Adhyaya 62

Verse 1

। सूत उवाच । एवं स निश्चयं कृत्वा पार्थिवो द्विजसत्तमाः । नात्यजत्तां तथोक्तोऽपि दैवज्ञैर्विषकन्यकाम् । दीयमानामपि प्रीत्या न च गृह्णाति भूभुजा

सूत म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठांनो! असा निश्चय करून राजाने, दैवज्ञांनी तसे सांगितले तरी, त्या विषकन्येला त्यागले नाही. प्रेमाने अर्पण केली तरीही भूपतीने तिला स्वीकारले नाही।

Verse 2

शर्मणष्ठीवनं यस्मात्तया स्वपितुराहितम् । शर्मिष्ठेति सुविख्याता ततः सा ह्यभवद्भुवि

तिने आपल्या पित्याच्या ‘शर्म’ म्हणजे सुखावर थुंकी (ठीवन) ठेवली; म्हणून ती पृथ्वीवर ‘शर्मिष्ठा’ या नावाने सुप्रसिद्ध झाली।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे तस्य शत्रवः पृथिवीपतेः । सर्वतः पीडयामास राष्ट्रं क्रोधसमन्विताः

दरम्यान त्या पृथ्वीपतीचे शत्रू क्रोधाने भरून, सर्व बाजूंनी त्याच्या राज्याला पीडा देऊ लागले।

Verse 4

अथा सौ पार्थिवः क्रुद्धः स्वसैन्यपरिवारितः । युद्धाय निर्ययौ स्थानान्मृत्युं कृत्वा निवर्तने

मग तो राजा क्रुद्ध होऊन, आपल्या सैन्याने वेढलेला, युद्धासाठी स्थानातून बाहेर पडला; आणि माघार घेण्याची किंमत मृत्यूच ठरविली।

Verse 5

ततः संप्राप्य ताञ्छत्रूंश्चकार स महाहवम् । चतुरंगेन सैन्येन यमराष्ट्रविवर्धनम्

मग तो त्या शत्रूंना गाठून त्याने चतुरंगिणी सैन्यासह महायुद्ध केले; त्यामुळे यमराज्याचा (मृत्युलोकाचा) विस्तार झाला।

Verse 6

ततश्च दशमे प्राप्ते शत्रुभिः स महीपतिः । निहतो दिवसे सर्वैर्वेष्टयित्वा समन्ततः

नंतर दहावा दिवस येताच, शत्रूंनी सर्व बाजूंनी वेढा घालून सर्वांनी मिळून त्या राजाचा वध केला।

Verse 7

ततस्तस्य नरेन्द्रस्य हतशेषाश्च ये नराः । भयार्तास्ते द्रुतं जग्मुः स्वपुरं प्रति दुःखिताः

मग त्या नरेन्द्राच्या वधानंतर जे उरलेले लोक होते, ते भयाक्रांत व दुःखी होऊन त्वरेने आपल्या नगराकडे पळाले।

Verse 8

तेपि शत्रुगणाः सर्वे संप्रहृष्टा जिगीषवः । तत्पुरं वेष्टयामासुस्तत्पुत्रोच्छेदनाय वै

ते शत्रुगणही सर्वजण आनंदित व विजयास उत्सुक होऊन त्या नगराला वेढा घालू लागले—खरोखरच राजपुत्राचा नाश करण्यासाठी।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे पौराः सर्वे शोकपरायणाः । जगर्हुः परुषैर्वाक्यैर्दुष्टां तां विषकन्यकाम्

याच वेळी शोकात बुडालेले सर्व नगरवासी त्या दुष्ट विषकन्येची कठोर शब्दांनी निंदा करू लागले।

Verse 10

अस्या दोषेण पापाया मृतश्च स महीपतिः । तथा राष्ट्रस्य विध्वंसे भविष्यति पुरः क्षयः

या पापिणीच्या दोषामुळे तो महीपती मरण पावला; राष्ट्राचा विध्वंस झाला की नगराचाही निश्चयच क्षय होईल।

Verse 13

तस्मादद्यापि पापैषा वध्यतामाशु कन्यका । निर्यास्यतां पुरादस्माद्यावन्न स्यात्पुरक्षयः

म्हणून आजही या पापिणी कन्येचा त्वरित वध करावा; नगराचा क्षय होण्यापूर्वी तिला या नगरातून लगेच हाकलून द्यावे।

