प्रदक्षिणा करतो; यामुळे मला कोणते श्रेष्ठ फळ मिळेल—हे मला माहीत नाही, हे द्विजोत्तमांनो.

Verse 30

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा तस्य ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुवादं तथा चक्रुस्तस्य भूपस्य हर्षिताः

सूत म्हणाले—त्या राजाचे वचन ऐकून ते ब्राह्मण विस्मयाने डोळे विस्फारून, आनंदित होऊन त्या नृपाची प्रशंसा करू लागले.

Verse 31

ततः स पार्थिवः सर्वान्प्रणम्य द्विजसत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ तूर्णं स्वगृहाय ससैनिकः

त्यानंतर त्या राजाने सर्व श्रेष्ठ द्विजांना नमस्कार केला, त्यांची अनुमती घेऊन, सैन्यासह त्वरेने आपल्या राजगृहाकडे निघून गेला।

Verse 32

अधुना श्रद्धया युक्तो यः करोति प्रदक्षिणाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो लभते वांछितं फलम्

आता जो कोणी श्रद्धायुक्त होऊन प्रदक्षिणा करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन इच्छित फळ प्राप्त करतो।

Verse 33

ततः प्रभृति ते विप्राः सर्वे भक्तिपुरःसराः । तस्याः प्रदक्षिणां चक्रुस्तथान्ये मुक्तिहेतवे

त्या वेळेपासून ते सर्व विप्र भक्तीला अग्रस्थानी ठेवून तिची प्रदक्षिणा करू लागले; आणि इतरांनीही मुक्तीसाठी तसेच केले।

Verse 34

प्राप्ताश्च परमां सिद्धिं वांछितां तत्प्रभावतः । इह लोके परे चैव दुर्लभां त्रिदशैरपि

त्या प्रभावामुळे त्यांनी इच्छित परम सिद्धी या लोकीही आणि परलोकीही प्राप्त केली; जी देवांनाही दुर्लभ आहे।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तां देवीमिह संश्रयेत् । सर्वकामप्रदां नृणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताम्

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी येथे त्या देवीचा आश्रय घ्यावा; ती या क्षेत्रात प्रतिष्ठित असून मनुष्यांना सर्व कामना प्रदान करते।

Verse 6410

यस्तस्याः श्रद्धयोपेतः प्रकरोति प्रदक्षिणाम् । नित्यं संवत्सरं यावत्तिर्यग्योनौ न स व्रजेत्

जो भक्त श्रद्धायुक्त होऊन एक वर्षभर नित्य तिची प्रदक्षिणा करतो, तो कधीही तिर्यक्-योनी म्हणजे पशुजन्मास जात नाही।