Verse 14

सूत उवाच । सापि श्रुत्वा जनोक्तांस्तानपवादान्पृथग्विधान् । वैराग्यं परमं गत्वा निंदां चक्रे तथात्मनः

सूत म्हणाले—लोकांनी उच्चारलेले ते विविध अपवाद ऐकून ती परम वैराग्याला पोहोचली आणि तिने स्वतःचीच निंदा केली।

Verse 16

अथ दृष्टं तया क्षेत्रं हाटकेश्वरजं महत् । तपस्विभिः समाकीर्णं चित्ताह्लादकरं परम्

मग तिने हाटकेश्वराचे ते महान क्षेत्र पाहिले—तपस्वींनी भरलेले आणि मनाला परम आनंद देणारे।

Verse 17

अथ तस्याः स्मृतिर्जाता पूर्वजन्मसमुद्भवा । चंडालत्वे मया पूर्वं गौरेका वितृषीकृता

तेव्हा तिला पूर्वजन्मातून आलेली स्मृती जागी झाली—“पूर्वी चांडाळत्वात असताना मी एकदा गौरवर्ण गायीची तहान भागविली होती।”

Verse 18

तत्प्रभावादहं जाता सुपुण्ये नृपमंदिरे । क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन तस्मादत्रैव मे स्थितिः

त्या (पुण्य) प्रभावाने माझा जन्म अतिपुण्यवान राजाच्या राजमंदिरात झाला. आणि या पवित्र क्षेत्राच्या महिमेमुळे म्हणूनच माझे निवासस्थान इथेच आहे.

Verse 19

सूत उवाच । अन्यदेहांतरे ह्यासीच्चंडाली सा विगर्हिता । बहुप्रसूतिसंयुक्ता दरिद्रेण कदर्थिता

सूत म्हणाले—पूर्वदेहात ती निंद्य चांडाळी होती; अनेक प्रसूतींनी ग्रस्त आणि दारिद्र्याने फारच छळलेली होती.

Verse 20

अथ सा भ्रममाणाऽत्र क्षेत्रे प्राप्ता तृषार्दिता । मध्यंदिनगतेसूर्ये ज्येष्ठमासे सुदारुणे

मग ती भटकत-भटकत तहानेने व्याकुळ होऊन या क्षेत्रात आली—ज्येष्ठ महिन्याच्या अत्यंत दाहक काळात, सूर्य मध्यान्ही असताना.

Verse 21

अथापश्यत्स्तोकजलां सा तत्र लघुकूपिकाम् । तृषार्तां कपिलां गां वर्तमानां तदां तिके

तेव्हा तिने तिथे थोडेसे पाणी असलेली एक लहान कूपिका पाहिली; आणि तिच्या जवळ तहानेने व्याकुळ कपिला गाय उभी होती.

Verse 22

ततो दयां समाश्रित्य त्यक्त्वा स्नेहं सुतोद्भवम् । आत्मनश्च तथा प्राणान्गां वितृष्णामथाकरोत्

मग तिने दयेचा आश्रय घेतला, पुत्रजन्य ममता त्यागली, आणि स्वतःच्या प्राणांचीही पर्वा न करता त्या गायीची तहान भागवली.

Verse 23

जलाभावे तथा सा च समस्तैर्बालकैः सह । वैवस्वतगृहं प्राप्ता गोभक्तिधृतमानसा

जेव्हा पाण्याचा अभाव झाला, तेव्हा ती सर्व बालकांसह, गोभक्तीने धृतमन होऊन वैवस्वत (यम) यांच्या धामास पोहोचली।

Verse 24

ततो नृपगृहे जाता तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः । पूर्वकर्मविपाकेन संजाता विष कन्यका

त्यानंतर, हे द्विजोत्तमांनो, त्या (पूर्वकर्म) प्रभावाने ती राजगृहात जन्मली; पूर्वकर्मविपाकाने ती ‘विषकन्या’ झाली।

Verse 25

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन संजाता विषकन्यका । स्वकुलोच्छेदनकरी सर्वं सूत ब्रवीहि नः

ऋषी म्हणाले— ‘कोणत्या कर्मविपाकाने ही विषकन्या उत्पन्न झाली, जी आपल्या कुलाचा उच्छेद करणारी आहे? हे सूत, आम्हाला सर्व सांग।’

Verse 26

सूत उवाच । चंडालत्वे तया विप्रा वर्तंत्या भ्रममाणया । देवतायतने दृष्टा गौरी हेममयी शुभा

सूत म्हणाला— ‘हे विप्रांनो, चांडाळत्वात वावरत भटकत असताना तिने देवालयात शुभ, हेममयी गौरीचे दर्शन घेतले।’

Verse 27

ततस्तां विजने प्राप्य गत्वा देशांतरं मुदा । यावत्करोति खंडानि विक्रयार्थं सुनिंदिता । तावदन्वेषमाणास्तां संप्राप्ता नृपसेवकाः

त्यानंतर तिला निर्जनस्थानी मिळवून ती अतिनिंदिता स्त्री आनंदाने देशांतरास गेली. विक्रीसाठी (मूर्तीचे) तुकडे करत असतानाच, तिचा शोध घेत राजसेवक तेथे येऊन पोहोचले।

Verse 28

अथ ते तां समालोक्य भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः । संताड्य लकुटाघातैर्लोष्टघातैश्च मुष्टिभिः

तिला पाहताच त्यांनी तिला वारंवार धारेवर धरले आणि काठ्यांचे घाव, मातीचे ढेकळ व मुठींच्या मारांनी तिला तुडवू लागले।

Verse 29

ततः सुवर्णमादाय त्यक्त्वा तां रुधिरप्लुताम् । अवध्यैषेति संचिंत्य स्वपुरं प्रति ते गताः

मग त्यांनी सुवर्ण घेऊन, रक्ताने माखलेली तिला टाकून, ‘ही अवध्य आहे’ असे मनात ठरवून आपल्या नगराकडे परत गेले।

Verse 30

यत्तया पार्वती स्पृष्टा ततो वै खण्डशः कृता । तेन कर्मविपाकेन संजाता विषकन्यका

तिने पार्वतीला स्पर्श करून नंतर ती प्रतिमा खंडखंड केली; त्या कर्माच्या विपाकानेच ती विषकन्या म्हणून जन्मली।

Verse 32

समुद्रप्रतिमं चारु पद्मिनीखंडमंडितम् । मत्स्यकच्छपसंकीर्णं शिशुमारविराजितम्

ते सरोवर समुद्रासारखे भव्य व रम्य होते, कमळांच्या समूहांनी अलंकृत; माशांनी व कासवांनी भरलेले आणि शिशुमारांनी शोभणारे होते।

Verse 33

सेवितं बहुभिर्हंसैर्बकैश्चक्रैः समंततः । अगाधसलिलं पुण्यं सेवितं जलजंतुभिः

ते सर्व बाजूंनी अनेक हंस, बगळे व चक्रवाकांनी सेविलेले होते; त्याचे जल अगाध, ते पुण्यस्वरूप आणि जलचरांनीही वसलेले होते।

Verse 34

प्रासादं तत्समीपस्थं साधु दृष्टिमनोहरम् । कारयित्वातिसंभक्त्या कैलासशिखरोपमम्

त्याच्या समीपे पाहण्यास मनोहर असा भव्य प्रासाद महाभक्तीने बांधून घेतला, जो कैलासशिखरासारखा होता।

Verse 35

ततस्तत्र तपस्तेपे गौरीं संस्थाप्य भक्तितः । तदग्रे व्रतमास्थाय यथोक्तं शास्त्र संभवम्

नंतर तिथेच तिने भक्तिभावाने गौरीची स्थापना करून तप केले आणि देवीसमोर शास्त्रोक्त व्रत आचरले।

Verse 36

प्रातः स्नात्वा तु हेमंते गौरीं संपूज्य भक्तितः । बलिपूजोपहारैश्च विप्रदानादिभिस्तथा

हेमंत ऋतूत पहाटे स्नान करून तिने भक्तीने गौरीची पूजा केली; बलि-पूजा, उपहार अर्पण केले आणि ब्राह्मणांना दानादी दिले।

Verse 37

ततश्च शिशिरे प्राप्ते सायं प्रातः समाहिता । एकांतरोपवासैः सा स्नानं चक्रे नृपात्मजा

शिशिर ऋतू येताच राजकन्येने मन एकाग्र करून सायंकाळी व पहाटे स्नान केले आणि एकाआड एक उपवास केला।

Verse 38

वसंते नृत्यगीतैश्च तोषयामास पार्वतीम् । षष्ठकालाशना साध्वी सस्यदानपरा यणा

वसंत ऋतूत तिने नृत्य-गीतांनी पार्वतीला प्रसन्न केले. ती साध्वी षष्ठकाळीच आहार घेई आणि धान्यदानात तत्पर असे.

Verse 39

पञ्चाग्निसाधका ग्रीष्मे फलाहारं तपस्विनी । चकार श्रद्धयोपेता वृकभूमिपतेः सुता

ग्रीष्मकाळी त्या तपस्विनीने पञ्चाग्नि-साधना केली आणि केवळ फलाहारावर राहिली। श्रद्धायुक्त वृकभूमिपतीची कन्या असे तप आचरित होती।

Verse 40

वर्षासु च जलाहारा भूत्वा सा विष कन्यका । आकाशे शयनं चक्रे परित्यक्तकुटीरका

वर्षाकाळी ती ‘विषकन्या’ केवळ जलाहारावर राहिली; कुटी सोडून उघड्या आकाशाखाली तिने शयन केले।

Verse 42

एवमाराधयंत्याश्च तस्या देवीं गिरेः सुताम् । जगाम सुमहान्कालो न लेभे फलमीहितम्

अशा रीतीने गिरीराजकन्या देवीची आराधना करत असता फार मोठा काळ निघून गेला; तरीही तिला इच्छित फळ मिळाले नाही।

Verse 43

मुखं वलिभिराक्रान्तं पलितैरंकितं शिरः । कन्याभावेपि वर्तंत्या न च तुष्टा हरप्रिया

तिचे मुख सुरकुत्यांनी व्यापले आणि शिर पांढऱ्या केसांनी चिन्हित झाले; तरीही कन्याभावात असूनसुद्धा हरप्रिया (पार्वती) प्रसन्न झाली नाही।

Verse 44

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्परीक्षार्थमेव सा । शक्राणीरूपमास्थाय ततः सन्दर्शनं गता

मग एका वेळी, तिची परीक्षा घेण्यासाठीच, तिने शक्राणी (इंद्राणी) रूप धारण करून तिच्या दर्शनास गेली।

Verse 45

सुधावदातं सूर्याभं कैलासशिखरोपमम् । सुप्रलंबकरं मत्तं चतुर्दंतं महागजम्

सुधेसारखा शुभ्र, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, कैलासशिखरासारखा—अतिशय लांब सोंड असलेला, मदोन्मत्त व चार दातांनी युक्त असा तो महागज होता।

Verse 46

समास्थाय वृता स्त्रीभिर्देवानां सर्वतो दिशम् । दधती मुकुटं मूर्ध्नि हारकेयूरभूषिता

ती पुढे उभी राहिली; सर्व दिशांनी देवांगनांनी वेढलेली होती। मस्तकी मुकुट धारण करून, हार व केयूरांनी अलंकृत होऊन ती शोभून दिसली।

Verse 47

पांडुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । सेव्यमानाऽप्सरोभिश्च स्तूयमाना च किन्नरैः

तिच्या मस्तकावर पांडुर छत्र धरले होते। अप्सरा तिची सेवा करीत होत्या आणि किन्नर गाण्यांनी तिची स्तुती करीत होते।

Verse 48

गन्धर्वैर्गीयमानासीत्ततः प्रोवाच सादरम् । वरं यच्छामि ते पुत्रि प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

गंधर्वांच्या गायनात ती सादर म्हणाली—“पुत्री, मी तुला वर देते; तुला जे अभिप्रेत आहे ते माग।”

Verse 49

अनेन तपसा तुष्टा पुष्कलेन तवाधुना । अहं भार्या सुरेन्द्रस्य शचीति परिकीर्तिता । त्रैलोक्येऽपि स्वयं प्राप्ता दयां कृत्वा तवोपरि

“तुझ्या या पुष्कळ तपश्चर्येने मी आता संतुष्ट आहे. मी देवेंद्र इंद्राची भार्या, ‘शची’ म्हणून प्रसिद्ध; तुझ्यावर दया करून त्रैलोक्यातूनही स्वतः येथे आले आहे।”

Verse 50

त्वया महत्तपस्तप्तं ध्यायंत्या हरवल्लभाम् । तपसा तुष्टिमायाता भवानी न सुनिष्ठुरा

तू हरवल्लभेचे ध्यान करीत महान तप केले आहेस. त्या तपाने भवानी प्रसन्न झाली आहे; ती भक्तांवर कठोर नाही.

Verse 51

सूत उवाच । सा तस्या वचनं श्रुत्वा शक्राण्या विषकन्यका । नमस्कृत्वाऽथ तामूचे कृतांजलिपुटा स्थिता

सूत म्हणाले—शक्राणीचे वचन ऐकून विषकन्येने तिला नमस्कार केला आणि मग हात जोडून उभी राहून तिला म्हणाली.

Verse 52

विषकन्योवाच । नाहं त्वत्तो वरं देवि प्रार्थयामि कथञ्चन । तथान्यासामपींद्राणि देवतानामसंशयम्

विषकन्या म्हणाली—देवी, मी तुझ्याकडून कोणताही वर कधीही मागत नाही; तसेच इंद्रादि इतर देवतांकडूनही, निःसंशय.

Verse 53

अप्यहं नरकं रौद्रं प्रगच्छामींद्रवल्लभे । हरकांता समादेशान्न स्वर्गेऽपि तवाज्ञया

हे इंद्रवल्लभे, जरी मला भयंकर नरकात जावे लागले तरी मी जाईन; हरकांतेच्या आदेशाने, केवळ तुझ्या आज्ञेने मी स्वर्गातही थांबणार नाही.

Verse 54

अनादिमध्यपर्य्यन्ता ज्ञानैश्वर्यसम न्विता । या देवी पूज्यते देवैर्वरं तस्या वृणोम्यहम्

जी देवी आदि-मध्य-अंत रहित, ज्ञान व ऐश्वर्याने युक्त आणि देवांनीही पूज्य आहे—मी त्या देवीकडूनच वर निवडते.

Verse 55

यामाराधयते विष्णुर्ब्रह्मा रुद्रश्च वासवः । वांछितार्थं सदा देवीं वरं तस्या वृणो म्यहम्

ज्या देवीची आराधना विष्णू, ब्रह्मा, रुद्र आणि इंद्र करतात, जी सदैव इच्छित फळ देते, त्या देवीकडून मी वर मागतो.

Verse 56

यया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्त्रीरूपैर्विविधैर्देव्या वरं तस्या वृणोम्यहम्

ज्या देवीने विविध स्त्रीरूपांनी हे संपूर्ण चराचर त्रैलोक्य व्यापले आहे, त्या देवीकडून मी वर मागतो.

Verse 57

श्रीदेव्युवाच । अहं भार्या सुरेन्द्रस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । ममाज्ञां पालयन्ति स्म देवदानवपन्नगाः

श्रीदेवी म्हणाल्या: मी इंद्रदेवाची पत्नी असून त्यांना प्राणांपेक्षाही प्रिय आहे. देव, दानव आणि नाग माझ्या आज्ञेचे पालन करतात.

Verse 58

किंनरा गुह्का यक्षाः किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः । तस्मात्त्वं किं न गृह्णासि वरं मत्तः कुतापसि

किन्नर, गुह्यक आणि यक्ष (माझे ऐकतात), मग मर्त्य मानवांची काय कथा! म्हणून हे दुष्ट तपस्वी, तू माझ्याकडून वर का घेत नाहीस?

Verse 59

तन्नूनं वज्रघातेन चूर्णयिष्यामि ते शिरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तापस्यथ ततो द्विजाः

तर नक्कीच मी वज्राच्या आघाताने तुझे मस्तक चूर्ण करून टाकीन. हे द्विजांनो! तिचे ते वचन ऐकून त्या तपस्वीने मग...

Verse 60

धैर्यमालंब्य तां प्राह भूय एव सुरेश्वरीम् । स्वामिनी त्वं हि देवानां सत्यमेतदसंशयम्

धैर्य धरून तो पुन्हा सुरेश्वरीला म्हणाला— “देवांची स्वामिनी तूच आहेस; हे सत्य आहे, यात संशय नाही।”

Verse 61

यस्याः प्राप्तं त्वयैश्वर्यं परा तां तोषयाम्यहम् । स्वल्पमप्यपराधं ते न करोमि सुरेश्वरि

“जिच्यामुळे तुला हे ऐश्वर्य प्राप्त झाले ती परा देवी— मी तिची पूजा करून तिला संतुष्ट करीन। हे सुरेश्वरी, तुझा किंचितही अपराध मी करणार नाही।”

Verse 62

तथापि वधयोग्यां मां मन्यसे विक्षिपायुधम् । अन्यच्चापि वचो मह्यं शक्राणि शृणु सादरम्

“तरीही तू मला वधास योग्य समजून आयुध फेकतेस। आणखी माझे एक वचन आहे—हे शक्राणी, ते आदराने ऐक।”

Verse 63

तच्छुत्वा कुरु यच्छ्रेयो विचिन्त्य मनसा ततः । न त्वं न ते पतिः शक्रो न चान्येपि सुरासुराः । मां निषूदयितुं शक्ताः पार्वत्यां शरणं गताम्

“हे ऐकून मनात विचार करून जे श्रेयस्कर ते कर. ना तू, ना तुझा पती शक्र, ना इतर देव-असुर—पार्वतीच्या शरण गेलेल्या मला नष्ट करू शकत नाहीत।”

Verse 64

तस्माद्द्रुतं दिवं गच्छ मा त्वं कोपं वृथा कुरु । सन्मार्गे वर्तमानायां मम सर्वसुरेश्वरि

“म्हणून तू लवकर स्वर्गाला जा; उगाच क्रोध करू नकोस. हे सर्वसुरेश्वरी, मी सन्मार्गावर वर्ततो।”

Verse 65

सूत उवाच । एवं सा तां शचीमुक्त्वा दुःखिता विषकन्यका । चिन्तयामास तदिदं मरणे कृतनिश्चया

सूत म्हणाले—अशा रीतीने शचीला सांगून दुःखाने व्याकुळ झालेली विषकन्या त्या गोष्टीचा विचार करू लागली आणि मरणाचा निश्चय करून बसली।

Verse 66

न प्रसीदति मे देवी यस्मात्पर्वतनंदिनी । तस्मान्मां यदि शक्राणी नैषा व्यापादयिष्यति

कारण पर्वतनंदिनी देवी पार्वती माझ्यावर अजून प्रसन्न झालेल्या नाहीत; म्हणून शक्राणी (इंद्राणी) विरोधात आली तरी ती माझा नाश करू शकणार नाही।

Verse 67

तन्नूनं ज्वलनं दीप्तं सेवयिष्यामि सत्वरम् । अथापश्यत्क्षणेनैव तं चैरावणवारणम्

निश्चितच मी त्या प्रज्वलित, तेजस्वी अग्नीकडे त्वरित जाईन. तेवढ्यात क्षणातच तिने ऐरावत हत्तीला पाहिले.

Verse 68

दुग्धकुंदेन्दुसंकाशं संजातं सहसा वृषम् । तस्योपरि स्थितां देवीं शंभुना सह पार्वतीम्

तेव्हा सहसा दूध, कुंदफूल व चंद्रासारखा उजळ एक वृषभ प्रकट झाला; त्यावर शंभूसह देवी पार्वती उभी होती.

Verse 69

चतुर्भुजां प्रसन्नास्यां दिव्यरूपसमन्विताम् । शुक्लमाल्यांबरधरां चन्द्रार्धकृतमस्तकाम्

ती देवी चतुर्भुजा, प्रसन्नमुखी व दिव्यरूपसंपन्न होती; श्वेत माळा व वस्त्रे धारण केलेली, आणि मस्तकी अर्धचंद्र शोभत होता.

Verse 70

ततः सम्यक्समालोक्य ज्ञात्वा तां पर्वतात्मजाम् । विषकन्या स्तुतिं चक्रे प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

त्यानंतर तिला नीट पाहून ती पर्वतराजकन्या आहे असे ओळखून, विषकन्येने वारंवार साष्टांग नमस्कार करून तिची स्तुती केली।

Verse 71

नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते सर्ववासिनि । सर्वकामप्रदे सत्ये जरामरणवर्जिते

हे देवदेवेश्वरी, तुला नमस्कार; हे सर्वांत वसणाऱ्या, तुला नमस्कार। हे सत्यस्वरूपिणी, सर्व कामना देणारी, जरा-मरणरहित देवी!

Verse 72

शक्रादयोऽपि देवास्ते परमार्थेन नो विदुः । स्वरूपवर्णनं कर्तुं किं पुनर्देवि मानुषी

शक्रादी देवसुद्धा तुझा परमार्थ तत्त्वतः जाणत नाहीत; मग हे देवी, एखादी मानुषी तुझ्या स्वरूपाचे वर्णन कसे करील?

Verse 73

यस्याः सर्वं महीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् । ब्रह्मांडमंगसंभूतं सदेवासुरमानुषम्

जिच्या देहातून पृथ्वी-आकाश-जल-अग्नी-पवनस्वरूप असे हे सर्व ब्रह्मांड उत्पन्न झाले—देव, असुर आणि मानवांसह।

Verse 74

न तस्या जन्मनि ब्रह्मा न नाशाय महेश्वरः । पालनाय न गोविंदस्तां त्वां स्तोष्याम्यहं कथम्

तिच्या जन्मासाठी ब्रह्मा नाही, नाशासाठी महेश्वर नाही, पालनासाठी गोविंदही नाही; अशी तूच परमतत्त्व आहेस—मी तुझी स्तुती तरी कशी करू?

Verse 75

तथाष्टगुणमैश्वर्यं यस्याः स्वाभाविकं परम् । निरस्तातिशयं लोके स्पृहणीयतमं सदा

तसेच त्या देवीचे अष्टगुणयुक्त परम ऐश्वर्य स्वभावतःच आहे; जगात अतिशयाने रहित, ती सदा सर्वाधिक स्पृहणीय आहे.

Verse 76

यस्या रूपाण्यनेकानि सम्यग्ध्यानपरायणाः । ध्यायंति मुनयो भक्त्या प्राप्नुवंति च वांछितम्

जिची रूपे अनेक आहेत—सम्यक् ध्यानात तत्पर मुनि भक्तिभावाने तिचे ध्यान करतात आणि इच्छित वर प्राप्त करतात.

Verse 77

हृदि संकल्प्य यद्रूपं ध्यानेनार्चंति योगिनः । सम्यग्भावात्मकैः पुष्पैर्मोक्षाय कृत निश्चयाः

योगी हृदयात ज्या रूपाचा संकल्प करतात, त्या रूपाचे ध्यानपूजन करतात; सम्यक् भावरूपी पुष्प अर्पून मोक्षासाठी दृढ निश्चय करतात.

Verse 78

तां देवीं मानुषी भूत्वा कथं स्तौमि महेश्वरीम्

मी मानुषी होऊन त्या देवी महेश्वरीची स्तुती कशी करू?

Verse 79

देव्युवाच । परितुष्टास्मि ते पुत्रि वरं प्रार्थय सुव्रते । असंदिग्धं प्रदास्यामि यत्ते हृदि सदा स्थितम्

देवी म्हणाली—पुत्री, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; हे सुव्रते, वर माग. जे तुझ्या हृदयात सदा स्थित आहे, ते मी निःसंशय देईन.

Verse 80

विषकन्योवाच । भर्तुरर्थे मया देवि कृतोऽयं तपौद्यमः । तत्किं तेन करिष्यामि सांप्रतं जरयावृता

विषकन्या म्हणाली—हे देवी! पतीच्या हितासाठी मी हा तपाचा उद्योग केला; आता जरेने आच्छादित झाल्यावर याचा मी काय उपयोग करू?

Verse 81

तस्मादत्राऽश्रमे साकं त्वया स्थेयं सदैव तु । हिताय सर्वनारीणां वचनान्मम पार्वति

म्हणून, हे पार्वती! सर्व स्त्रियांच्या हितासाठी तू माझ्यासह या आश्रमात सदैव निवास कर—हे माझे वचन आहे.

Verse 82

श्रीदेव्युवाच । अद्यप्रभृत्यहं भद्रे श्रेष्ठेऽस्मिन्नाश्रमे शुभे । स्वमाश्रमं करिष्यामि यत्ते हृदि समाश्रितम्

श्रीदेवी म्हणाल्या—हे भद्रे! आजपासून या श्रेष्ठ व पवित्र आश्रमात मी माझेच निवासस्थान करीन, जसे ते तुझ्या हृदयात आश्रित आहे.

Verse 83

माघशुक्लतृतीयायां या ऽत्र स्नानं करिष्यति । नारी सा मत्प्रसादेन लप्स्यते वांछितं फलम्

माघ शुक्ल तृतीयेला जी स्त्री येथे स्नान करील, ती माझ्या प्रसादाने इच्छित फळ प्राप्त करील.

Verse 84

अपि कृत्वा महापापं नारी वा पुरुषोऽथवा । यत्र स्नात्वा प्रसादान्मे विपाप्मा संभविष्यति

स्त्री असो वा पुरुष—महापाप केले तरी, या स्थानी स्नान केल्यास माझ्या प्रसादाने तो पापरहित होईल.

Verse 85

अत्र ये फलदानं च प्रकरिष्यंति मानवाः । सफलाः सकलास्तेषामाशाः स्युर्नात्र संशयः

येथे जे मनुष्य फळांचे दान करतात, त्यांच्या सर्व आशा सफल होतात—यात संशय नाही।

Verse 86

अपि हत्वा स्त्रियं मर्त्यो योऽत्र स्नानं करिष्यति । माघशुक्लतृतीयायां विपाप्मा स भविष्यति

जरी एखाद्या मर्त्याने स्त्रीवध केला असला, तरी जो येथे माघ शुक्ल तृतीयेला स्नान करतो, तो पापमुक्त होतो।

Verse 87

या तत्र कन्यका भद्रे स्नानं भक्त्या करि ष्यति । तस्मिन्दिने पतिश्रेष्ठं लप्स्यते नात्र संशयः

हे भद्रे! जी कन्या तेथे भक्तीने स्नान करते, तिला त्याच दिवशी श्रेष्ठ पती प्राप्त होतो—यात संशय नाही।

Verse 88

सूत उवाच । एवमुक्त्वा ततो गौरी तां च पस्पर्श पाणिना । ततश्च तत्क्षणाज्जाता दिव्यरूपवपुर्द्धरा

सूत म्हणाले—असे बोलून गौरीने तिला हाताने स्पर्श केला; आणि त्या क्षणीच ती दिव्य रूप व देह धारण करणारी झाली।

Verse 89

वृद्धत्वेन परित्यक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना । पीनोन्नतकुचाभोगा प्रमत्तगजगामिनी

जी वृद्धत्वामुळे परित्यक्ता होती, ती आता दिव्य माळा व अनुलेपनांनी विभूषित झाली; पीन-उन्नत कुचयुक्त, मदोन्मत्त गजासारखी चालणारी झाली।

Verse 90

ततस्तां सा समादाय विधाय निजकिंकरीम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम हरसंयुता

त्यानंतर तिने तिला सोबत घेऊन, तिला आपली दासी-सेविका करून, हर (शिव) यांच्यासह पर्वतश्रेष्ठ कैलासास प्रस्थान केले।

Verse 91

ततःप्रभृति तत्तीर्थं शर्मिष्ठातीर्थमुच्यते । प्रख्यातं त्रिषु लोकेषु सर्वपातकनाशनम्

त्या वेळेपासून ते तीर्थ ‘शर्मिष्ठातीर्थ’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले; त्रिलोकीत प्रसिद्ध, सर्व पातकांचा नाश करणारे।

Verse 92

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । माघशुक्लतृतीयायां यथावद्द्विजसत्तमाः

म्हणून, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, माघ शुक्ल तृतीयेला तेथे यथाविधी स्नान सर्व प्रयत्नाने करावे।

Verse 93

एतत्पवित्रमायुष्यं सर्व पातकनाशनम् । स्त्रीतीर्थसंभवं नॄणां माहात्म्यं यन्मयोदितम्

हे वर्णन मी सांगितले आहे—पवित्र, आयुष्यवर्धक, सर्व पातकनाशक; ‘स्त्रीतीर्थ’ातून उत्पन्न झालेले हे माहात्म्य पुरुषांच्या हितासाठी।

Verse 94

यश्चैतत्प्रातरुत्थाय सदा पठति मानवः । स सर्वांल्लभते कामान्मनसा वांछितान्सदा

जो मनुष्य पहाटे उठून याचे नित्य पठण करतो, तो मनाने इच्छिलेल्या सर्व कामना सदैव प्राप्त करतो।

Verse 95

तथा पर्वणि संप्राप्ते यश्चैतत्पठते नरः । शृणोति चाशु भक्त्या यः स याति शिवमंदिरम्

तसेच पर्वणीचा पवित्र दिवस आला असता जो मनुष्य हे पठण करतो, किंवा जो भक्तिभावाने शीघ्र ऐकतो, तो शिवमंदिरधामास जातो.